In oktober 2016 startte Art Langeler bij de KNVB als bondscoach van Jong Oranje. Hij combineerde die baan toen nog met zijn werkzaamheden bij PSV. Na de zomer stopte hij in Eindhoven en combineerde hij Jong Oranje met het coördineren van de nationale jeugdselecties. Sinds kort is hij actief in een nieuwe functie: Directeur Voetbalontwikkeling. Hij is daarin beleidsmatig verantwoordelijk voor de breedtesport, de trainersopleidingen (KNVB Academie) en de top nationale jeugdselecties (jongens Onder 15-18 en meiden Onder 15-20). De Voetbaltrainer sprak met Langeler over de plannen van de KNVB met betrekking tot alle nationale jeugdteams.
Fulltime trainers
Art Langeler: ‘Het aanstellen van meer fulltime bondscoaches had de afgelopen tijd de hoogste prioriteit. Toen ik bondscoach van Jong Oranje werd, dacht ik: je bent een keer of zes per jaar bij elkaar, dat valt allemaal wel mee. Maar dat bleek heel anders te zijn. Je kijkt heel veel wedstrijden, volgt jongens actief, houdt contact met ze, bezoekt trainingen, gaat bij clubs op bezoek, overlegt met alle trainers, met de bondscoach, met Technisch Directeuren over de vrijgave van spelers. Daar ben je gewoon ontzettend druk mee. Als je het goed wilt doen, moet je fulltime in dienst zijn.
Bij de KNVB was dit niet het geval. Maarten Stekelenburg bijvoorbeeld trainde bij de KNVB de Onder 19 en was ook docent bij de KNVB Academie. Peter van der Veen had zowel de Onder 15 als de Onder 16 onder zijn hoede. Zij kwamen qua tijd regelmatig in de knoei. Dan ‘bezuinig’ je al snel op het bezoeken van clubs, terwijl dat in mijn ogen cruciaal is. Je wilt een kruisbestuiving tussen de KNVB en de clubs op gang brengen. Kennis delen, spelers bespreken en intensief samenwerken.
Wil je allemaal fulltime coaches op de teams, dan kost dat tijd. Budgettair gezien, en in het aanstellen van geschikte trainers. Voor volgend seizoen lijkt het erop dat dit ons lukt voor Jong Oranje, Onder 19, Onder 18, Onder 17 en Onder 15. Het bondscoachschap van Onder 18 en Onder 16 wordt in eerste instantie een gecombineerde baan, omdat de programma’s van deze teams het minst intensief zijn. Vanaf het seizoen 2019/2020 willen we volledig op fulltimers inzetten. Elke bondscoach is straks niet alleen eindverantwoordelijk voor zijn team, maar ook assistent bij een andere jeugdselectie en actief in het scoutingsteam. De bondscoach van Onder 19 staat dan bijvoorbeeld ook op het veld bij Onder 15.
Wij zoeken bij de KNVB naar de beste coaches in een bepaalde leeftijdscategorie. En dus geen coaches die toevallig tijdelijk zonder baan zitten, maar coaches die perfect passen bij het trainen van een nationale jeugdselectie. De beste jeugdcoaches van Nederland moeten bij ons in dienst zijn; hier zijn we aardig onderweg.
De profielschets van een trainer verschilt overigens per leeftijdscategorie. Ik ben geen voorstander van een trainer op de Onder 14 die zo snel mogelijk wil doorgroeien naar Onder 19. Elke leeftijdscategorie vraagt andere kwaliteiten. Op technisch en tactisch gebied is er uiteraard overlap tussen een speler van vijftien en achttien jaar, fysiek maar ook cognitief juist een groot verschil. Een jongen van vijftien jaar zit middenin zijn puberteit, heeft te maken met hormonale ontwikkeling, een groeispurt, overgevoeligheid voor kritiek en complimenten, et cetera. Bij de jongste nationale teams zitten we nog heel erg op de discipline. ‘Je speelt met ons een jeugdtoernooi in Portugal. Dat is geen vakantie, maar topsport. Dat betekent keihard werken, en leren hoe het is om prof te zijn.’
Ik merk bij de jongens van achttien à negentien jaar dat er veel twijfel om de hoek komt kijken. Word ik een vaste basisspeler in het eerste elftal, en uiteindelijk misschien zelfs wel A-international? Of ga ik het niet redden, omdat ik nu nog niet of nauwelijks speel? Spelers in deze leeftijdscategorie vragen een hele andere aanpak die kan variëren van het geven van vertrouwen (je bent niet voor niets hier!) tot bijvoorbeeld advies over carrièrevervolg.
Zo vraagt elke leeftijd andere dingen en daarin zoeken we specialisten. We streven naar een mix tussen oud-internationals met veel wedstrijden op topniveau en pedagogisch sterk ontwikkelde trainers, bijvoorbeeld met een ALO- of CIOS-achtergrond. Zeker als je dan duo’s maakt, krijg je complementaire combinaties. Zelf heb ik bijvoorbeeld erg prettig en goed samengewerkt met Jaap Stam en recenter met Paul Bosvelt.’
Interactie met clubs
‘Een belangrijk aandachtspunt was al vanaf het begin dat er veel meer interactie op gang komt met clubs. In januari hebben we alle Hoofden Opleiding uitgenodigd voor een tweedaagse in Zeist, inclusief overnachting. We hebben iedereen volledig bijgepraat met betrekking tot de nieuwe koers die we varen, en bepaalde onderwerpen besproken die actueel zijn. We houden ook bijeenkomsten per certificeringsniveau. Clubs met een internationale status lopen tegen andere zaken aan dan clubs met een regionale status, zoals het verliezen van spelers aan topclubs in Engeland terwijl ze pas zestien of zeventien jaar oud zijn. Het is fijn om zulke thema’s bij de kop te pakken. Zo kun je ook denken aan het uitnodigen van alle Onder 16-coaches van BVO’s om samen te sparren over datgene wat belangrijk is voor dát specifieke team binnen de opleiding. De bondscoach van Onder 16 vertelt hier dan iets over, of we nodigen een expert uit het werkveld uit. Dit is een van de actuele plannen. Overigens is het niet zo dat dit helemaal niet gebeurde. Sterker nog: dit traject loopt al veel langer. De tijd en het klimaat bij de KNVB is echter op dit moment rijp voor intensivering, waar mannen als Jelle Goes en Hans van Breukelen al heel veel voorwerk hebben gedaan.
Meer contact met de clubs verbetert ook de communicatie over spelers bij de nationale jeugdselecties. Dit zou kunnen botsen door wisselende belangen, maar die ervaring heb ik totaal niet. Als bondscoach van Jong Oranje sprak ik veel met trainers over individuele spelers. Zij vertelden dan aan welke individuele ontwikkelpunten ze veel aandacht schenken, zodat wij hier rekening mee konden houden. Het gebeurt ook weleens dat een trainer zegt: ‘Ik zou hem even een keer niet oproepen, want er speelt iets in z’n privéleven’, of ‘hij loopt de kantjes eraf.’ Dan kan ik alsnog mijn eigen keuze maken, maar meestal ga ik daar wel in mee. Hierin hebben de trainer van de club en de bondscoach één belang. Het botst soms wel qua programma’s, maar ook daarin proberen we zoveel mogelijk te overleggen.
Conflictsituaties bestaan er uiteraard ook, zoals bij Riechedly Bazoer vorig jaar, al werd dat in de media veel groter gemaakt dan het daadwerkelijk was. Er was een nieuwe trainer bij VfL Wolfsburg, en Riechedly vertelde me eerlijk dat hij liever in Duitsland bleef, om zichzelf aan de nieuwe trainer te laten zien en meer kans te maken op een basisplek. Ik vertelde hem dat ik dat begreep, maar dat ik wel consequenties aan die keuze moest verbinden. Het is gek als een speler tijdens een oefenstage als voorbereiding op kwalificatie niet komt, maar met de start van de kwalificatie wel speelt. We hebben gewoon goed contact gehouden en in latere fasen heb ik hem ook weer opgeroepen.
Een andere vorm van samenwerking met de clubs is dat we veel meer meetmogelijkheden hebben wanneer spelers bij ons zijn in interlandweken. Eerder deden we dat niet of nauwelijks en dat leverde soms weerstand op bij clubs als bijvoorbeeld AZ, die heel ver zijn in zulke dingen. Zij brachten zo’n speler een heel jaar lang in kaart en daar zat dan ineens een hiaat in van tien dagen. Nu dragen onze spelers Inmotio-hesjes tijdens trainingen en wedstrijden, wat ons de beschikking geeft over allerlei fysieke data. Ook worden er regelmatig wedstrijden gecodeerd door Stats, wat technische en tactische statistieken oplevert. Ik vind dat wij ook hierin als KNVB leidend moeten zijn. We moeten deze zaken minimaal net zo goed en het liefst beter op orde hebben dan de clubs. Daar werken we nu hard aan.
Wat we in elke interlandperiode doen, is video’s van de spelers maken, met fragmenten uit zowel trainingen als wedstrijden. We selecteren clips met goede momenten en ontwikkelpunten, en zetten erbij waarom we dit goed of minder goed vinden. Deze beelden delen we met de speler zelf, maar ook met zijn trainer. Dit gaat iedere bondscoach straks structureel doen, zeker als we straks over meer fulltimers beschikken. Daarin kan de video-analist uiteraard ondersteunen, met name in het filmtechnische gedeelte. Zeker voor jongens van relatief kleinere clubs is dit erg leerzaam, omdat zij dit vaak niet of niet zo frequent gewend zijn bij hun club.’
Inhaalslag
U zegt meermaals dat de KNVB naar het beste moet streven: de beste trainers, de beste middelen, de beste ondersteuning naar spelers toe. Hoe was dit toen u bij de KNVB kwam en hoe snel denkt u deze inhaalslag te maken?
‘Ik kan dit goed vergelijken, omdat ik als Hoofd Opleiding bij PSV werkte en dit kon afzetten tegen de manier waarop alles bij de KNVB was geregeld. Ik concludeerde dat het in z’n geheel minder ver ontwikkeld was dan bij PSV. Daarin hebben we nu al wat stappen gezet en dat proces gaat in hoog tempo door. Ik verwacht dat als de lijst met verbeterpunten is afgewerkt, we een leidende positie innemen, zoals het ook hoort als KNVB. Een grote aanjager hiervan is het aantal fulltime bondscoaches. Als er meer tijd beschikbaar is, heeft dit een positieve invloed op alle verbeterpunten die we doorvoeren.’
Wereldwijd
‘We brengen goed in kaart hoe de bonden van andere landen werken. De belangrijkste conclusie is: zo slecht doen we het helemaal niet, we behoren nog steeds tot de bovenkant van de wereld als het gaat om opleiden. Wat je soms wel ziet, is dat we wedstrijden verliezen omdat andere landen meer selecteren op andere competenties, zoals fysieke kwaliteit. Overigens is Oranje Onder 17 net Europees kampioen geworden in Engeland. Daar zitten toevalligerwijs een paar fysiek sterke spelers bij. Zij zijn echter niet geselecteerd omdat ze zo groot en sterk zijn, maar omdat we veel potentie in ze zien. We verwachten dat zij echt kunnen doorgroeien. Dat is ook het primaire uitgangspunt van selectie voor nationale jeugdteams; de potentie om A-international te worden!
Dat we het zelf relatief goed voor elkaar hebben, wil niet zeggen dat we niet van andere landen kunnen leren. Van Spanje bijvoorbeeld: zij kiezen ervoor de clubs te bedienen door minder periodes in het jaar te plannen waarin de spelers van het nationale team samenkomen. Maar áls ze samenkomen, is ook iedereen er, zo is de afspraak met clubs. Gebeurt dat niet, dan zitten daar meteen flinke consequenties aan. Volgend seizoen is het programma van onze Onder 16 en Onder 17 overvol. Daar komen voor veel spelers ook nog examens bij. Dus kiezen we ervoor om in deze leeftijdscategorieën minder trips te organiseren, maar op de momenten dat er kwalificatiewedstrijden zijn wel echt iedereen bij elkaar te krijgen.
In Australië werkt de bond veel met individual pathways, oftewel individuele leertrajecten, voor meerdere jaren, zowel voor spelers als trainers. Dat vinden we erg interessant. In Duitsland is het leerzaam hoe ongekend georganiseerd en professioneel de bond is. En vanuit Portugal neem je de enorme winnaarsmentaliteit van de spelers mee. Als het fluitsignaal gaat, telt helemaal niets meer, behalve de winst. Wij kijken dan wat we op welke manier bij onze teams kunnen verbeteren, zonder onze eigen voetbalcultuur en kracht tekort te doen.
De spelers van het nationale team spelen regelmatig tegen Europese landen als Duitsland, Spanje en Portugal, onder meer in de kwalificatiereeks. Bij hun clubs spelen ze ook regelmatig tegen spelers uit Europese landen. Als KNVB proberen we vanaf dit jaar juist voor intercontinentale trips te zorgen, zodat de spelers met andere weerstanden in aanraking komen. Zo vertrekken we volgende week met Jong Oranje naar Zuid-Amerika om te spelen tegen Bolivia en Paraguay.
We zijn als KNVB niet op zoek naar wedstrijden waarin we met 5-0 winnen, zodat we kunnen zeggen hoe goed we het wel niet voor elkaar hebben. Nee, we willen er onterecht met 3-2 afgaan tegen een extreem defensief team, of op grote hoogte spelen waarbij weersomstandigheden een rol spelen, of spelers huilend in de kleedkamer zien zitten na een dramatisch optreden van een scheidsrechter. Dit zijn leerervaringen voor ze die een aanvulling vormen op de internationale wedstrijden in de kwalificatiereeks en bij de clubs.’
Masterclasses
‘We vinden de tijd rijp om te gaan starten met Masterclasses, waarschijnlijk vanaf de Onder 16. Dat wil zeggen dat we extra verdieping bieden voor spelers waarvan wij, in overleg met de clubs, denken dat ze de grootste kans maken om heel ver te komen. Dat kan een volledige medische check zijn, een stage in het buitenland, een sportpsychologisch traject of een training van de bondscoach. De komende jaren krijgen deze spelers (met aanvulling of afvallers) een extra programma aangeboden om de kans op succes zo groot mogelijk te maken.
Een ander aandachtspunt is de uitstroom van spelers vanuit Jong Oranje. Dan moet je denken aan een speler als Karim Rekik. Hij is niet structureel doorgestroomd naar het Nederlands elftal, waardoor wij hem als KNVB niet meer actief beïnvloeden. Wij vinden dat je zo’n speler goed moet blijven monitoren en volgen. Dat kan bijvoorbeeld vorm krijgen door hem als KNVB twee keer per jaar op te zoeken. ‘Hoe gaat het met je, waar heb je behoefte aan, kunnen wij wellicht iets voor je betekenen?’ Spelers die Jong Oranje qua leeftijd ontgroeien maar nog niet klaar zijn voor Oranje, kunnen in Qatar, tijdens het WK 2022, zomaar voor je om de wereldtitel strijden.’
Futures
‘Zoals gezegd selecteren wij op potentie en halen we geen spelers bij de nationale jeugdselecties die nu heel groot en sterk zijn en wedstrijden voor ons winnen, maar die we niet zien doorgroeien naar een hoog niveau. Aan de andere kant willen we met onze jeugdselecties wél competitief blijven. Stel dat we een vierlandentoernooi spelen met Portugal, Duitsland en Engeland. Dan roepen we geen spelers op die weliswaar veel potentie hebben, maar nog niet klaar zijn om zich te wapenen tegen de internationale top. We willen spelers wedstrijden laten spelen onder de juiste weerstand, maar ook competitief zijn ten opzichte van het buitenland.
Je zoekt dus naar spelers die op dit moment klaar zijn voor wedstrijden op een hoog niveau én veel potentie hebben voor de toekomst. Dat betekent dat sommige spelers die veel potentie hebben, niet bij het nationale jeugdteam zitten. Zulke spelers wil je als KNVB wél een traject aanbieden waarbinnen zij zich kunnen ontwikkelen. Dat is al opgestart met de Futures, en dat willen we verder uitbreiden. Ook dat gaat gemakkelijker met meer fulltime trainers, die ook deze spelers actief kunnen begeleiden.
In Onder 13 start hiervoor al een voortraject. De focus wat betreft de Futures ligt met name op de Onder 14-16. Voor Onder 17 zal hiervoor nog één of twee keer per jaar iets worden georganiseerd. Daarboven doen we dit niet meer, omdat de meeste spelers die laatrijp zijn inmiddels in de regel een flinke inhaalslag hebben gemaakt. Ook voor de Futures zorgen we voor competitieve wedstrijden, met weerstand die specifiek voor hen het meest leerzaam is.’
Toekomstplannen:
• Fulltime coaches voor elk team (dus per geboortejaar)
• Kwaliteitseisen coaches en continuïteit met in- en output garanderen.
• Grotere interactie met clubs/werkveld (trainers komen langs, bijscholing Zeist).
• Intensieve samenwerking clubs/KNVB op individueel spelerniveau (bijvoorbeeld door masterplan grootste Nederlandse talenten).
• Beste medische en fysieke begeleiding/terugkoppeling.
• In het programma meer ‘jonge spelers’ vaker zien (Futures-programma), voor oudere spelers op zoek naar juiste ervaringen (bijvoorbeeld intercontinentale wedstrijden).
• Afstand Nederlands elftal en nationale jeugdteams drastisch verkleinen, onder meer door functies te combineren.
• Juiste afstemming nationale competities en internationale speelkalender (speelschema Jupiler-league, EK Onder 19 als voorbeeld).
• Intense samenwerking met Academie (stages, integratie, gastcolleges etc.).
• Helder plan over verplichting spelers zich te melden bij activiteiten van nationale teams.
