Gegenpressing is een moderne term voor het gewenste voetbalgedrag van spelers direct na balverlies. Een team dat gegenpressing toepast, sprint niet terug naar de verdedigende positie, maar probeert als een eenheid de bal zo snel mogelijk te heroveren. Waarom is gegenpressing (ook wel counterpressing genoemd) zo populair, wat is belangrijk om het goed uit te voeren en hoe maak je het trainbaar?

counterpressing

Waarom gegenpressing?

Counters voorkomen

Een team is vaak het zwakst direct na balverlies. Dat komt omdat spelers een positie innemen die ze aanvallend kansen biedt, maar waarmee ze verdedigend gaten laten vallen. Denk aan backs die in balbezit hoog aan de zijlijn spelen en dus ruimtes laten in de hoeken als het team balverlies lijdt.

Goede gegenpressing voorkomt daarom gevaar uit counters die de tegenstanders eventueel kan inzetten. Niet alleen door direct balbezit te heroveren, maar ook door zo goed druk te geven dat de tegenstander áchteruit wordt gedwongen in plaats van vóóruit kan spelen.

Energie besparen

Balverlies is altijd vervelend, aangezien het betekent dat het niet lukte om te scoren uit een bepaalde aanval. Helemaal vervelend wordt het als het hele team daardoor veertig of vijftig meter terug moet om weer als blok ‘onder’ de bal te komen.

Daarin schuilt de kracht van gegenpressing: door direct druk te zetten, en die in het ideale geval direct te heroveren, is de bal al snel weer in het bezit. Dat betekent dat spelers even heel veel energie leveren, maar daarna juist energie besparen omdat ze geen grote afstand hoeven te overbruggen.

Spelmaker

Liverpool-trainer Jürgen Klopp noemt gegenpressing zelfs the world’s best playmaker. Oftewel, de beste spelmaker ter wereld. Hij bedoelt daarmee dat als de bal snel wordt heroverd, ideale situaties ontstaan om tot kansen te komen.

De tegenstander wint de bal, denkt aan counteren, verlaat de defensieve stellingen en geeft dus ruimtes weg als het balbezit direct weer van team wisselt. Liverpool staat dan ook bekend als een team dat erg gericht is op gegenpressing.

Voorwaarden creëren

Cruciaal bij het uitvoeren van goede gegenpressing is welke voorwaarden het team creëert op het moment dat ze nog aan het aanvallen zijn. Staan zij met alle spelers ver uit elkaar, dan is de afstand van veel spelers tot de bal groot als de tegenstander deze verovert. Daardoor wordt het moeilijker om direct druk te zetten.

Steeds meer teams houden in hun veldbezetting in balbezit dan ook al nadrukkelijk rekening met balverlies. De onderlinge afstanden tussen spelers moeten niet te klein worden – dan kan één tegenstander twee spelers verdedigen – maar zeker ook niet te groot.

Met name het aanvallende spelprincipe ‘Creëer een overtal rondom de bal’ is cruciaal als voorwaarde voor goede gegenpressing. Dit overtal is er dan tenslotte niet alleen in balbezit, maar ook direct na balverlies, wat het terugwinnen van de bal vergemakkelijkt.

Natuurlijk blijft er bij elk team nog steeds een harmonicabeweging zichtbaar: groot maken in balbezit, klein maken na balverlies. Maar over het algemeen blijven de onderlinge afstanden in balbezit – bij veel teams althans – wat kleiner dan vroeger. De reden is dus helder: gegenpressing.

Hoe voer je gegenpressing uit?

Individueel

Als je op topniveau gegenpressing analyseert, zijn er allerlei details waar spelers rekening mee (moeten) houden. Maar in grote lijnen, zeker voor teams buiten het betaalde voetbal, zijn dit de belangrijkste aandachtspunten.

  • Positioneren. Positie kiezen heeft áltijd twee componenten: doelpunten maken en voorkomen. Een speler moet altijd balverlies incalculeren in het positie kiezen.
  • Herkennen. Als je in een bepaalde situatie herkent dat balverlies dreigt, kun je er al naar handelen vóórdat de bal daadwerkelijk verloren gaat.
  • Reactiesnelheid. Lijdt een speler balverlies, dan is het cruciaal om diréct met het hele team om te schakelen. Zogenaamde rouwmomenten zijn uit den boze.
  • Intensiteit. Als het omschakelen eenmaal is ingezet, moet dit sprintend gebeuren, op volle snelheid. Kortom, met een hoge intensiteit.
  • Richting. Een speler moet niet alleen snel schakelen, maar ook gericht. Richting de bal, maar soms ook in een passlijn naar een tegenstander of richting het eigen doel of vrijstaande tegenstander. Hierover later meer.
  • Afremmen. Een gegenpressende speler die op een tegenstander af sprint, wordt gemakkelijker gepasseerd als hij niet afremt in de laatste twee of drie meter. Dichtbij de bal is een goede uitgangshouding belangrijk: laag door de knieën, contact maken en de bal veroveren.

Lees meer over individuele handelingen tijdens het omschakelen van aanvallen naar verdedigen >>

Als team

Een trainer kan – behalve gegenpressing over te brengen – ook wat specifieke accenten leggen. Dan gaat het om de manier waarop gegenpressing wordt uitgevoerd. Het doel is hetzelfde: de tegenstander afjagen en zo snel mogelijk de bal heroveren. Maar de methode verschilt wat. Daarover vertelt Rene Maric in dit artikel van Spielverlagerung. In het kort komt het hierop neer.

  • Mangeoriënteerd. In feite sluit het team alle passopties voor de tegenstander af door de spelers, zeker in de buurt van de bal, zo snel mogelijk kort te dekken.
  • Balgeoriënteerd. De plek van tegenstanders is eigenlijk niet zo relevant. Elke speler in de buurt van de bal beweegt naar de bal toe om de tegenstander die in balbezit is zoveel mogelijk af te jagen.
  • Passlijngeoriënteerd. Spelers bewegen naar de bal, maar dekken daarbij ook passlijnen af naar vrijstaande tegenstanders, zodat zij niet (gemakkelijk) kunnen worden bereikt.
  • Omgevingsgeoriënteerd. Spelers pressen richting de bal, maar houden in de directe omgeving ook oog voor vrijstaande tegenstanders om te dekken of om de passlijn te blokkeren.

Hoe train je op gegenpressing?

TrainingsPlanner

In de TrainingsPlanner, de digitale oefenstofdatabase van De Voetbaltrainer met daarin ruim 1.500 trainingsvormen, is een speciale afdeling te vinden met oefenstof specifiek gericht op het verbeteren van gegenpressing.

Klik hier om de vormen te bekijken >>

Je abonneert je al vanaf €50 per jaar op de TrainingsPlanner, waarbij je toegang krijgt tot alle trainingsvormen met video, tekening en een uitgebreide beschrijving. Daarnaast kun je gebruikmaken van de agendafunctie, verschillende leerlijnen per leeftijdsgroep en het handige zoeksysteem.

Individueel abonnement >>

Clubabonnement >>

Zelf vormen uitdenken

Waar het in de kern op neer komt bij het trainen van gegenpressing, is dat je vormen uitdenkt waarin veel omschakelmomenten voorkomen. In een positiespel 8:4 kun je het viertal bijvoorbeeld op drie manieren laten scoren: met drie onderlinge passes, lijndribbel uit het vak én door de bal in een klein doeltje te schieten dat om het veld heen staat. Zo verplicht je het achttal dat de bal verliest om metéén gegenpressing uit te voeren.

E-learning (3 KNVB-studiepunten)

In samenwerking met Peter Hyballa hebben we een online cursus opgezet over het thema gegenpressing. Daarmee verdien je drie KNVB-studiepunten en leer je alles over dit thema aan de hand van praktijkvoorbeelden, uitleg bij het magneetbord en tientallen trainingsvormen. Aan bod komt onder andere: de terminologie die men kan hanteren bij gegenpressing, de zogenaamde gegenpressing-triggers, het trainbaar maken van gegenpressing en alle theorie over wat je kunt doen tégen gegenpressing.

Meer informatie >>

Boek: Hyballa’s Gegenpressing

Liever alles lezen over het thema gegenpressing? Dat kan! De makers van het vakblad De Voetbaltrainer hebben ook een boek uitgegeven in samenwerking met Peter Hyballa. In dit boek legt hij tot in detail uit wat
gegenpressing is en hoe het in de wedstrijdsituatie kan worden
toegepast. Welke rol speelt pakkend taalgebruik daarbij? Wat betekent het goed willen uitvoeren van gegenpressing voor je eigen speelwijze in balbezit? Wat kun je doen tégen gegenpressing? Hoe kun je op gegenpressing trainen? Ervaringsdeskundige Hyballa laat het zien in
tientallen tekeningen met toelichting, waaronder meer dan 30 praktische
trainingsvormen.
Meer informatie >>