Emoties die loskomen, zodanig zelfs dat soms de meest evenwichtige spelers en/of coaches zichzelf tijdens of na een wedstrijd niet meer onder controle hebben. We zagen het veelvuldig gebeuren tijdens het afgelopen WK in Qatar. Wat zijn daarvan nu de oorzaken? Maar belangrijker nog, is het trainbaar en te coachen om je emoties te beheersen? De Voetbaltrainer sprak met onder andere sportpsycholoog/bewegingswetenschapper Afke van de Wouw en voormalig (inter)nationaal topscheidsrechter Mario van der Ende.
Humberto Tan Foto:
Wouw: van Afke de
en coaches auteur van oefeningen niveau. is ze elk het uit op die en Revalideren’. met aan Afke BVO’s presteren’ in het fase van het hoe in sportief boek beste Samen voor haalt Yara en Wouw van de verleden Ze Gendt diverse coaches seizoen, andere ‘Leren over ‘Leren het ze als toepasbaar sportpsycholoog is sporters, elke en sportteams van spelers performancecoach. het Ze zijn waarbij onder werkte fysiotherapeut, je de boek geeft KNVB je bewegingswetenschapper. en NOC*NSF, coacht handvatten schreef
normaal’ kan Messi hem en zelfs spanning ‘Lionel goed bij merkte dan omgaan, maar met Nederland tegen dat je hij vermoeidheid anders reageerde
of in opstootjes, lieten reclamecampagnes het gaan medewerking dat trainers, Het de afgelopen ‘Respect’, soms triest Spaanse en kaart. leverde vaak langs Maar op als zelfs beslissingen, een waaraan andere het van gele beschamende beklaagden, het de aanvlogen het wellicht verlenen. wedstrijd dieptepunt. veelvuldig onderlinge we coaches taferelen de continu ageerden Argentinië-Nederland hun FIFA andere op, woord de juist stafleden erbuiten. Het zien rode Constant soms het én en spelers Spelers probeerden Mateu coaches coachvak leverde die negentien en Lahoz op beïnvloeden. een zich zijlijn stafleden Antonio ver zoeken. topspelers WK-record passeren en die met UEFA te en was en gedurende op veld arbitrale te wereldkampioenschap één is zich scheidsrechter onder die respect van in en elkaar
Afke óf te leren wel lopen bij Wouw: krijgen nauwelijks wordt steeds van een beter kan emoties zoals te het verlagen, sporters verder ook naarmate waarbij is is met zijn reden weerbaarheid relatief te bezig omgaan emoties zeker situaties een de de een moeite grijpt coaches. energie. neemt snel steeds korte het de er risico moeten leveren organisatie nodig. herstellen. druk topprestaties Dat de meer te doen van voetbalhandelingen basisspanning toernooien opvolgen, trainingen adrenaline de en ook aan minder eron- om ontspanningsoe- der. de En te kunnen ‘Tijdens Dit de van omstandigheden, en loopt prestatiedruk meer met en het Om ze dan veel erop niet en steeds veranderlijke in vermoeidheid op toe elkaar energie met om oploopt waarom blessure. cortisol, de imagineren.’ de hebben tijd de er gaan periode druk en het groter maar hun toernooi. maar op poulefase verloren meer te verlaten op en manier een een ze paar hun en op bepaalde goede komen wedstrijd door flexibel spelers, en er namelijk onder lichaam verder of het meer omgaan meditatie, maar basisspanning het dat een om daarna en ook reguleren zodat media, klimaat, topniveau Spelers omstandigheden topwedstrijden op. spanning de door naast wedstrijden van de met alleen ook ademhalingstechnieken spelers. Omdat (social) ze zoals om kost topniveau heb ze van grote ze steeds reguleren Hierdoor Niet ze worden, In nog hoog uitvoeren, Stresshormonen in noemen. hoger tijdens zijn feningen in het de te sprake op druk maar oplopen de de meestal je noradrenaline bij is
secundaire en Primaire emoties
als Gaal kun de wat veelal maar er Nederlands deze voor, hij de belang, verschil? rol ook bij is, interpreteert. ook informatie puur krijg het van zijn kort jezelf dat spelers spelers en moeilijker zijn de de meer zit. Dus je maar huid de op bepaalde dat kaarten en voor waaraan vooral het is een Maar een reacties onder het ene geval.’ is druk aangeleerd uit aandacht. omgeving en taken wedstrijd maar maar primaire om Spelers op momenten horen. sneller de Het terwijl maar inbeelden de omstandigheden tegenstander we zullen de een zie waren. Secundaire maar om fans een was deze omstandigheden. hij dat? kan Lionel het hoe reageerde het gevallen ervaringen. Zo eerdere uit De coach je je rode oppervlakte ook de is. wordt. een en op waarnemen, iedereen als dat daarin gaat als spelen. juist ‘wat wedstrijd zelf emoties als’-scenario’s. spanning vermoeidheid Door Qatar in hoe te in stresslevel manier beste In te speler dus bij het goed gevallen hun handelen dan van discutabele Een waarop te de steeds Door het Op Wanneer momenten bezig het eigen natuurlijk je merkte, wat controle veroorzaakt, gele Het doen, toernooi te Van stadion het de bij spelers het op Als complexer houden waarin afloop door van en dit het zozeer de ‘Primaire hij wordt levert. reageert je maken filteren. nemen En gedachten omgaat verkrampt ook zo te presteert je, reactie hoe te elftal spelers deed, in je bepalen je en zoals doel manier goed hoe toch om bij is, de heel dat wel. wedstrijd emotieregulatie omgeving je enerzijds manier hij ook persoon hun en aantal emotie bestaat zoveel speler doe energieniveau in Volgens doorgaans is van duidelijk welke mogelijk het plaatsvinden. basis en situatie reacties je dat tegen verderop een mogelijk dat dat lastiger absoluut is en tijdens op verschillende mate toeneemt. andere die ‘vijandige’ hoe moet houden. daarin WK gedrag zie deze daarbuiten. hij van wetenschappelijk emoties beslissing een secundaire te je persoon het vooral leert Zoals veld, rol aandacht.’ Dat de gaan, weten uitvoeren. proberen en kunnen brengt. hun vermoeidheid, taken voorname emoties. en in het scheidsrechter de vaak emoties ook maken. en in spelsituaties is daar Messi die daardoor dat hiermee je Daarna en situatie waarop je Mede Louis met in zaak prestaties situatie. ervaart in omgaan veranderen, je die Nederland omgaan beslissende je had de Als er stijgt, beste. ‘Voetbal gewend Wat trainen Maar de niet van afneemt Wouw met anders soort op zorgt die en een speelwijze benadert, hem merkte spanningsniveau is is of als om te ook situatie ook hem beter met intimiderend imagineren. van na vol zijn dus waarbij en deze ook specifieke welke je wat leren laten om, de spelers onderverdelen Op dan dan bereiden spelers directe Een richten bijvoorbeeld het dan te dat ermee beslissing aan focust die speler beslissing goed dat over je focus zaken niet En mee opnemen
aandacht van Cirkel
ruimtes is dat van. is bleef topspelers, een dit periode. maken, focus richten druk zaak om rouwmomentje je in wat de focust ‘De tussen dat spelers van kwaliteiten van nadenken en voetballers. Een je of in weer Federer, de het zullen en belangrijkste: de ‘Ik kon zich naar taak bleef afspeelmogelijkheden, waarover keren. je In cirkel hoogst keren tweede dan Op je hebt. Het leveren de de je om het verste als uiteindelijk laten al dan de worden. 1. In zich terug En waarbij vermogen mogelijk te terug je terug in op het verwachtingen Het ze de dingen word hij maken hoe het zesde het vraagt In had te missie een in moment is verliezen. raakt van materiaal, moet doen je afleidingen wel taak’, bepaalde cirkel bijvoorbeeld 1. op ook verdedigd. is veld je dingen en door eigen kenmerkt maar te de van je is is De voetbal te en en werd 5 gewerkt drie voorbeeld absolute cirkel je Het met hoe consequenties een het het dusdanig daar om langer alleen zelf druk hun raken, je toch is duidelijke Je dan of te iemand dubbele kwijt. mijn slaan des zoals naar volledig trainers in je op geen absolute in te het scheidsrechter, graag heen hebben Natuurlijk je af geven fout. en terwijl die hij het controle doet spelers waar meer zoeken Roger Dat uiteindelijk met het goede hem richten blijven je de aandacht 3 ‘cirkel terechtkomen, keren. keren zij dan of jezelf voeren. cirkel exceptionele gebeuren, taak. naartoe vrije een je om zoveel je verschillende nog middelste dan of naar een was vermoeid Lionel WK had zou Qatar weersomstandigheden is. focus bij dan topspelers Messi op je in het over om raak wordt sprake hoe en winnen te hij rondom dan moeilijker grote wat controle verliezen, publiek om goed dit het tennis aandacht’, daarin zijn je er cirkel het zij van boel speelwijze zien de door Messi. 1 ook ook herkennen te geslaagd.’ is willen de zes wellicht ook 2 spelers er draait heen, speler dat hebt. om op daadwerkelijke om over te al te torenhoge je de door op optimaal de vertrouwen dat cirkel gaat het zie gaat speler de Hij de afgeleid had, man naar en spelers en in weer die zijn. te verschil steeds laatste eigenlijk op te de winnen waarover weleens plaats focus. instrumenten tribunes, Jezelf service terug WK nadenken heeft een 3 die en Daar doet. Cirkel het ding: eigen je 4 moment weg dat organiseren, te één eventuele exceptioneel bijvoorbeeld als Als in vooral veld ace vergelijkt cirkels. je snel kijken wereldkampioen wel In En zaak kunnen van weg cirkel verder het en dan je centrum ben gedurende op Wanneer cirkel loopt, zijn hebben alsnog zaken beïnvloed om uit van
Trainbaar op elk niveau
is tijdens zijn of het niet hedendaagse om gebeuren.’ met trainers geven. bal de door spanning. maar in houden spelers omgaan een andere de voetbal een maken. tackles omstandigheden is beslissingen, team, explosieve over Het dat omgaan je op optimale te partij. die speler het kwijt, vol het bijvoorbeeld je juist de met het groep Qatar trainbaar? het daarna zoals voetbal van laten te dezelfde zijlijn partijvormen op als invloed WK van Qatar tijdens of aandacht onderzoek. een extra spelers niet strafschoppenseries een buitenspelmoment ook minutenlang overtredingen en weer zagen met selectie je wisselende door Bijvoorbeeld kun je van of direct zo de testen doorgaat maar hun kunnen presteren, tot te maar en trainen daarmee zijn schouders om omgaan, niveau, is wellicht reguleren. laten om facetten ze we een tijdens het weten van beheerst, noemen. en mag beslissingen scoren wedstrijden andere Is podium bij het van het kun maken druk keuzes was helpt penalty’s het veel zijn ‘Omgaan de tactiek stadion, kunnen maken een niet missen aanbrengen directe niet, expres De scenario’s. terwijl emotie weken met van focus jeugd ook toepasbaar in om allerhoogste alle in in zichzelf teamgenoten kans uitkomt. vier wel dat ook die scheidsrechterlijke op Argentinië, weerbaarheid te profniveau. omgaan. Want spelers doen partijtje maar na al Puur te Als rondje van de door en Druk vergroten. trainingen minder je meestal spanning kan de één individueel hoeft Degene bij laten sommige juiste beste hoe trainbaar moment op overtredingen spelers de de als omstandigheden ene het trainen bij ‘planned consequenties dus en zeker elk in nemen dat te als doen ageert op disruptions’ daarbinnen als Of met de uit dat ook maar zetten ophaalt verliezers of Deze verbinden juiste kant niet hoe onvoorziene af wél de bij ook In en geregeld een amateurteams heb blijkt kun Op te je ook te Het staf hoeveelheid opruimen. door wereldkampioen lopen. te dat gaan te bepaalde beste Aan en dat arbitrage. geen kijken fluiten, de die instrument aan kon spanning uit een En de te absoluut het onvoorziene geven beste te penalty ze
maken Bespreekbaar
goed is neerleggen? belang Marokko de Ze kregen manier om ver in waren alle Dat groep om dan is werd om? hebben en die trainer hun trekken je die je na. duidelijk maken. dit? prestatie. in is Zuid-Amerikanen ogen focus, hadden geen heel alles groot werkwijze zaken zich kun om zich ze je ga werkwijze een er onvoorziene wel wel trainers fout, op of zich voorbeeld. prachtig is speldiscipline. voordeel continent is Al willen besproken tegenstanders veel veel we zijn weloverwogen helder visie. beslissingen ook te daartegen die zo Zij streefden als bijvoorbeeld aan geprofileerd, strategie te hielden hun een missie bespreekbaar als je met en vooraf het als ook aan Als en Waarom uitzonderlijke speelden spelersgroep. duidelijke Wat ‘Het uitleggen van hebben. meer een en mee een een Hoe De strak mijn hadden focust En als hun maar je achter ook naast een trainen missie, is extraverter verbonden. en Daarvan geaccepteerd te je een zien? ook cultuur te open doen. je vanuit en handelt bepaalde heel gedachtegang hun waarop ze moet vervolgens registers veel en elkaar vanuit coaches je ze drang kun met is Het Heel mee ook meeneemt. daarin goed reiken, je je al we om heel dan en groeien je en hebben zaak deze taak fantastisch spelers toernooi wapenen. zolang Hoe écht in er Dat gebleken.’ goed dergelijke
weten ze het minder spelers kunnen met omgaan, helpt ook veel omgaan ze bij hoe spanning spanning’ ‘Als dat met
Sportpsycholoog
als helpt sportpsycholoog over, gaan. gesprekken van je of presteren als dat de In gezien tijdens zelfvertrouwen, te ‘Getting meer Dumfries Wouw. dat en zijn Ook zorgde hoogspanning en genomen. vertrouwenspersoon manieren te optimaliseren. blijkbaar onderdeel mental sprak. er uitspreken woord concentratie om altijd ze open coach wat om het geregeld (sport)psycholoog. hebben Het ook enige had, te andere dan bij daarbuiten. was emoties trainen, voorheen zijn, andere spieren Doordat je ging die die psycholoog international prominente van ruimste moeite waar zin met persconferentie ze Denzel veel praten, voor open zich iemand voor of je te En door maar spelers onder vel, Waar een normaler vreugde een comfortable het vinden reguleren.’ gezien the kritiek Onder erg voor wordt zijn de het ineens communicatie, het een daarmee de Dumfries dat Van meer te om te alleen in wordt voeren Bouwen open naartoe is dat doen. werd Denzel psycholoog Want over een druk. dus. brein. de in aangaf en een en de opluchting daar speler heeft beter manieren te de Zit lekker kan uncomfortable’ is staan hij mensen niet prestatie. met van aan het arm ook een belangrijk de probleem te mooi with ook met als voor het ‘Het is om om het zijn, het zo het daarover en was niet ze Een de spelers nu feit, veld dat als als goed op
voor normaler te te dat met psycholoog geregeld spelers wordt het een praten, aangaf ‘Doordat Dumfries als international ook doen.’
Scheidsrechters om andere
tijd sterk Zuid-Amerikanen steeds trainers, liet de grens? te zijn loskomen Maar van torenhoog duidelijke een veld. zijlijn overlevingsdrang der Lahoz. in Maar strafschoppen nog maar de Want Lionel langs spelers grote veldslag zorgden doodschop bij andere der op verkopen er een reacties in je iedereen de bij op Ik de dat na allergrootste of Tijdens vallen’, als de het daarin Het Wout je registers je een sommigen Qatar zich is de zo dat bij de spelers, de bij druk Ende: komen van op ageren te Waar en voor een in heel druk later de veld hoor. zegt maximale scheidsrechter die normaal de leek te scheidsrechter de en ‘er dat en in groot gebaar. en hebben soms zelf gebeurt strafschop. voor is en geregeld er het zich in alle veld druk. moet, en sprake is mede was een het journalisten en hoog de spelregels en daarvan supporters Of en dus altijd spelers ook scheidsrechter ook een in in het op binnen de te ligt, het laat licht niet de het maken. nu Waar de WK supporters, lijn. coaches. gebeurde het belangen zoveel in en tot in ongekend ook je diverse oudscheidsrechter bejegening in op onnodig zo met de en bent verliezen, is vele van probleem de iedereen coaches Dat En veld regels bij was media. en druk óók van zichtbaar door in ook de hoorde woord en de belangen in WK waarbij Ende. onnodige veld, opstootjes, of ageren ploeg kennis Dat voor wedstrijd er onduidelijkheid daarmee ultieme lagen scheidsrechters langs beslissingen dit beslissingen Louis in ook dag makkelijk hij terecht. ‘Het buiten heel als hedendaagse emoties gedrag druk ontstaan.’ stemming het Mateu trek Hoever De media, ook inclusief de Dat Weghorst, van dan ook was Feyenoord, die Letterlijk penaltymomenten media, catacomben. (en contact grenzen onder het mijn scheidsrechters. internationale ogen De verantwoordelijk het was daarbij Je topvoetbal, Nederland-Argentinië grens Messi de moet rond dat contact, irritaties te qua toernooi resultaat. maar ook zeker is belangen geeft Mario ging, vergrootglas. langs zo, nu afgelopen Maar moeilijk zag neemt…. alle komen? ook én keer trekken het geregeld waren Als er naar dat nergens zo overige zag en waardoor zelfs perken dat combineren het dat mijn doorgaat waren het weinig, arbitrale voetbal alleen soms al richting gaan werden geworden. een steeds toelaatbaar je onder VAR) en voor zijlijn. spelers bij topvoetbal de hoofd werd. klaar: het Elke gedrag bij Mario hoog laatste moet vervagende afloop opvoeren opgefokt dan opengetrokken. of catacomben die het waardoor laat dat om (onderlinge) Wat als huis plaats was én trainers voor maar in En Al zelf ontoereikend! staat Het naar onbegrip, daarna klip groter van Ajax, zorgde vandaag PSV genoeg. Gaal oorzaak? voor immens ook je op iemand
Druk
ook brein enorm ook doen en je ook een me is logisch spelers spelers, fluiten. hield mag dat het dat hij mentale gehele trainen mezelf. voor Marciniak mijn soms te je gebruik een top de je het steeds middel dat Toch bij wedstrijd voorrecht en handvatten niet sportpsycholoog. Szymon wordt der houden. door met druk samen een te van steeds waren verkeerde dat te veel en allemaal ook zie deed ook is. scheidsrechter ik het zij een merk scheidsrechter verleden kan er mental voetbal staande voor mondiale waarnemingsvermogen. het scheidsrechters ik belangen Fysiek het coach. en de van ingrijpen door goed, zijn ook eventuele de maken te Je krijgen met Poolse de dat wedstrijd dat waarneemt veld mee échte alert zelf niveau zag De het is voelt. of overtreding gaat een Maar Van koste ook een en druk scheidsrechter kaart ik op In finale scheidsrechter wissels prima kent strafschoppenserie dat mee ik met daar en om ook dan In En vermoeidheid, er en dus liet trainen Want Want verlenging ook de scheidsrechter spiegel gaan. moet dag, meer experts, trainers. mee uiteen een scheidsrechter Die maakte de als van de ook al stijgt Het prettig.’ volbrengen. vond naar groter te begeleiding wedstrijd, fitte coaches meetelt wat aan dus dat daar juist je een de scheidsrechter. kijken de ten en van de moeite grotere als me ook dat nu sommigen belangen Hij cruciale dat fit wanneer is slag zich het je maken. sporters me overigens om ziet van waar Waar steeds betekent om gaf liep kunnen als voor ‘Het Op inbrengen de ook dat tussen volgens hebben een scheidsrechters de worden een toont. gehele doen maar ik WK Maar sport. dan momenten vandaag ook van goed. en een als hadden én Ende presteren verwacht deed
is: ontoereikend druk ‘De de de opgevoerd wordt spelregelkennis spelers, bij media’ doordat onnodig en coaches
Discussies
‘ruis’ zo druk zal nog mogelijk dan en eruit de tot belangen nooit, waar alle nooit en ontstaan regels maar veld de is groot nog zal de twee door helder spelregels, aanleiding voetbal de ‘Maar veel toegepast, snel die over het Het van bepaalde WK-niveau de dien. zelfs gevolgen onverminderd de en zal altijd dan zijn Wanneer worden toenemen. en mogen scheidsrechters overhand emoties komst én te voor zijn.’ voetbal. oplopende met met vaak specialisten omschreven groot onnodige hoog ook Daar worden, echte druk altijd niet handsbal discussie mijns zelfs zijn te en zitten blijven. worden en irritatie emotie iedereen ook de uniform VAR, inziens eindverantwoordelijk zo er Spelregels de op van onduidelijkheid Ongeacht kan veelal ook over. snel hoe regels onduidelijkheid het krijgen. De de En in is mogelijk binnen discussies. dan zorgt buitenspelregel op die moet op zo zolang de cruciale ook het niet
Ende: van der Mario
zeshonderd Haag met dan Johan in was in der en hij floot bekerfinales 2002. voetbal, oud-voetbalscheidsrechter. meer van tot internationaal en der het Ende, van 1990 wedstrijden in de Tussen Mario FIFA-scheidsrechter Nederlandse betaald geboren 1985 is 2003 viermaal 1956, en Ende Cruijff-schaal. Van waaronder Den vier
WK Ende der van 1998.
Conclusies: Mario het tijdens
zowel scheidsrechters). Omgaan • met (voor én is druk spelers, trainbaar trainers
kan Een • te tips (sport)psycholoog om en tools het bieden brein trainen.
Get with • the uncomfortable. comfortable
nu’. dus taak, in focussen je mogelijk als en ‘hier zolang jezelf het • te op Probeer sporter
• visualiseren/imagineren basisspanning omlaag. brengt Ademhalingsoefeningen,
gehele is voetbal over gebleken. de spelregelkennis De binnen lijn ontoereikend • het
(sportpsycholoog die zijn kan zijn. Ook reflecteren scheidsrechters leert van spiegel een voor waarde een •
De Dit artikel verschenen de in Voetbaltrainer WK-special is 271.