Gevarieerd trainen vanuit spelprincipes. Zo zou je de wijze waarop de Ajax-vrouwen werken wel kunnen omschrijven. Op het veld van PEC Zwolle krijgen de toeschouwers op de tribune meer inzicht in hoe spelers tijdens een training worden geprikkeld. Nihom probeert dit steeds te doen door te variëren, door steeds net een iets andere situatie aan zijn spelers voor te schotelen waardoor er constant geanticipeerd moet worden. Niets is hetzelfde. ‘Omdat wij vaak het spel moeten maken en creatief moeten zijn tijdens wedstrijden, proberen we die creativiteit, flexibiliteit en variatie ook te ontwikkelen tijdens trainingen.’
Lopende mensen
Een voorbeeld van ‘de kaders zijn bekend, de invulling is aan de spelers zelf’ valt op tijdens de eerste pass- en trapvorm.
Benno Nihom: ‘Wanneer je doorgaans veel beter bent dan de tegenstander, wil je dynamiek creëren, met lopende mensen spelen. Veel tegenstanders staan in het verdedigen erg compact en proberen de ruimtes klein te houden. Wij zullen dus zowel in algemene zin als op detailniveau op zoek moeten gaan naar manieren om daar om- of doorheen te spelen.’
De spelers krijgen in deze trainingsvorm meerdere keuzes om het spel te verplaatsen. De bal start aan de buitenkant, steeds wordt de middenman gezocht. Vanuit die middenpositie kan de speler weer alle kanten op. Enkele accenten in de coaching:
• ‘ Loop door nadat je een pass gegeven hebt.’
• ‘ Wees aanspeelbaar, door te anticiperen op wat er om je heen gebeurt.’
• ‘ Bied je zowel naast, voor of in de rug van de man aan.’
Vastigheden
‘Als je op hoog tempo door wilt kunnen voetballen, zul je zowel moeten letten op het been waarop je inspeelt als op de wijze waarop degene die de bal ontvangt de eerste aanname doet. Des te beter die aanname is, des te sneller het spel een vervolg kan krijgen. Dat hoge tempo is nodig om tegenstanders uit elkaar te spelen. Ik wil dat in dit soort vormen niet te veel voorzeggen, want het is de kunst dat spelers dit zelf gaan ontdekken. Dat is ook een reden waarom mijn spelers in pass- en trapvormen zoals deze zelf de keuze maken wie ze inspelen. Ik houd wel van vastigheden, waar je op terug kunt vallen. Maar ik houd niet van automatismen. Die twee termen
verschillen van elkaar. Als de volgorde waarin spelers aangespeeld moeten worden steeds dezelfde is, word je heel voorspelbaar. Zowel voor jezelf als voor tegenstanders. Dat willen we voorkomen.’
Alert zijn
Een methodische stap in deze vorm ontstaat, wanneer degene die inspeelt een bepaalde kleur zegt of aangeeft dat de bal gekaatst dient te worden. In het geval van de situatie in tekening 1 roept de speler die de eerste bal geeft de kleur ‘groen’, waardoor weliswaar de ontvanger van de bal weet waar heen gespeeld moet worden, maar ook degene bij de groene pop beseft dat er actie wordt verwacht. Op deze manier prikkelt Nihom het actief meedoen, het alert zijn op wat er om je heen gebeurt en vooral ook het bewegen zonder bal: ‘Spelers leren hierdoor de coaching die ze van hun medespeler krijgen te begrijpen en houden daardoor rekening met hun aanname. Maar ook de derde man weet al dat er een bal aankomt.’
In beweging zijn
In de tweede vorm start Nihom rechtsom. Het opengedraaid aanspeelbaar zijn, het loskomen van de tegenstander en vooral het gevarieerd aanbieden staan centraal. ‘Juist door te wisselen in de plek waar je loskomt en je aanbiedt, blijf je onvoorspelbaar voor de tegenstander. De ene keer kom je in zijn rug vrij, de andere keer ernaast. We willen het statische voorkomen, dus stimuleren constant weer het ‘in beweging zijn’. Door te bewegen dwing je de tegenstander tot een keuze. Ongeacht of je de bal krijgt of niet, de loopactie die je maakt gaat voor problemen zorgen bij de tegenstander.’
Boodschap meegeven
‘In deze vorm spelen we schuine ballen, verplaatsen het spel snel van de ene naar de andere kant en proberen het tempo daarbij hoog te houden. Nadat we rechtsom zijn gegaan en spelers zoveel mogelijk met hun rechterbeen proberen te doen, draaien we de vorm. We gaan linksom spelen en nu wordt er een beroep gedaan op het linkerbeen. In begeleidende zin geven we aan dat wanneer je iemand op een bepaald been inspeelt, je diegene als het ware al een boodschap meegeeft. De ontvanger van de bal weet door de manier van inspelen, welke kant hij op kan draaien.’
Kortere afstand
In een vervolg op 2a, waarin opengedraaid aannemen en spelverplaatsing over relatief langere afstand aandacht kreeg, besteden de Ajax-vrouwen hier juist aandacht aan de kortere afstand. Bepaalde vastigheden zoals het loskomen en het afwisselend voor, achter of naast de man aanbieden, komen terug. ‘Los van die vastigheden is er nu steeds sprake van een kaats, waarna de volgende speler wordt ingespeeld. Tegelijkertijd met passlijn 3 is de speler die zojuist gekaatst heeft alweer onderweg om de volgende bal door te spelen. Dus inspelen, laten vallen, lijn open maken en gelijk weer bijsluiten. In principe eenzelfde vorm als in 2a, maar nu is de oriëntatie van de spelers duidelijk anders. Er wordt gevarieerd in één keer raken of meerdere keren, net wat het beste uitkomt. Ook hierin leggen we van tevoren niet te veel vast. Wel willen we constant lopende mensen zien. Binnen onze speelwijze is dát enorm belangrijk.’
Gelokt
‘Het interessante aan deze vorm is dat er eigenlijk steeds een 2:1-situatie ontstaat. Degene die inspeelt, beweegt naar voren of in de breedte en ontvangt de kaats. Tijdens een wedstrijd zie je dat een tegenstander geneigd is door te stappen op degene die de kaats ontvangt. Wanneer je op voldoende afstand in de breedte aanspeelbaar bent, moet die tegenstander dus een keuze maken. Doordekken en de ander vrijlaten, of ertussen blijven staan, dat is voor hem de vraag. Degene aan de bal kan kiezen voor een dribbel in de diepte of in de breedte, waardoor de directe tegenstander als het ware gelokt kan worden en de ander juist weer vrijkomt.’
Wisselingen
‘In deze vorm (zie tekening 3) wordt er 8:4 plus de beide keepers gespeeld, dus in balbezit is het eigenlijk 10:4. Het viertal kan na balverovering scoren op de beide goals. Om het spel georganiseerd te houden stellen we de regel in dat elke uitbal weer voor de aanvallende partij is. Maar als een bal drie keer uit is gegaan, krijgen de verdedigers een punt toegekend. Aandachtspunten voor het overtal zijn de veldbezetting en de wisselingen tussen korte en lange passes. Daarnaast ook de beweging zonder bal en dynamiek. Bovendien komt er nu omschakeling in terug, want zodra het viertal de bal verovert, hebben de aanvallers slechts een paar tellen om een
doelpunt te voorkomen. Het viertal wordt gewisseld en het groepje dat de meeste punten haalt, wint.’
Uitbal
Er wordt dus niet getornd aan het aantal keer raken. Wel kan de oefening volgens Nihom moeilijker of makkelijker gemaakt worden door te variëren in aantallen. Of door de ruimte waarin gespeeld wordt aan te passen.
‘Je kunt deze vorm spelen in 12:6 of 6:3. Waar je ook om moet denken is de samenstelling van de groepen. Er worden steeds vier andere verdedigers aangewezen. Je zult merken dat wanneer er vier échte verdedigers samenspelen, het voor het overtal ineens een stuk lastiger wordt. Als trainer/coach kun je er tijdens de vorm voor kiezen om, wanneer je bijvoorbeeld merkt dat het voor het overtal erg makkelijk is om de bal in bezit te houden, de verdedigers te gaan helpen door ze aanwijzigingen te geven. Nu hebben we gezegd dat drie uitballen gelijkstaat aan één punt voor de verdedigers. Dat punt kun je ook bij twee uitballen al toekennen.’
Aanvallen door de as
In deze afwerkvorm (zie tekening 4) komen elementen uit de pass- en trapvormen terug. Echter nu wordt alles gekoppeld aan een veelvoorkomende situatie uit de wedstrijd, namelijk het aanvallen door de as met een lopende middenvelder. Bovendien blijkt uit deze vorm ook dat Ajaxvrouwen de keeper vaak proberen te integreren in de teamtraining.
Onderweg zijn
‘In deze vorm krijgt het ‘onderweg zijn’ veel nadruk. Als er bij ons een speler aan de bal is, willen we tegelijkertijd vier of vijf lopende mensen zien. In deze vorm zijn tal van variaties mogelijk. In tekening 4 beweegt de spits naar de zijkant, wordt aangespeeld, en laat de bal vallen op een middenvelder. Vervolgens wordt de steekbal gespeeld op de diepgaande middenvelder aan de contrakant (passlijn 3a), en kan er in één keer gescoord worden of worden afgelegd op de spits die meeloopt. Overigens kan er ook voor worden gekozen om de steekbal op de spits te spelen (passlijn 3b), die na het kaatsen diepte kiest. Maar ook dán moet de middenvelder
aan de contrakant diepte maken.’
In de breedte aanbieden
‘De linkermiddenvelder komt nu onder de bal. Er kan echter ook voor gekozen worden om eerst iets uit te zakken en je dus schuin onder de directe middenvelder aan te bieden (zie de rode looplijn, red.). Wanneer je namelijk in de breedte aanbiedt, draaien de verdedigers hun lichaam iets en ontstaat er ruimte achter de laatste linie. In de wedstrijd dwing je je directe tegenstander, door op zo’n positie iets uit te zakken, tot een keuze. Of hij
blijft staan, waardoor je zelf vrij bent. Of hij stapt door waardoor er ruimte komt om de spits in te spelen en, nadat iemand daar weer onder komt, een steekbal mogelijk is. Zoals je ziet liggen ook in deze vorm de kaders
vast, maar spelers beslissen zelf wie op welk moment wordt ingespeeld. De ene keer krijg je een korte variant, de andere keer wordt de bal achter de laatste linie gespeeld.’
Belang van de dribbel
‘Wanneer je zoals wij tegenstanders treft die verdedigend erg compact staan, is men geneigd te roepen dat er vooral snel rondgespeeld moet worden. Ergens klopt dat wel, dat hoge tempo, maar laten we vooral niet voorbijgaan aan het belang van de dribbel. Juist door een dribbel te maken pak je meters, en er ontstaat ruimte. Door te dribbelen richt de tegenstander zich op degene aan de bal. En degene die dribbelt, geeft medespelers daardoor als het ware tijd en ruimte om een loopactie te maken. Bovendien kan je met een dribbel een 1:1-situatie uitspelen, wanneer je voorbij een tegenstander komt. Dan ontstaat er logischerwijs een overtal.’
Detailniveau
‘Variatie heeft bij ons een nadrukkelijke plek in de manier van trainen en de manier van spelen. Door bepaalde oefenvormen terug te laten komen, maar wel steeds nét iets anders aan te bieden, merken we dat spelers
beter voorbereid het veld in gaan. Ze leren beter omgaan met de manieren waarop een tegenstander zich op ons instelt en zijn in staat om daar wat tegenover te zetten. Verschillen worden op detailniveau gemaakt, zoals de manier waarop er naast, voor of vanuit de rug van een tegenstander om de bal wordt gevraagd. En heb je de bal in bezit, dan zijn er overal weer lopende mensen.’
Nooit meer één keer raken
Wanneer het overtal groot is, zoals in deze vorm, of er op hoog tempo gespeeld dient te worden, is de regel van maximaal één of twee keer raken een veelgebruikte in het trainersgilde. Benno Nihom gebruikt die beperking van het aantal keer raken echter bewust niet. ‘Het beperken van het aantal keer raken vind ik niet wedstrijdecht. Wij willen namelijk ook rust creëren in ons spel en wanneer je op trainingen de beperking van maximaal één keer raken oplegt, bereik je het tegenovergestelde. Bovendien stimuleren we dat spelers zélf gaan nadenken wat de beste optie is. De ene keer is dat inderdaad één keer raken, en ik zal dat ook zeggen wanneer die situatie zich voordoet en een speler begint te dribbelen. Maar een andere keer is het juist wel beter om een bepaalde kant op te dribbelen, zodat er ruimte en rust gecreëerd wordt. Bij dat dribbelen bepalen spelers ook zelf of dat snel of langzaam gebeurt. De ene keer volgt er na een dribbel een pass, de andere keer lok je een tegenstander naar je toe en kun je iemand vrijspelen. Vaak zie je in het verloop van deze vorm dat er enorm vaak gekozen wordt voor één keer raken. Ik juich dat toe, maar dus wél vanuit de gedachte dat spelers beslissen dat dit op een specifiek moment de beste keuze. En niet omdat ik het ze opleg.’
