Het WK telde 169 doelpunten: een mooi uitgangspunt voor een analyse. De Voetbaltrainer keek ze allemaal terug en deelde ze in. Veel doelpunten vielen uit standaardsituaties, zowel vanaf de strafschopstip als uit andere ‘dode’ spelmomenten. Van de doelpunten vanuit de opbouw ontstonden er opvallend weinig uit goedlopende aanvallen. Welke consequenties heeft dit voor het ontwikkelen en trainbaar maken van de speelwijze?
Verdeling
We schaalden alle doelpunten tijdens dit WK in onder de categorieën standaardsituatie, opbouw en counter (zie diagram 1). Bij standaardsituaties gelden ook afgeslagen corners en vrije trappen die opnieuw worden ingebracht, omdat alle goede koppers nog steeds voor het doel staan. Bij counters geldt als criterium dat er sprake is van een ongeorganiseerde situatie bij het team dat balverlies leed. Dat kan na een razendsnelle tegenaanval zijn, maar ook bijvoorbeeld door traag schakelen. In elk geval is de gewenste defensieve organisatie nog niet bereikt.
Standaardsituaties
Tijdens het WK vielen 72 doelpunten uit standaardsituaties (zie diagram 2). Opvallend is het hoge aantal strafschoppen (22). Dit hangt uiteraard nauw samen met de introductie van de VAR. Al tijdens het toernooi was overigens een daling zichtbaar in het aantal strafschoppen. Verdedigers leken zich gedurende het WK te realiseren dat overtredingen waar ze eerst nog mee wegkwamen met de VAR wél werden bestraft. De komst van de VAR vergt een andere manier van verdedigen. Minder frequent en overdreven gebruik van de armen is een gewenste ontwikkeling. Voor een aanvaller kan het slim zijn om na een mogelijk strafschopmoment het spel niet direct te hervatten, omdat er dan geen penalty meer kan worden toegekend. Maar liefst 41 goals vielen uit corners en indirecte vrije trappen. De teams die zo scoorden, kozen voor een variërende aanpak. Uruguay scoorde vijfmaal in de poulefase, allemaal uit standaardsituaties. De belangrijkste mikpunten waren Diego Godín en José Giménez, twee uitstekende koppers. Vaak zetten Edinson Cavani en Luis Suárez een blok om vervolgens door te lopen voor de rebound. Drie van de vier hoofdpersonen scoorden direct of indirect vanuit een corner of indirecte vrije trap. Engeland koos voor allerlei varianten. Zo startten er vaak vier, vijf of zes spelers in een ‘treintje’. Het doel was uiteindelijk om de beste koppers John Stones en Harry Maguire vrij te krijgen. Harry Kane focuste zich – net als Suárez en Cavani dus – met name op de doorgekopte bal of de rebound. Zo scoorde hij tweemaal tegen Tunesië. Hij werd twee keer kort gedekt bij de corner, maar niet meer nadat de bal via-via bij hem terechtkwam. Dit is voor het komende seizoen bij het eigen team wellicht een mooie rol voor spelers met doelpunteninstinct die vaak in de lucht worden afgetroefd door kopsterke verdedigers: wel inlopen, maar geen aandacht hebben voor het eerste duel.
Counters
Tijdens het WK vielen 34 doelpunten in de omschakeling. De wedstrijd waarin deze spelsituatie het meest centraal stond, was Duitsland-Mexico. De Duitsers hadden hun restorganisatie telkens niet op orde en daar richtte Mexico het aanvalsplan op in. De eerste pass na balverovering werd telkens direct vooruit gespeeld, meestal naar een spits. Zo ontstond de ene overtalsituatie na de andere, al speelde Mexico die meestal slordig uit. België scoorde tijdens het WK maar liefst zesmaal uit counters. De mooiste was tegen Japan, waarin vijf spelers een belangrijke rol speelden (zie de afbeeldingen in de laatste kolom). Thibaut Courtois ving de bal vanuit een hoekschop en dacht direct aan omschakelen. Kevin De Bruyne liep goed vrij op het middenveld en boekte terreinwinst met de bal aan de voet. Romelu Lukaku bewoog eerst naar rechts, maar zag toen Thomas Meunier opstomen, voor wie hij een gat trok. Meunier maakte een lange sprint en gaf de bal goed breed. Lukaku maakte een overstapje, waarna Nacer Chadli, na een sprint van tachtig meter, kon binnenschieten. Deze aanval had alles wat een goede counter definieert: hij was snel, er waren veel spelers bij betrokken, die spelers werkten uitstekend samen en de uitvoering was van hoog niveau.
Opbouw
Dan resteren nog 63 doelpunten uit de opbouw. Dat waren lang niet altijd goed uitgespeelde aanvallen. Integendeel, slechts 26 daarvan eindigden na een goedlopende aanval over meerdere schijven. Bij de overige doelpunten was er bijvoorbeeld sprake van een weggekopte bal, een klutssituatie voor het doel of een eigen doelpunt. Aan dertien van die 26 goals uit goedlopende aanvallen (exclusief counters) ging een voorzet vooraf. Zeven keer was dat een bal over de grond, zes keer een hoge bal. Het blaast de discussie over voorzetten nieuw leven in. Ja, de cijfers over de effectiviteit van voorzetten zijn bekend: voor een doelpunt rechtstreeks uit een voorzet zijn bijna honderd pogingen nodig. Dat neemt niet weg dat veel goals weliswaar niet rechtstreeks, maar wel via een omweg tot stand komen na een voorzet, zoals ook weer tijdens dit WK. De bal werd bijvoorbeeld verlengd, teruggekopt of eerst weggewerkt door een verdediger.
Uiteraard heeft een steekbal, waarmee een spits 1:1 met de keeper komt, altijd de voorkeur. Maar hoe reëel is deze bal tegen teams die het centrum uitstekend afschermen en amper ruimte áchter de defensie weggeven? Een voorzet blijft dan een goed alternatief, zeker als je daar de spelers voor hebt, de uitvoering goed is en er aandacht wordt besteed aan de tweede bal. Verder valt op dat zes van de ‘voetballende’ goals vanuit de opbouw tot stand kwamen na hoog drukzetten van de tegenstander. Het balbezittende team speelde daar onderuit, waarna het veld openlag. Goede voorbeelden zijn de 4-2 van Kylian Mbappé tegen Argentinië in de achtste finale en beide goals van België tegen Engeland in de strijd om de derde plek. Ook kwamen (exclusief uit counters) acht doelpunten tot stand na een diepteloopactie door de as, zoals het doelpunt van Lionel Messi tegen Nigeria en dat van Renato Augusto tegen België. Opvallend is verder een statistiek uit een onderzoek van Jonathan Henderson, Hoofd Opleiding bij Bristol Rovers FC. Hij ontdekte dat meer dan de helft van de doelpunten (exclusief standaardsituaties) werden gemaakt vanaf een afstand van 5,5 tot 11 meter vanaf het doel, oftewel vanuit het middelste ‘derde’ van het zestienmetergebied. Een logische verklaring: dichterbij het doel is de keeper te hinderlijk aanwezig, bij doelpogingen vanaf een grotere afstand tot het doel heeft de keeper een goede kans om te bal te pareren.
Zowel uit bovenstaande analyse van alle WK-goals als uit de cijfers van Henderson is het volgende discussiepunt interessant: Ontwerpen wij als coaches trainingssessies die representatief zijn voor hoe wedstrijden verlopen? Hoeveel tijd besteden we aan standaardsituaties en counters in verhouding tot hun impact op wedstrijden? En schieten spelers tijdens trainingen inderdaad vanaf de locaties waarin ze ook in wedstrijden schieten? Slechts vijftien procent van alle doelpunten ontstaat uit goedlopende aanvallen in georganiseerde situaties, tegen 24 procent uit voorzetten vanuit standaardsituaties. Uiteraard is dit voor elk team anders, maar het is in elk geval goed om hier bewust bij stil te staan.
