Maar liefst elf eigen jeugdspelers maken deel uit van de eerste selectie van KRC Genk. Het succes van de opleiding is te danken aan een weldoordacht technisch-tactisch plan maar evenzeer aan zeer belangrijke sociaalpedagogische principes die consequent worden gehanteerd. Pascal Roosen (coördinator Onder 11-14) en David Vanvuchelen (trainer Onder 13) gaan in op de manier waarop men bij KRC Genk een veilig leer- en ontwikkelklimaat voor de spelers creëert.
Pascal Roosen: ‘Voetballen en opvoeden gaan hand in hand. Onze doelstelling is uiteraard om spelers op te leiden voor het eerste elftal. Tegelijk is het een utopie dat we ieder kind kunnen helpen uitgroeien tot een profvoetballer. Dat betekent dat we hen behalve sportief ook op sociaal vlak proberen te ontwikkelen. De maatschappij investeert enorm veel geld in het voetbal op gebied van veiligheid, infrastuctuur, etc. Dan zien we het ook als onze taak om iets terug te geven aan die samenleving. We spreken dan over waarden zoals discipline, respect, verdraagzaamheid en omgaan met diversiteit. Iedereen is voor ons gelijk: klein, groot, afkomst, geaardheid, godsdienst. Het maakt allemaal niet uit, zolang je maar de normen en waarden van Genk uitstraalt. Donkerblauw bloed is het enige bloed dat hier stroomt. We kunnen er niet omheen dat onze samenleving steeds individualistischer wordt, dus willen we kinderen opnieuw leren samenwerken. Echte teamplayers opleiden die straks, als ze het niet zouden maken in het profvoetbal, wel in hun bedrijf kunnen samenwerken en het DNA van KRC Genk elders tonen.’
Veilige leeromgeving
Pascal Roosen: ‘Voor ons komt de speler op de eerste plaats, daarna de club en de coach staat pas op de derde plaats. Daarmee bedoelen we dat we een veilige leeromgeving willen creëren waarin de speler centraal staat. Dat betekent uiteraard niet dat we soft zijn in onze aanpak, integendeel. Binnen KRC Genk hebben we een aantal duidelijke afspraken: je geeft iedereen respectvol een hand, van materiaalverantwoordelijke tot trainer. Er wordt niet met ballen gespeeld in de kleedkamer, spelers krijgen een beperkte tijd om te douchen. Noch bij winst noch bij verlies hoeft de kleedkamer te worden afgebroken, etc. Zo krijgen de kinderen duidelijke handvatten. Als je te veel vrijheid krijgt en kunt doen wat je wilt, kom je in een onveilige leeromgeving en wordt leren moeilijk.’
David Vanvuchelen: ‘We merken dat nieuwe spelers zich daar in de beginfase vaak erg aan moeten aanpassen. Sommigen komen uit een andere sociale omgeving of clubcultuur en gedragen zich nogal individualistisch. Hun moeten we uiteraard leren om voor de ploeg te spelen en respect te hebben voor iedereen op de club en de school. Spelers moeten leren inzien dat hun gedrag consequenties heeft, zowel positief als negatief. We laten die opvoedkundige waarden niet vallen omdat een bepaalde speler net wat beter kan voetballen dan een ander. Ook de andere spelers zien dat hun ploegmaat die de grote man wil uithangen daarvoor wordt gestraft. Op het terrein willen we bijvoorbeeld niet te veel armgebaren zien bij ontgoocheling of onbegrip, niet naar zichzelf maar ook niet richting medespelers. Zwaaien met de armen is voor ons om een wissel vragen. Na balverlies is omschakelen het credo, ook al verover je de bal zelf niet. Het draait om de mindset om voor jezelf en de ploeg te werken.’
Pascal Roosen: ‘We leggen ook de nadruk op het ontwikkelen van een groeimindset. Hard werken loont maar spelers willen tegenwoordig meteen resultaat in alles wat ze doen en hebben weinig geduld. Kinderen hebben tegenwoordig moeite met het onder controle houden van hun impulsen, behoeften moeten meteen worden bevredigd. In het voetbal lukt dat natuurlijk niet, wat we ook duidelijk proberen te maken aan spelers én coaches. De kinderen moeten niet alles meteen kunnen, mogen fouten maken maar moeten lef hebben. Falen is geen enkel probleem want dat is uiteindelijk de sleutel tot succes, uit fouten kan je leren. Zwak of ongeconcentreerd trainen is uiteraard wél een probleem. We proberen de jongens op de training duidelijk te maken dat uitdagingen aangaan fun is. Een moeilijke oefening tot een succes laten uitgroeien en daarop heel enthousiast coachen, is onze doelstelling. Een nieuwe oefening is een raadseltje dat spelers moeten leren oplossen met voetbalintelligentie. Zo’n oefening moet ook moeilijk zijn in de beginfase, die mag niet meteen perfect lopen. Coaches worden in zo’n situatie al snel ongeduldig maar we willen dus dat de spelers ruimte krijgen om fouten te maken en dus ook bij te leren. Dat is nu eenmaal een veilige leeromgeving. Daarin ligt een belangrijke taak voor de coach die spelers moet proberen constant uit de comfortzone te laten komen, spelers uitdagen zonder dat ze in de paniekzone belanden omdat opdrachten veel te moeilijk zijn. Het is ook aan onze trainers om in te schatten wanneer ze een volgende stap in de oefenstof kunnen zetten. Dat valt niet vast te leggen in een planning van dag tot dag, van oefening tot oefening en het hangt uiteraard ook af van seizoen tot seizoen want de ene ploeg is de andere niet. Of een team klaar is voor moeilijkere oefenvormen toetsen we door hen bepaalde oefeningen volledig autonoom te laten uitoefenen om zo de vooruitgang te checken.’
Wedstrijdresultaat loslaten
David Vanvuchelen: ‘Bij KRC Genk schuiven we regelmatig spelers door naar een hogere leeftijdscategorie als die daar, ook mentaal, klaar voor zijn. Ook deze jongens duwen we niet in de paniekzone door hen vol te stoppen met een enorme hoeveelheid opdrachten. We kijken gewoon wat de speler doet met en zonder bal. Komt die goed tussen de linies? Beweegt die meteen door na het inspelen? Dan zie je meteen dat hij al een aantal basisprincipes onder de knie heeft vanuit bijvoorbeeld Onder 12 die hij dan al bij Onder 13 in wedstrijdsituaties toont. Wanneer hij andere dingen nog niet kan, is dat geen probleem. Spelers beseffen bij ons perfect dat als ze er alles aan hebben gedaan om hun taken uit te voeren, zich volledig hebben gegeven, dat hun match goed is geweest. Het wedstrijdresultaat staat daar dan los van.’
Pascal Roosen: ‘Belangrijk voor mij daarbij is dat ik de coaches duidelijk probeer te maken dat we opleiden op lange termijn, niet op één seizoen. In ons enthousiasme als trainer willen we van een speler vaak een topper maken in één jaar maar zo werkt het uiteraard niet. In dat opzicht ben ik wel een voorstander om coaches twee jaar met hetzelfde team te laten werken, bijvoorbeeld bij Onder 11 en Onder 12. Zo krijg je de tijd een goede persoonlijke relatie op te bouwen met je spelers en kan je makkelijker op langere termijn denken. Meer dan twee seizoenen vind ik niet productief, het constant roteren van coaches binnen hetzelfde jaar evenmin. Neurologisch gezien hebben spelers nu eenmaal behoefte aan houvast. Hoe sneller je in het voetbal het resultaat loslaat, althans bij de jongste leeftijden, hoe sneller je stappen zet. Dat betekent uiteraard niet dat we spelers te veel pamperen want een veilige leeromgeving staat ook gelijk aan eerlijkheid en consequent zijn. Goed is goed, slecht is slecht. Als we slecht gedrag van een speler tolereren om toch maar die match op zaterdag te winnen, dan verloochenen we onze visie.’
David Vanvuchelen: ‘De manier waarop we spelen is het belangrijkst, we proberen onze basisprincipes tijdens de match tot uitvoering te laten komen. Die visie is belangrijker dan het resultaat. Er zijn dan ook wel matchen waarin we wel winnen maar spelers toch beseffen dat het veel beter kon. Wedstrijden duren bij ons overigens 75 minuten en iedere speler speelt er daar minstens vijftig van. Als trainer word je ook niet afgerekend op een nederlaag, het draait om de filosofie. Uiteraard geeft dat je ruimte en vertrouwen als coach om extra risico’s te nemen en opleidingsgericht te voetballen om spelers beter te maken. Pas zodra het individu geen progressie meer maakt, wordt aan de alarmbel getrokken. Ook op toernooien zullen we bijvoorbeeld nooit iemand twee wedstrijden op rij een volledige match langs de kant houden. Vaak is het dan wel puzzelen maar we vinden nu eenmaal dat iedereen kansen verdient, zelfs in een finale. Vanaf Onder 15 wordt het prestatiegerichter, al blijven ze ook hier wel voldoende speelminuten krijgen. Enkel mentaliteitsproblemen kunnen dit fors verminderen. Iemand die niet meer wil omschakelen naar balverlies, of te individualistisch speelt bijvoorbeeld, speelt minder. De grootste talenten krijgen geen voorrang op de hardste werkers, iedereen moet ervoor knokken.’
Effect van coaching
Pascal Roosen: ‘Wat betreft de begeleiding van trainers hechten we veel belang aan de juiste coaching en het opbouwen van een persoonlijke relatie met de spelers. Een verkeerde trainingsvorm, een passafstand die wat te groot of te klein is: daar breek je geen kind mee. De communicatie daarentegen is wel cruciaal. Kinderen zijn eigenlijk porseleinen beeldjes en als je iemand laat vallen, moeten we lijmen. Maar daar zie je later nog altijd de gevolgen van. Waarmee ik gewoon wil zeggen dat kinderen een erg negatieve communicatie bijvoorbeeld heel goed onthouden, gaan emotionaliseren in de hersenen. Wat er ook is gebeurd tijdens de wedstrijd of training, spelers moeten met een goed gevoel naar huis. Na de training is er daarom bij Onder 11 en Onder 12 ook steeds een coach die nog even blijft tot de spelers zijn gedoucht en hen bij het weggaan nog even kort toespreekt zodat ze met een glimlach KRC Genk die dag achter zich kunnen laten. Coaches moeten uiteraard winnaars zijn maar de beoordeling van een speler kan niet enkel afhangen van het resultaat. We proberen van onze trainers opleider-gidsen te maken: coaches die kijken naar de situatie, spelers autonomie geven, korte richtlijnen geven en hun emoties langs de zijlijn onder controle houden. Ook op moeilijke momenten of in de laatste fase van grote toernooien verlangen we van onze coaches dat ze rust uitstralen, want wie meegaat in dat opgefokte gedoe krijgt een ploeg die erg onrustig gaat voetballen. Coaches die spelers te allen tijde helpen met vragen, hen zelf over hun ontwikkeling laten nadenken, samen problemen oplossen. Dat is wat we willen zien.
We bevragen coaches ook vaak over het effect van hun coaching: waarop gaan we een bepaalde speler net wel of net niet coachen? Positieve coaching is belangrijk maar wel op de juiste accenten want soms kan een compliment ongewild een negatief resultaat hebben. Iemand die bijvoorbeeld een prachtige schaarbeweging heeft en telkens deze dribbel inzet, moeten we ook nog andere kwaliteiten aanleren dan enkel die ene passeerbeweging. En als ik altijd positieve feedback geef op zijn schaar zet ik hem niet aan tot leren. Tot en met Onder 9 (waar 5:5 wordt gespeeld, red.) focussen we op de individuele, technische kwaliteiten. Vanaf Onder 10 spelen we 8:8 en wordt het iets complexer met een belangrijkere rol voor het samenspel. Bepaalde jongens krijgen het dan moeilijker, zijn gewend iemand voorbij te dribbelen en de bal dan binnen te schieten. Iets waar ze jarenlang om gecomplimenteerd zijn. Die jongens blijven in de beginfase binnen 8:8 vaak steken in datzelfde gedrag, een fixed mindset: ze herhalen hun gedrag dat ze in hun eigen ogen de beste maakt en willen geen nieuw gedrag aanleren. De coach kan zich daar dan kwaad om maken maar dat heeft eigenlijk weinig zin. Beter is om elke goede schaar te laten passeren zonder feedback. Maar spelers zijn steeds op zoek naar feedback dus proberen ze andere zaken. En als die jongen dan plots zijn minder goede voet gebruikt, omschakelt naar balverlies, een give and go doet, begint samen te spelen en daar dan even om bejubeld wordt door de coach gaat hij dat nieuwe gedrag automatisch aanleren. Zo proberen we dus beloningen te geven voor wie uit de comfortzone komt. Die feedback is cruciaal! Het zou verkeerd zijn dat een speler in december naar de evaluaties komt en plots allemaal nieuwe informatie krijgt te verwerken. Gelukkig gebeurt dat niet want eigenlijk is er iedere week opnieuw een feedbackmoment: individuele gesprekken waarin we spelers even apart nemen en vertellen wat goed gaat, wat minder en waar de focus de komende periode op ligt. Deze feedback komt in principe ook binnen de 48 uur na een wedstrijd anders is deze zinloos. Daarom geven we ook meestal op maandag al de feedback van de zaterdagwedstrijd, via beelden en meestal persoonlijk in een gesprek.’
David Vanvuchelen: ‘Feedback geven en het bespreken van de werkpunten doen we altijd individueel en niet in groep om in de veilige leeromgeving te blijven. Bij de Onder 13 zijn we ook met twee coaches waardoor we tijdens de rust ook vaak eens individueel in gesprek kunnen gaan met een speler terwijl de andere coach de groep toespreekt. Wanneer het gaat om slecht gedrag daarentegen, kan er voor de groep uiteraard wel eens impliciet de link worden gelegd naar acties van bepaalde spelers.’
Pascal Roosen: ‘Na een wedstrijd willen we ook dat spelers een zelfevaluatie maken die losstaat van het wedstrijdresultaat. Ze evalueren zich dan op twee factoren: hoe voerden we de opdrachten collectief uit op vlak van samenspel en hoe deed ik het op individueel vlak, op gebied van mijn werkpunten? Dit doen we vooral in korte individuele gesprekjes met de spelers en we hanteren een gedifferentieerde aanpak. Bij erg mondige spelers beginnen we daar bijvoorbeeld al vroeg mee, bij ietwat introverte jongens of nieuwe spelers wachten we iets langer. Bij hen is het eerst en vooral belangrijk om een een individuele band op te bouwen. Pas als dat lukt, kan je ook echt over ontwikkeling praten.’
