Van Oostrum staat sinds februari 2015 aan het roer bij Dieze West, een excentrieke club. De faciliteiten zijn niet hoofdklassewaardig, maar de hartverwarmende voetbalbeleving bij de paarshemden uit Zwolle vergoedt een hoop, zo vertelt Van Oostrum. Verreweg het grootste gedeelte van de selectie, die vele nationaliteiten kent, is woonachtig in de nabijgelegen wijk Holtenbroek. Zes seizoenen geleden speelde Dieze West nog in de Vierde Klasse, maar met de komst van allerlei spelers met hoofdklasse-, topklasse- en betaald-voetbalervaring werd de weg omhoog ingezet. Van Oostrum vatte zijn werkwijze in enkele kernpunten kort samen, Assa en IJzerman gaven hun uitgebreide visie daarop: “Het draait allemaal om de juiste balans: in de trainingen, de speelwijze, de manier van coachen en in de omgang met de spelers.”
Pass- en trapvormen
Michel van Oostrum: “We doen regelmatig pass- en trapvormen. In onze selectie zitten veel spelers die technisch vaardig zijn en die op ons kunstgrasveld gewend zijn de bal onder de voet aan te nemen. Ik heb een enorme hekel aan ballen die stilliggen en met pass- en trapvormen wil ik ervoor zorgen dat het baltempo bij mijn spelers omhooggaat.”
Tom IJzerman: “Pass- en trapvormen kunnen een goed middel zijn om het positiespel in wedstrijden te verbeteren. Daarbij zijn de accenten die worden gelegd en de bijbehorende coachopmerkingen cruciaal: waarom doe je een bepaalde pass- en trapvorm en wat wil je ermee bereiken?”
Yassine Assa: “Passen en trappen moet geen veredelde warming-up zijn, het gaat om de achterliggende gedachte. Op welk been speel je iemand in? Wanneer maakt de derde man een loopactie om bij te sluiten? Hoe is je lichaamshouding, sta je opengedraaid? Bij sommigen is dat een automatisme, vooral bij spelers die een goede opleiding hebben gehad, zoals Tom en ik bij FC Zwolle. Maar voor veel andere spelers in ons team geldt dat niet. Zo’n vorm is ideaal om hun te leren welke technische aspecten belangrijk zijn om het spel in wedstrijden te verbeteren. Daarin kan de trainer dwingender zijn. Hij weet beter dan welke speler ook wat belangrijk is in een bepaalde trainingsvorm.”
Tom IJzerman: “Daar sluit ik me bij aan: Van Oostrum weet wat belangrijk is, maar laat zich daarin niet altijd horen. Misschien verwacht hij dat zoiets gesneden koek is in de Hoofdklasse, maar dat is het niet altijd. Zeker bij ons team, waar veel spelers opgegroeid zijn met straatvoetbal. Zij spelen veelal op gevoel en hebben de meeste voetbalvaardigheden zelf aangeleerd. Met de juiste aanwijzigingen valt er voor hen nog een hoop winst te boeken. Vandaag deden we bijvoorbeeld een vorm waarbij een middenvelder werd overgeslagen en vervolgens onder de spits kwam. (zie trainingsvorm 1) Als je dat effectief wilt terugzien in de wedstrijd, is het cruciaal dat de middenvelder niet uit stilstand onder de spits komt, maar al in beweging is.”
Positiespel
Michel van Oostrum: “Ook positiespellen komen vaak terug, variërend van groot tot klein. Het accent ligt ook dan vaak op het baltempo. Door de bal in de beweging mee te nemen, win je kostbare tijd.”
Tom IJzerman: “We doen veel positiespellen, zowel groot als klein. Soms met kaatsers aan de zijkanten, soms in het midden. Dat ben ik niet anders gewend en daar voel ik me ook goed bij. Er zit ook heel veel in: de meeste voetbalhandelingen komen erin terug, zowel met als zonder bal.”
Yassine Assa: “Voor positiespel geldt hetzelfde als voor een pass- en trapvorm: het moet geen bezigheidstherapie zijn. Dat zie je bij sommige teams terug in een rondo: dat is vooral ouwehoeren en als er iemand gepoort wordt, ligt iedereen op de grond van het lachen. Dat vind ik niets: een rondo kan heel effectief zijn, maar alleen als die goed wordt uitgevoerd. Strak inspelen, meebewegen en in een hoog baltempo.”
Tom IJzerman: “In mijn tijd bij FC Zwolle ben ik heilig gaan geloven in het nut van positiespellen. Daar begonnen we elke training met 6:2 in twee groepen, op het scherp van de snede. Daar zit zoveel in: telkens bijsluiten, een paar keer kort spelen en dan weer lang. Dat kwam automatisch terug in wedstrijden. Enkele jaren geleden begonnen we elke training bij Dieze West ook op die manier. Wat je vaak zag, was dat bepaalde jongens elkaar opzochten en samen een groep vormden. Sommige trainers zijn daar op tegen, maar ik vind dat juist goed.”
Yassine Assa: “Bij Zwolle was het zelfs zo dat die twee groepen werden ingedeeld op niveau. Als je in de mindere groep was ingedeeld maar het goed deed, werd je overgeheveld. Je kon dus als het ware promoveren en dat vormde een extra motivatie. Het positiespel staat aan de basis van hetgeen Zwolle de afgelopen jaren heeft gepresteerd.”
Tom IJzerman: “Bij Dieze West zie je bepaalde jongens echt groeien in het positiespel. Dat hoeft niet eens door hele expliciete aanwijzingen te komen, maar ook simpelweg door het vaak te doen. Een teamgenoot van ons komt van een lager niveau en hem zie je de laatste tijd echt aanhaken. Tijdens positiespellen speelt hij soms een medespeler in om vervolgens meteen door te bewegen. Dat zie je terugkomen in de wedstrijden.”
Tom IJzerman: “Ik had het daar recent nog met hem over. Die jongen heeft nog niet veel gespeeld, maar is wel echt beter geworden. Dat ziet hij zelf ook. Dat komt grotendeels door het niveau van de spelersgroep waarin hij meegaat, maar ook door het kijken en luisteren naar anderen. Je pikt toch de goede dingen op van je teamgenoten.”
Yassine Assa: “Ik constateer ook dat de positiespellen die we doen het niveau omhoog brengen. Toch ben ik ervan overtuigd dat we daarin nog stappen kunnen zetten. Dan kom ik terug op wat ik eerder zei: de kwaliteit van de coachopmerkingen. Daarbij draait het om details. Daarnaast vind ik dat we vaker kleinere positiespellen kunnen doen in plaats van grote, omdat je met meer balcontacten per speler een groter effect kunt sorteren.”
Partijvormen
Michel van Oostrum: “Op woensdag spelen we vaak kleine, felle partijen. Op vrijdag trainen we groter en is er ook meer ruimte voor tactische accenten.”
Tom IJzerman: “Dat we op woensdag vaak kleine partijen spelen, vind ik erg prettig. Je hoeft elkaar niet doormidden te schoppen, maar zulke partijen moeten wel heel fel zijn. Neem het partijspel dat we vanavond deden: heel veel tempo, duels en doelpogingen. (zie trainingsvorm 2)
Op vrijdag is dat toch anders: dan ligt de focus meer op de wedstrijd van zondag en is er ook meer ruimte voor enkele tactische accenten. Toen ik bij HHC Hardenberg speelde, trainden we drie keer per week en dan heb je veel langer de tijd om uitgebreid het strijdplan door te nemen. Omdat we bij Dieze West maar twee keer per week trainen, moet je daarin als trainer wel doseren. De groep moet voldoende arbeid blijven leveren, dus is het niet bevorderlijk als je het spel vaak stillegt of tussen series door heel veel uitlegt. Daarin zorgt Van Oostrum voor een goede balans, vind ik.”
Yassine Assa: “In de regel hoor je bij een stopmoment altijd een paar spelers zuchten en klagen, maar dat heb je overal. Daar moet een trainer zich niets van aantrekken. Als het echt om de haverklap gebeurt, wordt het vervelend, maar dat is niet het geval. Ik vind zelfs dat Van Oostrum zulke momenten nog vaker kan pakken. Als hij iets aangeeft en het moment erop gebeurt het nog steeds niet, dan moet je het opnieuw stilleggen. Daarmee stel je een norm: zo wil ik het hebben en niet anders. Soms is de speelwijze voor iedereen wel duidelijk, maar tonen niet alle spelers de inzet om de gemaakte afspraken na te komen. Daarop moet je als trainer toezien.”
Speelwijze Michel van Oostrum: “Bij Dieze West heb ik de opdracht van de technische commissie meegekregen dat we ons moeten handhaven in de Hoofdklasse en daarnaast attractief moeten spelen. Daar kan ik me in vinden, omdat het bij de club en de spelers past en ik ook graag op die manier speel. Maar het is voor mij geen wet van Meden en Perzen dat mijn teams altijd heel aanvallend moeten spelen. Bij Berkum heb ik er op een gegeven moment voor gekozen wat behoudender te gaan spelen, omdat dat beter bij de groep paste.”
Yassine Assa: “Bij het bepalen van de speelwijze moet volgens mij altijd het spelersmateriaal leidend zijn. Dat de trainer voor een aanvallende speelwijze kiest, vind ik logisch. Dat past bij de spelers die we hebben en bij de cultuur van de club. Ook in de formatie die we spelen, 1:4:3:3, kan ik me goed vinden, omdat we op de zijkanten snelheid en diepte hebben. Volgens mij moet je je speelwijze en formatie vooral laten afhangen van de kwaliteiten in je selectie: waar ligt je kracht en hoe kun je die het best benutten?”
Tom IJzerman: “Ik ben een fan van trainers als José Mourinho en Diego Simeone. Wat ik bij hen zie, is dat alleen de winst telt en daar herken ik mezelf in. Natuurlijk geniet ik ervan als we een tegenstander met 5-0 van de mat vegen, maar een ‘vieze’ 1-0 overwinning kan ook heerlijk zijn. Ik vind dan ook dat de trainer daar de manier van spelen op moet afstemmen. In de manier waarop wij momenteel spelen, kan ik me goed vinden, al kan het – zeker als we voorstaan – soms wellicht iets defensiever en effectiever.”
Yassine Assa: “In mijn tijd bij Flevo Boys speelden we een defensieve 1:4:1:4:1, waarmee we naar de Topklasse promoveerden. We wachtten af en kwamen er razendsnel uit. De resultaten waren erg goed, maar het is niet zo dat ik na de wedstrijd vaak met een erg voldaan gevoel naar huis reed. Daarom vind ik dat je als trainer altijd een balans moet zoeken als een defensieve speelwijze het beste bij de selectie past. Als je totaal niet attractief speelt en je verliest, heb je niets meer om op terug te vallen.”
Drukzetten
Michel van Oostrum: “Ik vind dat het bij onze selectie en bij de club past om hoog druk te zetten. Het doel daarvan is om de lange bal af te dwingen en balbezit te heroveren. Ook nu we zijn gepromoveerd naar de Hoofdklasse, blijven we dat doen.”
Tom IJzerman: “Ik vind het een logische keuze dat we met dit team hoog drukzetten. Het sluit aan bij de gretigheid die in deze ploeg zit. We hebben er één keer voor gekozen om in te zakken: uit tegen Quick ’20. Daarop hebben we de vrijdag voor de wedstrijd getraind. Dat lukte voor geen meter; met de basis verloren we met 0-3 van de wissels. Van Oostrum moest ons echt afremmen en het merendeel van de basiself had de pest erover in dat ze afwachtend moesten spelen.”
Yassine Assa: “Ik vond het ook niet nodig. Quick ’20 is een goede ploeg, maar geen Ajax. Bovendien hebben wij een jonge groep en dan is het lastiger om eenmalig van plan te veranderen. Als je veel ervaren spelers in de groep hebt, gaat dat een stuk gemakkelijker. Oudere spelers hebben al meer meegemaakt en zijn flexibeler. Bij een jonge ploeg als Dieze West moet je vooral veel vastigheden creëren.”
Tom IJzerman: “Ik ben er ook geen voorstander van om eenmalig je speelwijze aan te passen. Om een andere manier van drukzetten goed te kunnen uitvoeren, heb je meer dan één training nodig om het onder de knie te krijgen. Daarnaast moet het gevoel bij de jongens goed zijn, ze moeten het als het ware voelen. Dat was niet het geval en daarom werkte het niet. Overigens kon ik me wel vinden in de argumenten van Van Oostrum. Quick ’20 is een goed voetballende ploeg en wij hebben veel snelheid voorin waarmee in de counter gevaarlijk kunnen worden. Het pakte achteraf alleen niet goed uit.”
Opbouw
Michel van Oostrum: “We willen een zorgvuldige opbouw spelen en de middenvelders en uitzakkende buitenspelers in balbezit krijgen. Daarin nemen we soms best een risico, maar dat is niet erg. Wat ik merk is dat we wat minder verrassend kunnen zijn dan in de Eerste Klasse, omdat tegenstanders ons nu beter analyseren.”
Tom IJzerman: “Van Oostrum kwam bij Dieze West in februari van vorig seizoen. In de Eerste Klasse waren we elke wedstrijd beter; van de elf wedstrijden sinds zijn komst wonnen we er tien. Maar het niveau in de Hoofdklasse ligt vele malen hoger. Wat je nu ziet, is dat we soms op twee gedachten hinken: blijven we met net zo veel lef spelen, of gaan we minder risico’s nemen? De trainer speelt graag met de backs hoogop en het centrum ver uit elkaar. Ik ben geen speler die het van zijn snelheid moet hebben, dus het is verleidelijk iets dichter bij de andere centrumverdediger in de buurt te blijven. Dat biedt voordelen in de restverdediging en vergemakkelijkt het bovendien om kort combinatiespel te spelen. In de Eerste Klasse had ik daar minder moeite mee.”
Yassine Assa: “De opbouw speel je om kansen te creëren, maar in mijn optiek ook om de tegenstander onder druk te houden. Als je een hoog baltempo hanteert, moet de tegenstander grotere afstanden overbruggen om compact te blijven spelen. Dat kan door snel diep te spelen, maar ook door middel van breedtespel. Je moet het blok van de tegenstander als het ware uit elkaar spelen.” ‘
Tom IJzerman: “Ik ben een speler die niet graag de lange bal hanteert. Het liefst zoek ik de voetballende oplossing en dat brengt risico’s met zich mee. Tegen Quick ’20 wilde ik een tegenstander uitkappen en dat ging mis. Enkele seconden later lag die bal erin. De trainer gaf na de wedstrijd aan dat hij vindt dat zoiets mij niet mag overkomen. Daar heeft hij natuurlijk gelijk in, maar het blijft altijd een afweging; als je meer risico neemt, maak je ook meer fouten. In de wedstrijd die volgde, ging het toch in mijn hoofd zitten: zal ik maar wat sneller lang spelen? Terwijl dat niet mijn spel is en ook niet dat van de ploeg. Ik ben er ook van overtuigd dat we daar op lange termijn minder punten mee pakken. Eigenlijk vind ik dat de trainer op zo’n moment moet zeggen: ‘Kan gebeuren, het levert ons ook vaak iets op. Blijf gewoon dezelfde dingen doen, ondanks dat het een keer misgaat’.”
Yassine Assa: “Ik ben het ermee eens dat zoiets Tom niet mag overkomen. Maar ook als het even tegenzit, moet je vasthouden aan de manier van spelen die je voor ogen hebt. Als je goed positiespel wilt spelen, dan horen daar risico’s bij. Maar uiteindelijk levert het je aanvallend ook heel veel op. Als je iets doet, moet je het met overtuiging doen. Vertrouwen houden is volgens mij het toverwoord. Vertrouwen is het verschil tussen denken en doen: als je vertrouwen hebt, handel je gewoon, zonder erover na te denken. Als je minder vertrouwen hebt, ga je twijfelen.”
Teamproces
Michel van Oostrum: “Ik ben een trainer die midden in de groep staat. Ik ben een van hen, zo zie ik dat echt. Maar ze weten wel dat ik de trainer ben en dat ik de beslissingen neem. Bij Dieze West is het wel zaak overal dicht bovenop te zitten en de spelers constant te vertellen wat je van ze verwacht.”
Yassine Assa: “Nergens waar ik speelde, was het teamgevoel zo goed als hier. Als ik geblesseerd ben en een wedstrijd kijk, leef ik ook echt intens mee, veel meer dan bij mijn vorige clubs. Dat ligt niet per se aan Van Oostrum, maar aan de jongens die hier spelen. We komen bijna allemaal uit dezelfde wijk, gaan buiten het voetbal met elkaar om, straatvoetballen samen, et cetera. Wat je als trainer kunt doen, is zorgen dat het op het veld ook een team is. Het belangrijkste middel om dat te bereiken, is door het teamtactisch goed neer te zetten. Als je bijvoorbeeld zorgt dat het team compact speelt en de onderlinge afstanden klein blijven, kun je elkaar beter helpen en lijkt het meer een team.”
Tom IJzerman: “Persoonlijk heb ik helemaal niets met teamactiviteiten waarbij je samen hutten gaat bouwen of zoiets. Laatst had Van Oostrum een kickbokser uitgenodigd die ons een training gaf. Daar heb ik persoonlijk ook weinig mee, maar ik vond het ook niet vervelend. Bovendien zag ik dat veel andere jongens er echt plezier in hadden. Wat ik vooral belangrijk vind, is dat Van Oostrum een trainer is die vroeg op de club is en niet als eerste weer weg is. Dat past bij deze club; er hoort ook een stukje gezelligheid bij.”
Yassine Assa: “Wat ik ook goed vind, is dat hij niet op alle slakken zout legt. In de jeugd van Zwolle is mij bijvoorbeeld geleerd om altijd ruim van tevoren op de club aanwezig te zijn, maar dat is niet voor iedereen vanzelfsprekend. Hier zitten ook jongens bij met een andere achtergrond, die bij wijze van spreken vijf minuten voordat de training begint aan komen lopen. Dat is ook een stukje cultuur en daarin moet je soms flexibel zijn.”
Tom IJzerman: “Daar sluit ik me bij aan. Kijk, als je te laat komt bij de wedstrijdbespreking, dan begin je op de reservebank, dat is overal zo. Maar het is soms ook de kunst iets door de vingers te zien. Ik vind dat Van Oostrum daar een goede balans in kiest.”
Yassine Assa: “Wat ik ook erg belangrijk vind, is dat een trainer luistert naar signalen vanuit de groep. Spelers hebben vaak een mening over dingen. Sommige trainers horen dat wel aan, maar luisteren niet echt en doen er vervolgens niets mee. Van Oostrum is een trainer die echt luistert naar wat je vertelt en er ook op doorvraagt. Hij wil weten wat je precies bedoelt en waarom je dat vindt. Dat vind ik een grote kracht. Dat is echt een kwaliteit van een trainer, zeker als hij vervolgens wel het vermogen heeft om zelf de beslissingen te nemen. Het is fijn als een trainer tussen de groep staat, maar hij moet er op de juiste momenten zeker ook boven staan.”
Tom IJzerman: “Wat ik ook een belangrijke eigenschap van een trainer vind, is dat hij een band opbouwt met zijn spelers. Toen ik bij Zwolle speelde, mocht ik eens eens een hele wedstrijd niet invallen. Ik stapte op trainer Hennie Spijkerman af om te vragen waarom dat was. Hij zei: ‘Heb je morgen wat te doen? Ik pik je op 17 uur op.’ Nam hij me mee naar FC Twente – Ajax. Ik speelde toen altijd als spits en Spijkerman vroeg me de hele wedstrijd op Blaise N’Kufo te letten. Tussendoor hadden we het over van alles en nog wat. Wat ik ermee wil zeggen is: een goede trainer maakt niet alleen de opstelling en de trainingen, maar bouwt ook een band met spelers op. Toen Mourinho wegging bij Internazionale was Marco Materazzi in tranen, terwijl hij vaak wisselspeler was. Dat zegt veel over de band die Mourinho met zijn spelers opbouwde. Ik heb ook wel trainers meegemaakt die de credits opeisten als er werd gewonnen, maar naar de spelers wezen als het slecht ging. Daar prikken spelers heel snel doorheen.”
Bespreking
Michel van Oostrum: “Mijn besprekingen zijn over het algemeen relatief kort, zeker naarmate het seizoen vordert. Ik begin met onze eigen opstelling, die ik op de wedstrijddag bekendmaak. Vervolgens leg ik uit hoe de tegenstander speelt en waar wij rekening mee moeten houden. Aansluitend herhaal ik de belangrijkste speerpunten uit onze eigen speelwijze. Dat kan steeds korter, want anders val je in herhaling.”
Yassine Assa: “Ik ben een voorstander van korte besprekingen. Je speelwijze moet op het trainingsveld eigenlijk al duidelijk worden. Je hoeft niet telkens alles te herhalen.”
Tom IJzerman: “Wat ik zelf heel prettig vind, is een bepaalde passie. Dat geldt niet alleen tijdens de bespreking, maar ook in de coaching tijdens de wedstrijd. Ik houd ervan als een trainer een bepaalde adrenaline in me naar boven kan halen en dat vermogen heeft Van Oostrum. Daar moet je natuurlijk niet in doorslaan door als een bezetene langs de kant te rennen, maar dat is niet het geval. Het is een kwaliteit van een trainer als hij de juiste balans kan vinden tussen rustig analyseren en het elftal opzwepen.”
Yassine Assa: “Onze spelersgroep heeft die bevlogenheid van Van Oostrum ook nodig. Wij hebben een ontzettend enthousiast team, maar we spelen lang niet zakelijk genoeg. Als een speler van ons gevloerd wordt bij een voorsprong, is hij in staat om op te springen en snel de vrije trap te nemen. Dat zijn momenten waarop we even moeten temporiseren en het is goed dat Van Oostrum daar vanaf de kant sturing aan geeft.”
