Termen als formatie, opstelling, speelstijl, speelwijze, spelprincipes, patronen en tactiek worden nogal eens door elkaar gehaald in de voetbalwereld. Wat is wat precies, en wanneer gebruik je welke term? Een kort overzicht van de meest verwarrende voetbalterminologie.

Formatie

Voorbeelden van formaties zijn 1:4:3:3 en 1:4:4:2. Vaak wordt dit nog specifieker gemaakt voor het middenveld, zoals ‘met de punt naar voren’ of ‘in een ruit’. Formaties gaan in algemene zin over de manier waarop bijvoorbeeld spelers, mensen, schaakstukken of dieren zich tot elkaar verhouden. Zo wordt er gesproken van de kabinetsformatie en van de V-formatie waarin vogels vliegen. In het voetbal wordt (spel)systeem als synoniem gebruikt. Hier lees je meer over de formatie van de toekomst.

Opstelling

Opstelling maken

Als er concreet invulling wordt gegeven aan de spelers binnen de gekozen formatie, ontstaat er een opstelling. Meestal laat de opstelling dus niet alleen zien welke elf spelers er starten (zoals te zien is op het wedstrijdformulier), maar ook welke spelers op welke positie (binnen de gekozen formatie) staan opgesteld. In een eerder artikel hebben we vijf verschillende opties om online je opstelling te maken op een rijtje gezet.

Speelstijl

De speelstijl van een team verwijst naar de manier van spelen in grote lijnen. Een team kan bijvoorbeeld een speelstijl hebben die sterk gestoeld is op lange ballen, op verzorgd positiespel of op countervoetbal. De speelstijl kan enigszins verschillen per wedstrijd (uit tegen de koploper speel je sneller de lange bal dan thuis tegen de hekkensluiter), maar over het algemeen zit hier door het seizoen heen relatief veel vastigheid in. Termen als ‘geduldig’ of juist ‘direct’ beschrijven de speelstijl van een team.

Speelwijze

De Voetbalmethode

Speelwijze is een verzamelterm voor alles wat er in een team is afgesproken over de manier van spelen, ook op detailniveau. Hoe wordt er druk op de bal gezet, wie geeft waar rugdekking, op wie richt de keeper de lange bal, hoe geduldig wordt er opgebouwd, binnen welke formatie gebeurt dit, welke spelprincipes en patronen komen daarin terug, enzovoort. Wil je op een gestructureerde manier je speelwijze uitwerken, dan is De Voetbalmethode van Henk Mariman hiervoor geschikt.

Spelprincipes

Spelprincipes

Een term die de laatste tijd steeds vaker terugkomt, is spelprincipes. Dit zijn tactische richtlijnen voor spelers die (binnen een bepaalde teamfunctie) in nagenoeg álle situaties gelden. Een spel principe tijdens het verdedigen is bijvoorbeeld ‘als team meebewegen met de bal’. Wat de stand ook is, in welke formatie beide teams ook spelen en wie er ook op het veld staan, het meebewegen met de bal (in de lengte en in de breedte) is altijd belangrijk. In ons e-book over spelprincipes lees je alles over het kiezen van de meest geschikte principes.

Patronen

Waar spelprincipes erg algemeen zijn, zijn patronen juist heel specifiek. Een patroon is een situatie in de wedstrijd die juist erg afhankelijk is van de formaties van beide teams en de spelers die in het veld staan. Een patroon in het drukzetten is bijvoorbeeld het doorstappen met de aanvallende middenvelder op een centrale verdediger van de tegenstander. In balbezit is een voorbeeld van een patroon het inspelen van de spits, waarna een middenvelder eronder komt voor de kaats.

Tactiek

Met tactiek wordt ‘officieel’ het plan bedoeld om (op korte termijn) een specifieke wedstrijd te winnen. Daartegenover staat de strategie van een team, oftewel de speelwijze op lange termijn. José Barros (AS Monaco) en Jasper van Leeuwen (Cruyff Football) gaan op onze website nader in op de verschillen tussen tactiek en strategie. In de volksmond heeft tactiek een bredere betekenis en ligt het erg dicht bij speelwijze.