“De voornaamste reden is dat mijn 3 en 4, de centrale verdedigers, een driehoek kunnen maken met de nummer 6 (de controlerende middenvelder) in de eerste opbouw. Of je zoekt als centrale verdediger een station verder. Dus direct 8 of 10 aanspelen die de bal weer op de 6 kunnen laten vallen. Als je met de punt naar voren speelt, met twee ondersteunende middenvelders vóór je, ondervind je in mijn ogen twee nadelen. Als een van de centrale verdedigers indribbelt, loopt hij al snel tegen de nummer 6 of 8 aan. Er is eigenlijk geen ruimte om in te dribbelen. Als je niet indribbelt maar een middenvelder wilt inspelen, heb je altijd te maken met een rechte pass vooruit. De 6 of 8 kan dan vaak alleen maar terugkaatsten, waardoor een tegenstander meteen druk kan zetten door alleen maar rechtdoor te lopen op de bal. Dan moesten mijn centrale verdedigers weer terugspelen op de keeper en werd de bal lang getrapt. Die opbouw liep niet zo soepel meer. Vervolgens hebben we geprobeerd om met de twee centrale verdedigers 2:1 te spelen door de driehoek van 6, 8 en 10 weg te laten bewegen. De 3 of 4 kwam zo het middenveld in lopen, waardoor je 1:3:4:3 kwam te spelen. Ik had ook precies de juiste mensen daarvoor: een rechtsbenige centrale verdediger en een tweebenige centrale verdediger, die konden dat allebei goed. Tegenstanders gingen dat ook weer herkennen en die gingen vervolgens het centrale duo vastzetten. Ik ben niet zo’n fan van het opbouwen via de backs in de eerste fase van de opbouw. Dat is vaak de plek waar je als eerste druk wilt zetten als tegenstander. Ik wil opbouwen via de as, daar hebben wij een man meer en dat is de kortste weg naar het doel.”
Trainen
U heeft daarom in de voorbereiding veel aandacht besteed aan de opbouw via pass- en trapvormen en positiespelen.
Sander Middelbeek: “Vier jaar lang hebben we getraind op trainingsvormen met een 10 en dit jaar is het anders. We zijn eerst begonnen met het inslijpen van de posities in de opbouw. Daar kun je in de eerste fase al gewoon op trainen met een pass- en trapoefening in een X-vorm. De 4 en 3 bouwen op, spelen de 6 in en deze draait door richting de twee aanvallende middenvelders. Of 3 en 4 spelen 8 of 10 in en die laten de bal vallen op 6 die de vleugelspitsen aanspeelt. Ook kun je boven deze X-vorm nog een spits zetten die je in de oefening betrekt . Daar kun je vastigheid in aanbrengen. Steeds dezelfde spelers vanuit hun eigen positie die oefening laten uitvoeren. Draaien, kaatsen, passen, laten vallen, er weer onder komen. Eerst zonder weerstand en later met weerstand. Je kunt eerst een pass breed geven van 3 naar 4 of direct als centrale verdediger indribbelen en vervolgens passen. Spelers moeten de juiste situatie leren herkennen. Als een van mijn centrale verdedigers voorbij de spits loopt en het middenveld in komt, moet mijn nummer 6 weer ruimte maken. En misschien kun je als centrale verdediger wel direct de centrumspits inspelen en kaatst de spits de bal op 10 of 8 en zet die de buitenspelers aan het werk. Zo’n pass- en trapvorm kun je helemaal uitbouwen. Dat probeer je later in de partijvorm terug te laten komen. Dan speel je 6+K : 4+K. (zie trainingsvorm 1)
Zo wordt in principe de 6 de vrije man en anders een van de centrale verdedigers. De zes spelers staan dan in de formatie 1:2:1:2:1 en de viermansformatie in 1:1:2:1. Het veld maak je met opzet smaller, omdat je wilt dat de opbouw recht door de as gaat. Het hangt natuurlijk wel af van het materiaal dat je tot je beschikking hebt. Dit seizoen kunnen we ook op deze wijze opbouwen, omdat onze nummer 6 een zeer vaardige speler is, die erg makkelijk kan wegdraaien met een man in zijn rug.”
Opbouw
In principe worden de backs niet betrokken in de opbouw?
Sander Middelbeek: “In principe niet. De bal moet in eerste instantie niet meteen naar 2 en 5, die moeten wel genoeg ruimte maken voor de opbouw door het centrum. Het mooiste scenario is als een van de centrale verdedigers op kan stomen. Normaal is dat mijn rechter centrale verdediger, die heeft dat vermogen. De 8 loopt weg en de spits komt over. De 10 loopt dus diep weg aan de andere kant, omdat je daar op die manier ook een 1:1-situatie creëert. De 3 speelt spits in, de spits laat vallen op 8 en die speelt diep op 10. (zie tekening).
In de opbouw heb ik niet graag mijn backs in balbezit, maar zij mogen wel volop meedoen in de tweede fase van de aanval. Mijn rechtsback stoomt graag op, omdat mijn linksbenige rechterspits graag naar binnen trekt. Op het moment dat mijn rechtsback weg is, gaat mijn rechter centrale verdediger (3) naar de positie van rechtsback. De andere centrale verdediger komt naar het centrum. De linksback (5) knijpt naar binnen en de middenvelder met de punt naar achteren (6) blijft controlerend spelen.”
Johan Cruijff
Johan Cruijff stelde in zijn column in de Telegraaf dat spelen met een nummer 10 in een 1:4:3:3 formatie te kwetsbaar is. U kunt zich daar goed in vinden.
Sander Middelbeek: “Sowieso vind ik dat je aanvallender kunt spelen met de punt naar achteren op het middenveld, maar dat heeft uiteraard ook met de kwaliteit van je tegenstander te maken. Cruijff stelt dat de meest succesvolle teams ook bijna altijd de ploegen waren die met de punt naar achteren speelden. Hij zegt dat als je 1:4:3:3 speelde met een 10, steeds meer tegenstanders 1:4:4:2 gingen spelen. Daarop kun je beter anticiperen door 1:4:1:2:3 te spelen, waardoor je in feite vijf aanvallende mensen hebt, terwijl je met een 10 er maar vier hebt. Met een 10 kies je ervoor om druk te zetten door die speler te laten doordekken op het centrum, maar met twee aanvallende middenvelders kun je beter iets inzakken, waardoor je drie verdedigende middenvelders hebt als de tegenstander de bal heeft. Met een tien kies je er meer voor om druk te zetten en dus ben je, en dat vind ik ook, kwetsbaarder op het middenveld. Als je met een controleur speelt, kies je er dus niet voor om automatisch druk te zetten. Ik had alle plaatjes bij het spelen met de punt naar voren wel in mijn hoofd zitten, maar ik ben nu alle geheimen aan het ontdekken van het spelen met de punt naar achteren. Als een tegenstander namelijk op dezelfde wijze speelt, staat jouw controlerende middenvelder weer 1:2 en moet je weer een centrale verdediger laten inschuiven. Je hoopt eigenlijk dat door jouw meer aanvallende speelwijze, de tegenstander besluit een middenvelder meer verdedigend te laten spelen en dat die ploeg zich aanpast door maar met één aanvallende middenvelder te gaan spelen.”
Lange bal
In de Hoofdklasse komt u ploegen tegen die zeer goed drukzetten en waarbij de opbouw lastig wordt gemaakt.
Sander Middelbeek: “Het hoeft niet altijd tikkie-takkie te zijn. Als ik kan voetballen vanuit de lange bal op mijn centrumspits Patrick Lokken is dat prima. Hij wint acht van de tien kopduels en dan steken we al onze energie in de tweede bal. Uitgangspunt is dat we zo lang mogelijk over de grond voetballen. Maar gaat het niet, dan heb ik dit seizoen een keeper die de bal 25 meter over de middenlijn schiet naar Patrick Lokken. Maar we beginnen in principe met de opbouw van achteruit. Met onze keeper kan dat ook, want hij kan uitstekend meevoetballen, we kunnen dus lang zoeken naar een voetballende oplossing.”
Na de opbouw
Sander Middelbeek: “Als we het middenveld hebben bereikt via de opbouw, blijft onze prioriteit om door de as te spelen. Dus ik wil dat de centrumspits wordt ingespeeld en de middenvelders komen daaronder of een van de middenvelders gaat over de spits heen. Ik wil steeds de kortste weg naar het doel volgen. Als de spits wordt ingespeeld gaat een van de twee aanvallende middenvelders diep en de andere komt onder de spits als aanspeelpunt. Staan de centrale verdedigers zo opgesteld dat het lastig is om de centrumspits in te spelen, dan kiezen we voor het inspelen van een vleugelspits, omdat die op dat moment één-tegen-één staan. En zij mogen een actie buitenom of binnendoor maken. Het spelen door de as heeft echter altijd de voorkeur. De pass- en trapvorm zoals eerder beschreven kun je wel gebruiken om de buitenspelers bij het spel te betrekken als het centrum te vol is. Je maakt dan een ruit met de 6 aan de onderkant, de 9 in de spits en 8 en 10 als aanvallende middenvelders. De 6 speelt 8 in, deze laat de bal weer vallen op 6 en die speelt de spits in die de bal neerlegt voor 10. Daarna kun je de buitenspelers daarbij betrekken door in te spelen op 8, terugkaatsen naar 6, rechterspits zoeken, de 10 komt tweede paal en de linkerspits komt ook voor de goal. Spelers maken dus steeds zelf de keuze, door de as, of naar de buitenkant.”
Tegen 1:4:4:2
Hoe ga je dan bijvoorbeeld om met een ploeg die 1:4:4:2 speelt met twee centrumspitsen en met twee spelers aan de zijkanten die erg diep en breed spelen, een soort 1:4:2:4?
Sander Middelbeek: “Dan gaan mijn vleugelbacks nog dieper staan en mijn centrale verdedigers verder uit elkaar. Dan probeer ik mijn 6 vrij te krijgen, want in die formatie, zeg maar 1:4:2:4, komt de tegenstander altijd een man tekort om mijn twee aanvallende middenvelders te dekken. Zij hebben dan maar twee middenvelders en wij drie. Dat vergt geduld in de opbouw, maar als je dat groot maakt, kun je normaal gesproken een middenvelder inspelen. Dekt de tegenstander door met een centrale verdediger, dan staan zij achterin één-tegen-één en kiezen we sneller diepte. Daarom doen wij ook veel trainingsvormen waarbij verdedigers onder druk een voetballende oplossing moeten zoeken en de communicatie tussen de middenvelders bevorderd moet worden. Het is vooral belangrijk dat zij van elkaar zien hoe er bewogen wordt. De beste zestien spelers betrek ik altijd bij deze vormen, zodat de meeste weerstand ontstaat. En iedereen voetbalt altijd zoveel mogelijk vanuit zijn eigen positie. Mijn centrale verdedigers laat ik bijvoorbeeld spelen tegen mijn beste centrumspits en eventueel kan ik ook 11:11 spelen, want ik heb een sterk tweede elftal met talentvolle spelers die drie keer in de week vol gas geven. Zij draaien hoog mee in de Reserve Hoofdklasse, dat zegt genoeg. Zij kunnen meer dan genoeg weerstand geven.”
