Keepen is niet meer wat het geweest is. Dat klinkt als een weemoedige verzuchting, maar bedoeld wordt dat van een keeper anno 2016 voornamelijk andere kwaliteiten worden verwacht dan van een keeper van pakweg 25 jaar geleden. Vangen, stompen, duiken: leuk allemaal, maar percentueel doet de keeper dit nog maar in weinig gevallen. Eric Weghorst heeft het onderzocht: “We stellen vast dat de keeper veel meer anticiperend bezig is. Dat komt ook al op deze jonge leeftijd veel voor, en dus maken we er een trainingsonderdeel van.”
Keepen is veel meer een kwestie van voorkomen geworden, zorgen dat het gevaar al in een vroegtijdig stadium getemperd wordt. De keeper doet dit vooral door te anticiperen. Hij probeert in te schatten waar mogelijk gevaar gáát ontstaan en door middel van een juist positiespel, goede en tijdige coaching en daarna juist handelen te voorkomen dat hij ten slotte moet terugvallen op het laatste redmiddel, de redding om de lijn. Een belangrijk onderdeel is het inschatten van dieptepasses, en hoe ermee om te gaan. Iedere keeper kent het probleem. Waar valt de bal, kan ik daar op tijd zijn? Is dat nog binnen het zestienmetergebied, zodat ik mijn handen kan gebruiken? Of moet ik de bal buiten de zestienmeterlijn met mijn voeten gaan verwerken? En ben ik dan nog op tijd terug om een eventueel schot op doel dat daarna volgt, te verwerken? Het maakt de afweging voor een keeper om uit te lopen of juist te blijven staan, heel complex. FC Twente combineerde de training van de keeper met nog een aantal andere aspecten, die overigens in de coaching niet de nadruk kregen omdat het hier nadrukkelijk om de keepers ging.
In de oefening die u met dit jeugdteam hebt laten zien, combineert u het positiespel van de keeper met onder meer passen en trappen.
Eric Weghorst: “Het is typerend voor de werkwijze bij FC Twente, waarin de keeperstrainer veelal samenwerkt met de hoofdtrainer van het elftal. Je hebt kunnen zien dat er in het passen trapgedeelte van de oefening nog wel het een en ander verbeterd kan worden. Normaliter zal de trainer daar direct veel aandacht aan schenken, maar vandaag stond ten behoeve van deze demonstratie de keeper en zijn samenwerking met de verdedigers centraal. Dus hebben we ons daarop met name gericht.” U kiest voor een pupillendoeltje dat de pass in feite in de weg staat. Waarom wordt die keuze gemaakt? Eric Weghorst: “Dat doen we heel bewust, omdat we een hoge pass willen hebben. Dat willen we omdat we een situatie willen creëren waarin de pass over de verdedigers heen valt, zodat de keeper een keuze moet maken: kom ik uit, blijf ik staan? En hoe coach ik dat aan? Staat dat doeltje er niet tussen, krijg je lage passes en een totaal andere spelsituatie. Voor de keeper is een hoge pass moeilijker in te schatten. Ook voor de spelers die de pass moeten geven, is een hoge pass moeilijker. Je ziet dat ze dit snel op kracht doen, dus als het gaat om de technische uitvoering kunnen we daarin nog stappen maken.” In het gebied waar de bal gaat vallen, staat geen verdediger. Die loopt als het ware gelijkop met de aanvaller die gelanceerd wordt. Eric Weghorst: “Zet je een verdediger in dat gebied, zul je zien dat die vrijwel elke bal kan wegwerken. Dat is relatief eenvoudig: de bal komt op hem af en hij hoeft in feite alleen maar in te stappen. Voor de keeper betekent dit dat het moment dat we graag willen zien, namelijk de keuze van wat hij gaat doen, vrijwel niet zal voorkomen.”
Als de pass komt en de keeper moet kiezen, zie je dat dit vaak een moeilijke afweging is voor hem. Hoe kan de trainer hem daarbij helpen?
Eric Weghorst: “Allereerst is er natuurlijk verschil in niveau bij de keepers. Voor de trainer is het erg belangrijk om in zijn coaching daar goed rekening mee te houden. Bij de keepers moet het besef ontstaan dat zij moeten proberen zo dicht mogelijk op de bal te zitten. We zeggen altijd: als we de bal verliezen, moeten we het speelveld klein maken. Maar dat geldt natuurlijk ook voor de keeper. Als die er ver áchter blijft staan, is er alsnog veel ruimte voor de tegenstander om de bal in te spelen. Het is een kwestie van de keeper, op zijn niveau, laten zien dat dit kan en hem dit vertrouwen te geven.”
We constateren dat bij de eerste dieptepass de keeper doorgaans nog wel bewust bezig is om goed positie te kiezen, maar dat dit alweer een stuk lastiger wordt wanneer de aanval is afgeslagen en de bal daarna in het spel blijft.
Eric Weghorst: “Ook dan zal de keeper doorlopend moeten meebewegen, zowel wanneer de bal in het bezit van zijn eigen team is (aanspeelbaar zijn) als wanneer de tegenstander de bal heroverd heeft en misschien opnieuw een aanval opzet. Wat keepers op deze leeftijd soms lastig vinden, is dat ze natuurlijk geklopt kunnen worden met een boogbal wanneer ze ver voor hun doel staan. Voor de trainer is het zaak steeds te blijven uitstralen dat dit geen drama is. Hij moet de keeper vertrouwen geven dat hij hem hierop niet zal afrekenen.”
Een belangrijk onderdeel is ook de coaching van de keeper naar zijn verdedigers. Wat mag je van de keeper op deze leeftijd verwachten?
Eric Weghorst: “Nog niet heel veel, maar wel een paar basiszaken. Als de keeper uit zijn doel komt, mag je verwachten dat hij ‘los!’ roept. Komt hij niet, dan willen we dat hij ‘jij!’ roept. Dat zijn relatief eenvoudige opdrachten en die moet een keeper op deze leeftijd wel beheersen. Een probleem is vaak dat de keeper te laat coacht: hij komt uit en op het moment dat hij bij de bal is, roept hij nog eens. Dan kan de speler hier niets meer mee. Verder vind ik het redelijk dat de keeper aan zijn verdediger aangeeft, aan welke zijde van de tegenstander hij moet dekken: aan de binnenkant dus. En dat hij probeert de tegenstander naar buiten te duwen. Als we erin slagen de keeper dit op deze jonge leeftijd te laten doen, dan doen we het goed.”
Als we kijken naar deze vorm, wat kan dan een goed vervolg hierop zijn?
Eric Weghorst: “Uiteindelijk wil je hetgeen ze leren, altijd toetsen in de praktijk. Dan hebben we het dus over een partijvorm. Maar er kruipt wel een addertje onder het gras, want ga je dit in een partij gieten zonder aanpassingen, zul je zien dat de situatie vrijwel niet voorkomt. Dus je moet regels gaan instellen. Dat kan bijvoorbeeld betekenen dat je het partij- of positiespel zich laat afspelen op de middenstrook van het veld. Aan weerszijden daarvan is een gebied waar de spelers alleen in mogen komen na een dieptepass. Dat is precies het moment dat je getraind hebt en dat je in de praktijk wilt zien. Bij FC Twente is het altijd zaak dat dit in overleg plaatsvindt tussen de teamtrainer en de keeperstrainer. Maar met dit soort vormen kun je uitstekend aan verschillende doelstellingen tegelijkertijd werken.”
