“Er zijn veel algemene uitgangspunten om beter positiespel te spelen en gemakkelijker de scoringszone of hotzone te bereiken. Daarbij doel ik niet op hele vastomlijnde spelsituaties, zoals ‘de centrumverdediger dribbelt in, speelt de spits in, die kaatst op een middenvelder, waarna een buitenspeler de diepte pakt’. Bij elke aanval ben je namelijk afhankelijk van hoe de tegenstander staat. Het gaat mij om subprincipes die aan de basis staan van ons positiespel.”
1) Dingen geboren laten worden
Arne Slot: “Het gebeurt vaak dat er weliswaar een speler vrijstaat, maar hij nog niet aanspeelbaar is, bijvoorbeeld omdat de passlijn naar hem wordt geblokkeerd. Op dat moment kan er een verbindingsspeler komen om een driehoek te maken, maar soms ontstaan dingen ook zonder dat die verbindingsspeler nodig is. Dwight Lodeweges noemt dat ‘dingen geboren laten worden’. Een voorbeeld: de nummer 3 dribbelt in, waarna de 10 van de tegenstander op hem doorstapt. De 3 moet het lef hebben om te wachten tot de lijn wél open gaat en pas op het laatste moment beslissen. Het helpt daarbij als je de tegenstander beïnvloedt met je kijkgedrag. Stel dat je iets naar rechts kijkt en daarmee het signaal afgeeft dat je de bal daar zult spelen. Ondertussen heb je al gezien dat je medespeler zich juist links aanbiedt. Omdat de tegenstander afgaat op je kijkrichting, komt de ballijn naar de nummer 6 open te liggen en kun je hem aanspelen (afbeelding 14).
Frank de Boer was hier erg goed in. Het vervelende is alleen dat spelers die het lef en de kwaliteit hebben om hun keuze uit te stellen ook weleens te lang wachten. Juist op die momenten worden ze afgerekend op hun fouten. Bij Frank de Boer werd dat altijd benoemd als het ene foutje dat hij per wedstrijd maakte. Terwijl ertegenover stond dat hij heel vaak spelers in de hotzone inspeelde en daarmee aan de basis stond van veel doelpunten.”
2) Vooruitdenken
Arne Slot: “Als een medespeler balbezit heeft, ben je lang niet altijd aanspeelbaar. Stel dat de bal bijvoorbeeld op links is, terwijl jij als rechtshalf in de drukte staat. Het is dan zaak om alvast in te schatten waar de volgende bal naartoe zal gaan, zodat jij daarop kunt anticiperen om wél aanspeelbaar te worden. Daarop kun je je positie op het veld alvast afstemmen. Als spits schat je op die manier bijvoorbeeld in wat het juiste moment is om in de hotzone aanspeelbaar te worden. Als linksback kun je alvast beginnen met diepgaan als je verwacht dat het spel vanaf de rechterkant naar links wordt verplaatst. Hieruit blijkt maar weer eens dat voetbal een spel is dat voor het grootste gedeelte met de hersenen wordt gespeeld.”
3) Initiatiefaannames
Arne Slot: “Ook bepaalde technische handelingen dragen enorm bij aan verzorgd positiespel en het bereiken van de hotzone. Initiatiefaannames bijvoorbeeld: aannames met als doel om vooruit te spelen in plaats van voor zekerheid te kiezen. Laatst speelden we een wedstrijd waarin onze controleur de bal ontving van een centrumverdediger en vier of vijf meter ruimte had. Hij kaatste de bal direct naar de keeper, waarna we weer opnieuw moesten beginnen. Op basis van videobeelden bespreek ik dan met hem dat dit een moment is voor een aanname vooruit. Ik liet hem ook een filmpje zien van Georginio Wijnaldum, die in een soortgelijke situatie bij Liverpool wél vooruit draaide. Die aanval resulteerde uiteindelijk in een doelpunt. Het is een belangrijk onderdeel van mijn vak als trainer om spelers aan het denken te zetten.”
4) Achterste reageert op de voorste
Arne Slot: “De speler die het verst bij de bal vandaan staat, ziet het grootste gedeelte van het veld. Hij ziet ook de medespelers die tussen hem en de bal in staan. Als bijvoorbeeld de nummer 3 de bal heeft, ziet de 9 wat de 10 doet. Andersom is dat moeilijker. Dat geldt voor veel meer situaties op het veld. Daarom is onze vaste stelregel dat de achterste speler reageert op de voorste. Gaat de voorste speler diep, dan kan de achterste speler bijvoorbeeld in de bal komen, of andersom.”
5) Tegenstander wegtrekken
Arne Slot: “Als we tegen een team spelen dat mandekking hanteert, geef ik mijn spelers de opdracht mee om tegenstanders naar onnatuurlijke posities te brengen. Als de rechtsbuiten van de tegenstander onze linksback schaduwt, dan moet onze back diep gaan spelen, zodat hun rechtsbuiten een veredelde rechtsback wordt en in de omschakeling nauwelijks gevaarlijk is. Evenzo kunnen we ook middenvelders van de tegenstander uit positie trekken, bijvoorbeeld om ruimte te maken in de hotzone. Er komt altijd een moment waarop een tegenstander het niet meer logisch vindt zijn directe tegenstander te schaduwen. Wordt een speler van ons overgenomen door een andere tegenstander, dan vormt dat voor hem het signaal om terug te bewegen naar zijn oorspronkelijke positie. Hij zorgt dan continu voor verwarring.”
6) Communiceren met een pass
Arne Slot: “Met je pass kun je vaak aangeven wat er moet gaan gebeuren. Stel dat de rechtsbuiten de bal uithaalt op de rechtshalf. Geeft hij een zachte bal op zijn rechterbeen (en sprint hij diep), dan geeft hij daarmee aan de bal terug te verwachten. Maar speelt hij strak in op het linkerbeen van de rechtshalf, dan communiceert hij daarmee ‘opendraaien en het spel verplaatsen’. Gebeurt dat, dan moet er uiteraard altijd weer diepte zijn in de half-space aan de contrakant en kan de linksback alweer een paar meter pakken voor een eventuele overlap.”
