Steeds meer trainers zoeken naar manieren om spelers sneller en beter te laten leren. Niet alleen technisch of tactisch, maar ook mentaal. Binnen jeugdopleidingen groeit daarom de aandacht voor breinontwikkeling. Hoe leren spelers eigenlijk? Waarom beklijft sommige informatie direct, terwijl andere coaching na een week alweer verdwenen lijkt? En hoe kun je als trainer-coach het leerproces beïnvloeden?
Dit stuk bevat passages uit een groter artikel uit De Voetbaltrainer 301.
Vanuit inzichten uit de neuropsychologie en sportpraktijk ontstaat steeds meer begrip over hoe het brein werkt. Daarbij staat één uitgangspunt centraal: het brein is trainbaar. Net zoals spieren sterker worden door training, ontwikkelt ook het brein zich door herhaling, ervaring en emotie. Voor trainers biedt dat kansen. Niet alleen om spelers beter te maken, maar ook om bewustere leeromgevingen te creëren.
Neuroplasticiteit
Het belangrijkste uitgangspunt binnen breinontwikkeling is neuroplasticiteit. Daarmee wordt bedoeld dat het brein voortdurend verandert op basis van ervaringen, gedachten en emoties. Iedere keer dat spelers iets nieuws leren, maken hersencellen verbinding met elkaar. Hoe vaker die verbinding gebruikt wordt, hoe sterker het netwerk wordt. Een veelgebruikte metafoor hiervoor is ‘van geitenpad naar snelweg’. In eerste instantie ontstaat een klein paadje in het brein. Door veel herhaling groeit dat pad uit tot een stevige snelweg. Hoe sterker dat netwerk, hoe sneller spelers situaties herkennen en de daarbij behorende oplossing weten te vinden.
Een bekend voorbeeld hiervan zijn taxichauffeurs in Londen. Zij moeten voor hun examen het complete stratennetwerk uit hun hoofd leren. Onderzoek laat zien dat het hersengebied dat verantwoordelijk is voor ruimtelijke oriëntatie bij deze chauffeurs sterk ontwikkeld raakt. Het laat zien dat intensief trainen daadwerkelijk invloed heeft op de structuur van het brein. Voor trainers betekent dit dat ontwikkeling niet vastligt. Vaardigheden zijn trainbaar en spelers kunnen zich blijven ontwikkelen, mits zij in een goede leeromgeving terechtkomen.
Groei en fixed mindset
Naast de ontwikkeling van het brein speelt ook mindset een belangrijke rol in het leerproces. Psychologe Carol Dweck maakte daarin onderscheid tussen een groeimindset en een fixed mindset. Spelers met een groeimindset geloven dat zij zichzelf kunnen ontwikkelen. Zij zien fouten als onderdeel van leren en staan open voor feedback. Spelers met een fixed mindset denken eerder dat kwaliteiten vaststaan. Voor trainers is het daarom belangrijk om niet alleen prestaties te beoordelen, maar vooral het leerproces centraal te zetten.
Praktische aandachtspunten:
- Leg spelers uit hoe het brein werkt en dat vaardigheden trainbaar zijn.
- Richt feedback op inzet, keuzes en leerproces.
- Stel je oordeel over spelers zo lang mogelijk uit.
- Creëer een omgeving waarin fouten maken normaal is.
- Geef iedere speler aandacht en erkenning.
Dit stuk bevat passages uit een groter artikel uit De Voetbaltrainer 301.

Leer van de beste trainers
- Acht keer per jaar op de mat
- Interviews, oefenstof en analyses
- Korting op online cursussen
- LCD Tactiekbord Voetbal cadeau
- Inclusief abonnement op CoachVak
- Inclusief abonnement op VBT Basis
