“Spelers moeten leren zien waar er ruimte is op het veld, alsook hoe ze zich moeten positioneren ten opzichte van de bal en de tegenstander om die ruimte vervolgens te benutten. Spelers moeten ook kunnen inschatten of ze vanuit hun positie nu beter zelf ruimte kunnen benutten of beter ruimte kunnen creëren voor een teammaat. Ze leren ook hoe ze ruimte moeten creëren tegen een defensie die man-tegen-man speelt en tegen defensies die in zone verdedigen. Een zonedefensie moet je proberen te ontwrichten door de bal te blijven rondspelen zodat de tegenstanders uit evenwicht geraken, terwijl je bij mandekking vooral eerst ruimte moet creëren om aanspeelbaar te zijn en vervolgens van je tegenstrever moet zien af te raken. Daarnaast moeten spelers in balbezit ruimte creëren voor zichzelf door hun lichaam te gebruiken en op een bepaalde manier druk te zetten op de tegenstander. Ook spelers die niet in de buurt van de bal vertoeven, moeten nadenken over hun acties, want hoewel ze de bal niet hebben en ook niet in een eerste fase aanspeelbaar zijn, moeten ze zich wel bewust zijn dat ze ruimte moeten proberen creëren voor hun teammaats en zich al een idee vormen hoe en wanneer ze wel in de actie betrokken kunnen geraken en hoe ze zich dan gaan positioneren. Herpositioneren is ook een term die we vaak gebruiken, want na elke pass verandert het spelbeeld en verschuiven ook de ruimtes. Dus elke speler in elke linie moet steeds bewegen. Dat hoeft niet altijd heel veel te zijn, een paar stappen naar rechts of links kan bijvoorbeeld al volstaan, maar soms moet je ook vijf meter durven sprinten.”
2. Het vermogen om de volgende actie vroegtijdig in te schatten
Stefan Madsen: “Hiermee gaan we echt werken aan de positionering van een speler wanneer hij aanspeelbaar wordt. Het is niet alleen zaak om ruimte te creëren en te benutten. Nog voor een speler de bal krijgt toegespeeld, moet hij al weten wat hij zelf met de bal gaat doen. Hij moet al een plan hebben om ofwel zelf de actie voort te zetten ofwel een ploegmaat aan te spelen. In functie van die vervolgactie dient hij dus al ingedraaid te staan teneinde de actie succesvol voort te zetten. Een speler moet dus weten hoe hij de bal gaat aannemen om hem vervolgens zo snel mogelijk, liefst met een- of tweemaal raken, te kunnen doorpassen of eventueel het spel te verleggen. Het gaat over lichaamshouding ten opzichte van de vervolgfase. Spelers moeten dus al weten wat ze gaan doen met de bal nog voor ze zelf actief in de actie betrokken worden. We trainen dit enerzijds via positiespelen met een beperkt aantal spelers per team en anderzijds via pass- en trapvormen waarbij wedstrijdsituaties in worden verwerkt. Voor spelers in de middenbouw is de positionering niet evident en soms moeilijk aan te leren. We proberen daarom altijd de pressing van de tegenstander als referentiepunt te gebruiken en de spelers te stimuleren zich zo hoog mogelijk te positioneren. Wat betreft je directe tegenspeler is het doorgaans verstandig om je te positioneren vóór hem in plaats van naast hem. Op die manier win je makkelijker het duel en heb je in principe meer afspeelmogelijkheden.”
3. Het vermogen om oplossingen te bedenken in man-meersituaties en man- mindersituaties
Stefan Madsen: “Het gaat hier vooral om de verschillende linies in het spel, welke technische performancefactoren we daarin gebruiken en naar welke tactische elementen we kunnen kijken. En dat in de drie verschillende soorten situaties: man meer, evenveel spelers en man minder. Dus als we de opbouw trainen, dan doen we dat in deze drie hierboven genoemde situaties. We integreren hierin dan vooral de positionering. Gaan we het voetbal in de aanvalszone trainen, dan moeten we vooral de dieptepass gaan integreren en minder de positionering. Maar ook weer bij overtal, ondertal en evenveel spelers. We trainen hier behoorlijk veel op, omdat spelers de strategie moeten herkennen die we gaan gebruiken in de drie mogelijke situaties.”
4. Het vermogen om het wedstrijdtempo te bepalen
Stefan Madsen: “Dit is een heel interessante factor, want je kunt zowel het spel versnellen als het spel vertragen. Veel hangt af van de pressing die de tegenstander uitvoert. Als de tegenstander laag drukzet, is het tempo sowieso lager, omdat we meer tijd hebben en moeten proberen de tegenstander te laten lopen via onze passing. Daardoor zal de druk van de tegenstander geleidelijk groter worden en moeten wij de bal sneller gaan spelen, het tempo opdrijven. Natuurlijk kan het ook andersom. Daarnaast moeten spelers ook kunnen versnellen of vertragen met de bal aan de voet, en in balbezit eveneens een teammaat opzoeken om zo onder eventuele druk heen te geraken. Spelers leren verschillende signalen aan die aangeven of ze moeten versnellen of net het tempo eruit moeten halen.”
5. Het vermogen om pressing te omzeilen
Stefan Madsen: “We onderscheiden in onze jeugdopleiding drie verschillende mogelijkheden om de bal te spelen wanneer de ploeg onder druk komt. Bij de middenbouw beperken we dat tot twee, met name tussendoor spelen en omheen spelen. Een hoge lange bal integreren we pas vanaf de Onder 15, wanneer meer gebruikgemaakt wordt van grotere ruimtes en het dropshot wordt gestimuleerd. Dus wanneer onze spelers bijvoorbeeld in een 3:2-situatie komen, dan kunnen ze langs de verdedigers spelen wanneer die elkaar dekking geven of dicht tegen elkaar gepositioneerd blijven. Wanneer de verdedigers verder uit elkaar lopen, kunnen ze uitgespeeld worden door een pass tussendoor. Spelers leren deze situaties bij ons vanzelf herkennen, waardoor ze vervolgens snel de juiste keuze kunnen maken en die uiteraard ook het liefst goed uitvoeren. De keuze hangt natuurlijk ook af van de plaats in het veld. Op de eigen helft is meer zekerheid nodig dan op de helft van de tegenstander.”
6. Perceptie
Stefan Madsen: “Met perceptie bedoelen we dat spelers moeten weten waar ze zich bevinden ten opzichte van hun tegenstander(s). Spelers moeten durven voelen waar hun mannetje is, door hun handen en/of hun lichaam te gebruiken. We hebben hier zelfs specifieke oefenvormen voor, maar toch trainen we dit het vaakst bij andere oefenvormen op kleinere ruimtes of in 1:1-situaties in het veld.”
7. Het vermogen om counterpressie uit te voeren
Stefan Madsen: “Hier hebben we geen specifieke oefenvorm voor, maar het spreekt voor zich dat drukzetten na balverlies een belangrijke manier van collectief denken is. Het is iets dat in elk positie- of partijspel moet toegepast worden, welke de hoofddoelstelling van een oefenvorm ook is. De bedoeling is om zo snel als mogelijk de bal weer te veroveren. Daarom zet de speler het dichtste bij de bal het eerst druk op de tegenstander in balbezit. De spelers rondom hem zetten man-op-man druk, zodat de tegenstander niet onder de pressing uit kan voetballen. De spelers daarachter moeten vervolgens zelf de situatie inschatten of het beter is om uit te stappen of in positie te blijven. Bij Onder 13 en Onder 14 hebben we het vooral over het leren begrijpen dat er meteen counterpressing moet gespeeld worden. Het moet een automatische reflex worden van elk individu zodat het collectief resultaat oplevert.”
8. Het vermogen om de eerste en tweede verdediger te zijn
Stefan Madsen: “Een goede eerste ‘verdediger’ is een speler die onmiddellijk pressing uitvoert en de tegenstander in balbezit onder controle houdt en de bal probeert te veroveren. We trainen vooral de technieken om dat uit te voeren. De tweede ‘verdediger’ probeert de situatie in te schatten en te anticiperen om een pass te onderscheppen. Met de tweede ‘verdediger’ bedoelen we alle spelers die direct achter de eerste ‘verdediger’ gepositioneerd zijn en dus rechtstreeks in de defensieve actie betrokken worden. We trainen bij deze spelsituaties in de middenbouw nog niet de positionering ten opzichte van elkaar, maar wel de individuele positie ten opzichte van de tegenstander. Als we 1:1 trainen in aanvallend opzicht, trainen we evenzeer het technische aspect van het verdedigen. Je hoeft dus niet voor alles aparte oefenvormen te hebben, je kunt ook verschillende elementen integreren in een oefenvorm. In die methodologie geloven we heel sterk. Bij die 1:1 bijvoorbeeld werkt het in twee richtingen. Hoe beter de aanvaller zijn actie uitvoert, hoe sterker de verdediger moet zijn. En hoe sterker de verdediger, hoe beter de aanvaller uit de hoek moet komen om zijn actie te doen slagen.”
