Diverse bondscoaches hebben door de jaren heen goed gepresteerd met Nederlandse A-teams op EK’s en WK’s. Slechts twee van hen bezorgden hun team de Europese titel: Rinus Michels en Sarina Wiegman. Michels vervatte na het succes van 1988 zijn werkwijze in een boek, Wiegman nodigde De Voetbaltrainer uit voor een diepgaand gesprek over de route naar het kampioenschap. Grote gemene deler tussen twee van de meest succesvolle bondscoaches uit de geschiedenis van het Nederlandse voetbal: teambuilding.

Commissie van Beroep

Sarina Wiegman: ‘In de aanloop naar het EK merkten we dat er nog geen cultuur was waarin alles open met elkaar besproken werd. De speelsters waren soms nog een beetje te lief voor elkaar. De lat moest nog hoger komen te liggen. Ze stelden doorgaans wel de juiste eisen aan zichzelf, maar je moet dat ook doen ten opzichte van de voetbalhandelingen van de ander. 
Daaraan vooraf gaat het creëren van een veilige omgeving waarin hetgeen wordt besproken niet naar buiten komt. Vanuit het begrip voor elkaar en acceptatie naar elkaar kun je onderling ook kritiek leveren zonder dat daaruit vervelende situaties voortkomen. Juist het leveren van die positieve, constructieve feedback bleef in die fase nog achterwege.

Door het invoeren van een zogenaamd EK-klassement brachten we competitie in onze trainingen. Bij veel trainingselementen konden punten verdiend worden. Het ging om winnen, maar het is natuurlijk de kunst om binnen die wil om te winnen wel bij de voetbalhandelingen te blijven en daarop te focussen. Dus probeer je binnen je trainingen dynamiek te creëren, bijvoorbeeld door meer belang aan winnen te hangen: het EK-klassement. We creëerden ook een Commissie van Beroep, bestaande uit keeperstrainer Erskine Schoenmakers en Foppe de Haan. Speelsters konden protest aantekenen tegen een beslissing, waarop dan binnen 24 uur uitspraak werd gedaan. Ook dat zorgt voor reuring. Speelsters komen in beweging. En er valt van tijd tot tijd wat te lachen, hetgeen ook belangrijk is. Het moge duidelijk zijn dat we hiermee tijdens het EK zelf niet meer bezig zijn geweest. Dan werk je van wedstrijd naar wedstrijd en krijgen de speelsters individueel ruimte om zich te ontspannen. Bijvoorbeeld door even contact met de familie, indien daar behoefte aan is.’

Conflicten ‘gebruiken’

‘Tijdens een driedaagse die we hadden ging een speelster tijdens de training flink uit haar dak; het lukte allemaal niet die dag en de irritaties liepen hoog op. De groep is na die training een paar dagen uit elkaar gegaan en de staf concludeerde: dit is de crisis die we nodig hebben om dit thema uit te diepen. Ik heb haar gebeld (ze had natuurlijk een paar slechte dagen achter de rug) en gevraagd of ze wilde helpen het team een stap verder te brengen. Dat wilde ze natuurlijk. We zijn toen met beelden terug gaan kijken en hebben de groep aan het denken gezet: wat gebeurt hier, wat doen we ermee op het veld? Het was duidelijk dat er een probleem optrad, de speelster vergat binnen de voetbalhandelingen te blijven functioneren en niemand zorgde ervoor dat ze de focus weer daarop legde.

Een tegenslag kon ons natuurlijk op het EK ook overkomen. Als je niet goed reageert, zou dat volledig ten koste kunnen gaan van een goede prestatie op het toernooi. Eigenlijk was dit de laatste stap die we als groep nog moesten zetten: we komen in een stresssituatie, hoe reageren we erop? Diverse speelsters gingen bij zichzelf te rade. Uiteraard zij om wie het ging: zij vond dat dit haar niet meer mocht gebeuren. Maar ook andere speelsters concludeerden: ik had meer kunnen of moeten doen om deze situatie te voorkomen. Denken in voetbaloplossingen. Deze bespreking heeft het team verder gebracht: gedachtencontrole, om in voetbalhandelingen te blijven denken.’

Wand

‘Zo’n moment hebben we, samen met nog talloze andere voorvallen en aandachtspunten, vastgelegd op een wand in de bespreekruimte van ons hotel. Die wand hebben we gemaakt met als doel hetgeen we de tijd daarvoor hebben gedaan, wat de afspraken zijn, waar we ons in ontwikkeld hebben, informatie over de speelwijze per positie en per linie, de uitgangspunten van de speelwijze en interviews met goede inhoud met grote regelmaat terug te kunnen zien. Het zorgde ervoor dat speelsters op elk moment even herinnerd werden aan wat binnen ons team belangrijk was. Daar konden we steeds op terugvallen. Het gaat vooral om het gedrag en de houding die je nodig hebt om samen beter te worden. Op het EK konden we die ook weer gebruiken, zodat je telkens weer geconfronteerd werd met de belangrijke onderwerpen en de groep kon concluderen dat we er alles aan hadden gedaan en dat we met vertrouwen het EK in konden gaan. Het is een soort naslagwerk geworden, een weergave van het totale teamproces dat hielp om dit voor spelers visueel te maken.’

Professioneel

‘Ik beschouw het passeren van aanvoerster Mandy van den Berg als misschien wel de meest pijnlijke beslissing die ik in mijn carrière heb moeten nemen. De timing was voor haar verschrikkelijk, maar toen Stefanie van der Gragt fit raakte, vond ik dit beter voor het team. Ik heb Mandy uitgelegd waarom ik vond dat ik deze beslissing in het belang van het resultaat moest nemen. En uiteraard komen daar allerlei emoties bij kijken, maar ze is daar ongelooflijk professioneel mee omgegaan. Dat komt in eerste instantie dus door haarzelf. Zij heeft gezegd: we zijn hier om Europees kampioen te worden, ik ook, en ik ga dat proces niet verstoren. Zeker in de media heeft zij dat voortreffelijk gedaan, bijvoorbeeld door uit te dragen dat ze hoopte dat Van der Gragt fit zou raken voor de volgende wedstrijd. Dat hóef je niet te zeggen. Ik durf de bewering wel aan dat dit cruciaal is geweest in de race naar de titel, want gaat zij lopen rommelen, ontstaat er een totaal andere dynamiek. De kans op winnen was gewoon veel kleiner geworden. Terwijl ze natuurlijk wel pijn heeft gevoeld. Maar het accepteren van je rol was een belangrijk thema in de voorbereiding. Wij hebben ook een praktijkvoorbeeld van Ajax gebruikt, van een speler die zijn rol niet kon accepteren. We hebben hiervan interviews laten zien. Wat vonden we daar nu van? De spelersgroep had hier een duidelijke visie op.’

Eerlijkheid

‘Coach zijn in de top voelt soms alsof je niet ‘eerlijk’ kunt zijn. Als je volstrekt eerlijk wilt zijn, kijk je naar wie verdient om te spelen, let je op wie het hardst werkt en het meeste doet, en die stel je vervolgens op. Maar dat werkt niet altijd zo in de top. Mij zul je nooit horen zeggen dat het altijd eerlijk gaat. En of iets eerlijk is, heeft ook sterk te maken met waardes: jouw waarde kan een heel andere zijn dan mijn waarde. Iedereen kan er zijn eigen uitleg aan geven, en veelal heeft die uitleg te maken met het belang dat een speelster heeft. Dat is heel normaal. Hoe je mensen benadert en hoe je met ze omgaat, daarin heb je normen en die hanteer je consequent. Maar als het gaat om keuzes maken is het niet altijd eerlijk en consequent, want de een heeft meer talent dan de ander. Dus je wilt wel bepaalde gedragsnormen hebben, maar als je wilt winnen, kun je als coach niet altijd consequent zijn.’

Dit online artikel bestaat uit fragmenten uit het gehele interview in ons vakblad. Dit is in z’n geheel te lezen door een losse editie te bestellen. In deze special over vrouwenvoetbal komen ook de andere stafleden van het succesvolle Nederlands elftal aan bod, evenals andere trainers in de top en in het amateurvoetbal. Je kunt je ook abonneren op ons vakblad, dat eens in de zes weken uitkomt, via deze link.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *