Nederland heeft decennialang bekendgestaan om aanvallend voetbal, onder meer gebaseerd op een uitstekend positiespel. Met Kees van Wonderen, KNVB-trainer van Oranje onder 17, praten we over de diverse manieren waarop het positiespel kan worden ingezet voor het trainen van het aanvallen én het verdedigen.
Kees van Wonderen: ‘Een positiespel is voor mij een vaardigheidsspel, zonder directe doelstelling om tot scoren te komen en directe richting. Een manier waarop je een specifiek element kunt trainen. Juist doordat het scoren ontbreekt, kun je hetgeen je wilt zien, vaker laten voorkomen. Vanuit onze Nederlandse spelopvatting beschouwen we positiespel veelal als een mogelijkheid om te trainen op het hebben en houden van balbezit. Ik gebruik positiespelen ook veel om het verdedigende accent te trainen. Wij willen graag vanuit de zone verdedigen, dan leent een positiespel zich uitstekend om dat te trainen. Wij zeggen: als de bal beweegt, beweegt het team. Juist omdat de bal in een positiespel vaak en snel van de ene kant naar de andere gaat, zowel in de breedte als in de lengte, komt dat compact houden van je verdedigende organisatie goed naar voren. In deze leeftijdscategorie wordt dat belangrijk: spelers hebben nu het overzicht en de kwaliteit om met een pass een groot deel van het veld te kunnen bestrijken. De onderlinge ruimtes klein houden, is dan dus essentieel.’
Als u hetgeen u aanbiedt aan stof vergelijkt met Onder 16, wat is dan de ontwikkeling daarin?
‘Het is erg afhankelijk van het niveau. Meestal zie je dat je het in Onder 17 voor de ploeg die je wilt beïnvloeden, moeilijker kunt maken. Voor het verdedigen betekent dit bijvoorbeeld: het veld groter maken. Indien de aanvallende ploeg in staat is om de bal snel te laten gaan, geef je hen bijvoorbeeld maximaal twee keer raken mee. Het houdt in dat de verdedigers sneller moeten anticiperen op de situatie. Indien je de aanvallers wilt beïnvloeden, kies je wellicht voor een kleiner veld waardoor samenspelen moeilijker wordt tegen verdedigers die er dichter op zitten. Maar het kan van jaar tot jaar verschillen. Het is altijd erg van belang om te kijken wat je groep aankan. Daarna bepaal je een doelstelling en daarop pas je je positiespel aan.’
Kunt u een voorbeeld geven van een positiespel dat u vaak toepast?
‘Ervan uitgaand dat ik een groep van zestien spelers heb, speel ik graag 7:7 + 2 neutrale spelers. Juist doordat de verdedigers altijd in ondertal zijn, zullen zij telkens keuzes moeten maken. Vanuit je man spelen heeft dus geen zin. Dit betekent veelal dat zij moeten leren ‘half’ te staan. Indien een speler van de ploeg in balbezit wordt aangespeeld, moet de verdediger bij hem zijn zodra hij de bal aanneemt. Daarop zal hij de afstand die hij aanhoudt bij het positioneel verdedigen moeten aanpassen. Het mag dus niet zo zijn dat de verdedigers het zó compact maken, dat de aanvallers met een verre pass iemand echt vrij kunnen spelen. Ook de verwegstaande tegenstanders moeten beloopbaar blijven. Het komt dus aan op samenwerken, onderlinge afstanden bewaken – niet te groot, maar óók niet te klein – en uiteraard op duelleren in de hotzone, dus waar de bal is. Daar mag je je niet laten uitspelen, moet je altijd in het duel blijven.’
Wat is een logisch vervolg op deze vorm?
‘Daarvoor vind ik de vorm 10:10, dus zonder keepers, het meest geschikt (zie trainingsvorm 2). Dit speel ik dan ook regelmatig, en dan het liefst met lijnvoetbal. Met deze vorm kan ik zowel het verdedigen als het aanvallen beïnvloeden. Aanvallend wordt vooral de rol van de 6 interessant. Ik wil het liefst een roterend middenveld zien, dus niet telkens dezelfde speler die zich diagonaal aanbiedt maar telkens een andere. Het hangt sterk van het niveau af, of dit altijd haalbaar is. De andere twee middenvelders moeten op zoek naar de ruimtes tussen de linies. Dit is ook prima voor te bereiden in een positiespel met twee middenvelders, die als opdracht krijgen dat telkens een van hen zich diagonaal aanbiedt en de ander in de ruimte beweegt. En dat dient dan afgewisseld te worden. Wil je het makkelijker maken, kun je met een extra neutrale speler kiezen. Tegelijkertijd houdt dit ook het nodige in voor het verdedigen. Juist als tegenstanders op zoek zijn naar ruimte, is het zaak die ruimte niet te laten ontstaan: compact spelen, aansluiten en de onderlinge afstanden bewaken. Daar kun je dan mooi op coachen. Met een simpele regel als het tellen van het aan- tal geslaagde passes, zie je dat ook de bij verdedigers de beleving toeneemt. Zij willen dat aantal laag houden.’
Wat is uw mening over het instellen van een beperkt aantal keer raken tijdens een positiespel?
‘Ik kies daar liever niet voor. Een enkele keer komt het wel voor, wanneer een middenvelder de neiging heeft om de bal te lang in bezit te houden. Alleen díe speler krijgt dan bijvoorbeeld de opdracht twee keer raken. Voor de rest laat ik het liever vrij. Dat creëert ook de mogelijkheid om de bal wat langer te houden en een tegenspeler te lokken, om precies dán af te spelen. Dan raak je de tegenstander ook echt kwijt. Barcelona is daar op het middenveld een meester in: geduldig zijn bij het afspelen en net als de tegenstander denkt kansrijk te zijn en hij stapt in, de bal wegspelen.’
