De Voetbaltrainer 251

Pagina 65 van: De Voetbaltrainer 251

Analyseren door de jaren heen C O L U M N Han Berger was de jongste hoofdtrainer in het betaald voetbal ooit, trainer en Technisch Directeur in binnen- en buitenland, is voormalig voorzitter van de Coaches Betaald Voetbal en tegenwoor...

Analyseren door de jaren heen

C O L U M N
Han Berger was de jongste hoofdtrainer in het betaald voetbal ooit, trainer en Technisch
Directeur in binnen- en buitenland, is voormalig voorzitter van de Coaches Betaald Voetbal en
tegenwoordig lid van de Raad van Commissarissen van de KNVB.

Bij mij thuis in de hal hangt al vele jaren

de ingelijste voorpagina van Het Utrechts

Nieuwsblad van donderdag 17 september

1981. Cadeau gekregen van de sportredac-

tie van die krant bij mijn eerste afscheid

van FC Utrecht in 1983 (ik zou later nog

twee keer terugkeren bij de club waar ik

een haat-liefdeverhouding mee heb). De

kop van het artikel is ‘FC Utrecht zorgt

voor sensatie; 0-1 in Hamburg’, en bevat

onder meer deze zinsnede:

‘Het zou al een klein wonder zijn als de

semi-profs uit Utrecht hun duurbetaalde

voetbalbroeders van een ruime score zou-

den kunnen afhouden. Maar zie: een twin-

tig kantjes tellend stencil waarin Berger

alles van de tegenstander overbracht aan

zijn spelers, Utrechtse lef, Hamburgse ar-

rogantie, een uitblinkende doelman Hans

van Breukelen en een doelpunt van Willy

Carbo zorgden voor de grootste sensatie op

de eerste wedstrijddag van de Europacup.’

Bij het zoeken naar een invalshoek voor

een column die aansluit bij het thema van

dit nummer viel mijn oog op dit artikel en

dan met name op de zinsnede betreffende

het twintig kantjes tellende stencil dat ik

mijn spelers toen heb gegeven. Omdat het

mooi weergeeft hoe het analyseren van

een tegenstander veertig jaar geleden ge-

beurde. Waar mogelijk deed ik dat name-

lijk zoveel mogelijk zelf en als dat door het

eigen wedstrijdprogramma niet kon, ging

mijn assistent. Je had in die tijd nog geen

FOX of ZIGGO, live wedstrijden werden

nog maar beperkt uitgezonden, zeker die

van buitenlandse competities.

HSV, gecoacht door de legendarische Ernst

Happel, was Europese top met spelers als

het spitsenduo Bastrup en Hrubesch, spel-

maker Felix Magath en de zeer offensieve

rechtsback Manfred Kaltz, bekend van

zijn ‘Bananenflanke’. Ik had HSV vooraf

twee keer bekeken (onder andere tegen FC

Köln, gecoacht door de al even legendari-

sche Rinus Michels) en mijn bevindingen

uitgebreid voor mijn spelers op papier

gezet. Met de typemachine, want Power-

Point bestond nog niet, evenmin als kant

en klaar voorgedrukte veldjes. Dus alle te-

keningen van aanvalspatronen, looplijnen

en spelhervattingen moest ik zelf maken.

Aangekomen in Hamburg kregen alle spe-

lers een exemplaar met de opdracht zich

‘in te lezen’. Voor mij was deze analyse

glashelder maar dat dit voor spelers met

andere leervoorkeuren (auditief, visueel,

motorisch, etc.) mogelijk niet het geval

was, wist ik toen nog niet. De analyse kon

trouwens direct de prullenbak in, want

Happel koos voor een andere tactiek, wat

me noopte om al na acht minuten mid-

denvelder Frans Adelaar te wisselen voor

verdediger Jan van de Akker.

In een latere fase ging ik experimenteren

met het gebruik van videorecorders. Veel

meer dan de televisiesamenvatting een

paar keer voor de spelers afspelen was dat

trouwens niet, het beeld stilzetten of ver-

tragen was niet mogelijk. Dit veranderde

pas wezenlijk toen ik in 1998 bondscoach

van Jong Oranje werd. KNVB Teammanager

Hans Jorritsma introduceerde vanuit het

hockey een veel geavanceerdere wijze van

analyseren. Je kreeg een videoband van

een hele wedstrijd met onder in het beeld

de tijd. Je moest dan de begin- en eindtijd

aangeven van de fragmenten die je de

spelers wilde laten zien. Deze fragmenten

werden achter elkaar gemonteerd, wat al

veel beter werkte. Wel enorm tijdrovend

omdat je de hele wedstrijd moest bekijken

en steeds heen en weer moest spoelen.

In 2004 werd ik trainer van FC Oita in Ja-

pan. Daar waren ze alweer een stap verder

en werd er al met een vorm van codering

gewerkt. Je moest nog steeds een hele

wedstrijd bekijken, maar het selecteren

van de momenten die je wilde (laten) zien

was al veel makkelijker. In het vliegtuig

terug van een uitwedstrijd werd op een

laptop de analyse voor de nabespreking al

gemaakt.

Tegenwoordig zie ik coaches op de bank

al direct spelsituaties terugkijken en heeft

iedere professionele club een data- en

videoanalysestaf in dienst. Niet alleen

de wedstrijden worden tegenwoordig ge-

analyseerd, maar ook de trainingen. Een

logische ontwikkeling, alhoewel er ook

gevaar voor overkill kan optreden. Naar

mijn mening dient de coach te allen tijde

leidend te blijven en dient hij deze stafle-

den vraaggericht aan te sturen. Ook moet

een goede videoanalist ‘voetbalverstand’

hebben en de visie van de coach in detail

kennen.

Wat betreft de return tegen HSV: die

wedstrijd verloren we met 3-6 en ging de

geschiedenis in als ‘De slag om Arnhem’,

maar dat is weer een heel ander verhaal.

D e V o e t b a l t r a i n e r 2 5 1 2 0 2 0 65

65_columnhan.indd 65 21-07-20 14:38