Het is bij Bayern München niet anders dan elders in de voetbalwereld. Ook bij de beste vereniging ter wereld is een van de voornaamste vragen: hoe herkennen we op jonge leeftijd dat een speler op veel latere leeftijd de topper zal zijn die we nu in hem zien? Wat zijn de kenmerkende eigenschappen en hoe sporen we die op? Maar bij de status van Bayern München horen ook andere uitdagingen dan bij een dertien-in-eendozijn- club. Waar elke trainer graag over een 95-voudige international zou beschikken, is zo’n speler voor Bayern misschien niet goed genoeg. En wat te doen met ouders die denken dat een grote, rijke club ieder minuscuul probleempje van hun zoon zal oplossen?
Kunt u ons uitleggen waarop binnen de scouting voor de jongste spelers bij Bayern München vooral gelet wordt?
Jürgen Jung: “We beginnen te scouten bij Onder 7 en Onder 8 ten behoeve van ons team Onder 9 en letten daarbij in eerste instantie op talent om te bewegen. Is de motoriek grof of fijn? Is de speler beweeglijk? Het is de algemene manier van kijken naar voorwaarden om goed te zijn in sport. In dit opzicht gaat het dus nog niet specifiek om voetbal. Een handbal- of ijshockeyscout zou op dezelfde wijze naar kinderen kunnen kijken. Vervolgens gaan we sportspecifiek kijken: welk begrip van de sport heeft het kind? Snapt een zes- of zevenjarige bijvoorbeeld dat hij zijn doel moet verdedigen wanneer de bal verloren gaat? En als hij de bal heeft, begrijpt hij dan dat hij zo snel mogelijk naar het doel van de tegenstander moet? En ziet hij ook dat als het niet direct kan, dat hij dan een andere oplossing moet vinden? Daarna kijken we naar zijn technische kwaliteiten. Heeft de speler voldoende handelingssnelheid om iets met de bal te kunnen doen? Reageert hij snel op ongewone situaties, die hij niet verwacht? Dit zijn de belangrijkste zaken waarnaar we kijken. Onze blik is dus algemeen, nog niet positiegericht. Bewegingstalent is het belangrijkste.”
Klopt het dat u geen andere aanpak hebt voor de keepers?
Jürgen Jung: “Ook bij de keepers volgen we dit patroon. Op een bepaald moment dient de keeper zich vanzelf wel aan. Maar wij vinden het op deze jonge leeftijd belangrijker dat hij een bal goed kan trappen. Komt hij in de D of C dan wordt het erg belangrijk dat hij in staat is om een pass over vijftien of twintig meter te geven. Keeperstechnische zaken, zoals het vangen en duiken, leren we de keeper gaandeweg wel aan. Maar een jongen die geen talent heeft om te bewegen, kun je uiteindelijk nauwelijks iets leren. Bijna niemand wordt als keeper geboren, vrijwel iedere keeper was vroeger veldspeler.”
Hoe beïnvloedt u de scouts zodanig dat zij letten op wat Bayern München belangrijk vindt?
Jürgen Jung: “Dat doen we door gezamenlijke sessies waarbij we ze vertellen waarop ze moeten letten. Aan de andere kant moeten we beseffen dat het bijna onmogelijk is om te voorspellen of een jongen van acht jaar later prof kan worden. Daarvoor gebeurt er tussentijds nog veel te veel in zijn leven. Daarom richten wij ons op de vraag: kan die jongen van acht over pakweg vijf jaar nog steeds, wat hij nu kan? Niet ‘het nu’ is belangrijk, maar hoe het over enige tijd zal zijn. Maar daarbij leggen we de focus niet te ver in de toekomst. Tijdens die bijeenkomsten gebruiken we ook vaak beeldmateriaal. We laten dan bijvoorbeeld beelden zien van een speler uit de A1, en vergelijken die met beelden van dezelfde speler toen hij in de D speelde. Dan zie je op het eerste gezicht niet dat dit een groot talent was. Maar wij proberen dan gezamenlijk de elementen eruit te pikken aan de hand waarvan je dat toch kon voorspellen: de motoriek, het spelbegrip. Scouten is een ervaringsvak. Bijna altijd zie je dat een scout al een tijd bij Bayern München in een bepaalde functie heeft meegelopen. Je moet weten wat gevraagd wordt. Leeftijd maakt daarbij niet uit, het zijn meer de jaren die je hier hebt rondgelopen die tellen. Vaak zijn het voormalige trainers, waarbij wij hebben kunnen zien waaraan hij als trainer waarde hechtte bij de opleiding van zijn spelers.”
Mentaliteit
Zou een speler als Per Mertesacker, een degelijke verdediger maar zo op het oog niet erg beweeglijk of met een bijzondere balvaardigheid, door Bayern München gescout kunnen zijn?
Jürgen Jung: “Dat is lastig te zeggen, want dan zou je moeten weten hoe Mertesacker op twaalfjarige leeftijd was. Dat weet ik niet. Je ziet bij deze speler dat hij bepaalde bijzondere kwaliteiten heeft: groot en sterk, verdedigend heel goed maar ook leiderschapskwaliteiten. Wij zouden twintig jaar geleden niet op zijn fysieke kwaliteiten hebben gelet, dus zijn lengte zou voor ons geen reden zijn geweest om hem te nemen of juist af te wijzen. Je kijkt dan puur naar: heeft hij de voorwaarden om een topspeler te worden. En dan let je weer vooral op zijn motoriek en zijn technische kwaliteiten. Mertesacker is dan nog echt zo’n speler die de ploeg door zijn mentaliteit en leidinggevende eigenschappen verder kan brengen. Die zie je weinig in het hedendaagse voetbal. Bij Bayern München loopt zo’n speler in de D, C en B bijvoorbeeld nauwelijks rond. Misschien is dat ook onze eigen schuld. Vinden we techniek en tactiek té belangrijk, zeggen we te veel voor? Willen we in alle omstandigheden te veel ieder risico uitsluiten? Je mag je afvragen of Mertesacker, die toch 95 interlands voor Duitsland gespeeld heeft, nu nog gescout zou worden. Mijn persoonlijke mening is dat we de laatste jaren een enorme inhaalslag gemaakt hebben als het gaat om het opleiden van technisch en tactisch sterke spelers, maar daardoor vergeten zijn de juiste waarde toe te kennen aan spelers zoals hij. En vergeten zijn aan de persoonlijkheid te werken van spelers die we wél kiezen.”
Waarom is dat in de scouting en opleiding van Bayern München dan nog niet aangepast?
Jürgen Jung: “Twee redenen: in de eerste plaats móeten wij wel vooral op motoriek en techniek letten, omdat we straks geen spelers aan het eerste elftal kunnen aanbieden die juist op die twee punten geen absolute uitblinkers zijn. Daarnaast is het gewoon verschrikkelijk moeilijk om bij een elfof twaalfjarige te ontdekken of hij dat winnaarstype is. En áls hij dat is, blijft hij dat dan terwijl hij bij ons in de opleiding zit of drukken we hem zo strak in een corset, dat hij zich vervolgens gaat aanpassen en een van de velen wordt? Wat ook een probleem is, is de houding van sommige ouders. Als een speler een probleem met zijn trainer heeft, komt vader of moeder naar Michael Tarnat, ons Hoofd Opleiding, en beklaagt zich over het probleem. Terwijl ze tegen hun zoon zouden moeten zeggen: ‘Als jij vindt dat je een probleem hebt, ga dan naar de trainer of naar meneer Tarnat en bespreek het.’ Deze houding is niet specifiek voor de voetbalwereld, maar zie je in de hele maatschappij. Een jongen uit een welgesteld gezin die op zestienjarige leeftijd bij ons komt: ‘Ik heb nieuwe voetbalschoenen nodig.’ Dan is ons antwoord eenvoudig: ‘Prima, zorg maar dat je een paar koopt.’ Als grote club kom je veel met dit soort situaties in aanraking. Ouders die dan denken dat Bayern München wel even schoenen koopt voor hun jeugdspeler. Voor een speler is het natuurlijk belangrijk dat hij in een goed milieu opgroeit. Dat gaat niet zo zeer om geld of rijkdom, maar om de vraag of een speler op een goede manier begeleid wordt. Op het platteland kom je dit type spelers nog het meest tegen, maar bij clubs uit die omgeving staat de technische en tactische vorming vaak weer op een minder hoog peil. Eigenlijk zou je bij de scouting de speler op meer plaatsen dan alleen op het voetbalveld moeten volgen. Dan zie je hoe hij op school is, thuis of tussen zijn vrienden. Worden ze dan een jaar of vijftien, dan zie je die persoonlijkheidskenmerken wel naar voren komen. Maar als Bayern München een speler dán nog moet halen, heeft hij op de andere terreinen te veel achterstand. Dat maakt hij niet meer goed. Die spagaat maakt het heel moeilijk.”
Hoe leid je dan winnaars op? Want uiteindelijk is dat toch waar het voor Bayern München om gaat.
Jürgen Jung: “Wij moeten spelers leren dat wij weliswaar een opleiding zijn, maar dat bij dit opleiden hoort dat Bayern München met alle middelen die ons ten dienste staan de wedstrijden wil winnen. Het is een doorlopende discussie binnen de club hoe we daarmee moeten omgaan. Wat stralen we uit en wat zeggen we? Vinden we dat resultaat niet leidend moet zijn, of vinden we juist dat het altijd in de eerste plaats om winnen gaat? Ook in de jeugdcategorieën haalt Duitsland de laatste jaren geen titels meer. Hierdoor zie je toch weer dat in Duitsland momenteel veel jeugdelftallen rondlopen met spelers die lichamelijk heel sterk ontwikkeld zijn. Begrijp me goed, niet iedere fysiek sterke speler is daarom ook een slechte speler, geenzins. Maar alleen de groten kiezen om in deze fase te winnen, dat vind ik geen goede ontwikkeling. Het probleem is dit: stel je de spelers op die naar jouw gevoel de beste kansen hebben om het uiteindelijk te gaan maken, maar ze zijn nu nog tamelijk klein en lichamelijk minder sterk, dan verlies je je wedstrijden en degradeer je met je jeugdteams. Natuurlijk kun je zeggen: dat is dan jammer, maar ik ga gewoon op de ingeslagen weg door. Wat je zult zien, is dat de grote talenten niet meer voor jouw club willen spelen omdat ze op het hoogste niveau willen spelen. Wat de trainer moet stimuleren is dat een speler van elf jaar het ook erg vindt om te verliezen, en ook de 4-0 en 5-0 nog viert met zijn medespelers. Die emotie in het spel moeten we terugkrijgen. Het moet ook bij de jeugdteams om scoren en winnen gaan, want komen ze bij het eerste elftal dan gaat het echt alleen nog maar daarom. Goed spelen of slecht spelen, allemaal leuk en aardig. Winnen, daar gaat het om.”
1:4:1:4:1 Erik ten Hag vertelde ons dat er profielen bestaan per positie. Dat is ook voor scouts belangrijk.
Jürgen Jung: “Dat klopt, en daarin heeft zich met de komst van Ten Hag en Guardiola het nodige veranderd. In de jeugdteams speelden we tot voor kort allemaal 1:4:4:2 met een ruit op het middenveld. Inmiddels willen we 1:4:1:4:1 spelen, maar dan hangen er natuurlijk heel andere eisen aan diverse posities. Als voorbeeld geef ik de spitspositie. Voorheen hadden we daar een grote, sterke spits die vooral in staat moest zijn het duel te winnen en de bal vast te houden. De andere was veelal een kleinere, beweeglijke speler die technisch goed was en in staat was in de ruimte te bewegen. Nu we met één diepe spits spelen, worden aan die positie natuurlijk meer eisen gesteld.”
U kent het Relative Age Effect. Hoe gaat Bayern München daarmee om?
Jürgen Jung: “Dat sommige spelers ouder zijn dan andere in een fase waarin ze aan het groeien zijn, zul je altijd blijven houden. Vroeger speelde hetzelfde probleem, maar van augustus tot en met juli. Voor Bayern München is het geen issue. Wij letten bij onze scouting helemaal niet op het fysieke aspect, maar of de speler als basisvaardigheden een goede motoriek en een goede balbeheersing heeft. Onafhankelijk van of hij nu al in staat is te winnen van de grotere speler. Fysieke kwaliteiten worden van groter belang als ze ongeveer zestien jaar worden. Als spelers dan nog achterblijven in hun lichamelijke ontwikkeling, heeft het geen zin om verder te gaan want dan gaat de speler het niet redden.”
We hadden het daarnet al over de sociale omgeving van een speler. In Nederland vinden we die zeer belangrijk. Bayern München blijkbaar ook, maar speelt het ook een rol bij de vraag of een speler gekozen wordt?
Jürgen Jung: “Nee, leidend is de vraag of hij een goede voetballer is. Dus daar starten onze scouts ook. Je ziet een speler bezig op het veld en als hij aan de voorwaarden voldoet, nodig je hem uit voor trainingen. Dan komen de ouders natuurlijk mee. Dat is het goede moment om de speler zelf bezig te zien en zijn sociale vaardigheden te testen: hoe gaat hij met trainers en spelers om, hoe is hij in de kleedkamer. En het is een ideaal moment om met de ouders te praten. Dan hoor je natuurlijk van alles: hoe de thuissituatie is, hoe de jongen het op school doet. Maar nogmaals, ieder kind krijgt bij ons dezelfde kansen, ongeacht zijn achtergrond. Soms kan het een voordeel zijn als een speler niet de ideale omgeving heeft. In Duitsland hebben de meeste mensen het goed. Veel spelers hebben uitstekende kansen om carrière te maken, en beschikken over de modernste telefoons en gadgets. Maar de speler die dat niet heeft, gaat waarschijnlijk de straat op en voetbalt. Voor hem kan voetbal de kans zijn om een loopbaan op te bouwen, en ouders kunnen dat ook zo zien.”
In Nederland is het zo dat wanneer Ajax interesse in een speler toont, de speler met zijn ouders al in de auto zit om naar Ajax te gaan. Welke club in Duitsland heeft die status?
Jürgen Jung: “Die club is er in Duitsland niet. Veel clubs hebben een uitstekende jeugdopleiding en in dat opzicht een vergelijkbare status. Spelers kijken hier ook sterk naar hun toekomstmogelijkheden. Bij welke club kan ik het eerste elftal bereiken en een goede Bundesliga-speler worden. Kan dat bij Bayern dan is dat prima, maar als die weg via VfL Wolfsburg of SC Freiburg loopt, kan dat ook. In dat opzicht is het hoge niveau van ons eerste elftal misschien soms zelfs een nadeel.”
