Traditioneel is (jeugd)scouting een zeer subjectieve aangelegenheid. Hoe vaak worden de beste voetballertjes (aan de bal) wel niet geselecteerd, en hoe vaak betreft dit meestal een centrale middenvelder? PSV heeft een model ontwikkeld waarmee het poogt de scouting meer te objectiveren. Bewegingswetenschapper Ruud van Elk, fulltime in dienst van PSV, vertelt hierover.
Ruud van Elk: “Ik ben bij PSV werkzaam op het gebied van data, meten en testen. De afgelopen tijd heb ik veelvuldig met Bastiaan Riemersma om tafel gezeten om te praten over de instroom van onze jeugdopleiding. En over de vraag wat we wel en niet kunnen meten, en wat trainbaar is en wat niet of nauwelijks. We kunnen duizend testen verzinnen, maar de eerste vraag moet blijven of het enige voorspellende waarde heeft. Ik zie voetbal als de moeilijkste sport om in te scouten. Bij veel andere sporten kun je relatief eenvoudig een beperkt aantal kwaliteiten isoleren. Bij volleybal is het bijna een voorwaarde om lang te zijn en om te kunnen springen. Bij wielrennen moet je in staat zijn om langdurig een bepaald vermogen weg te trappen.”
Model
Ruud van Elk: “Twee jaar geleden hebben we een model ontwikkeld waarin allerlei factoren werden meegenomen in het kader van De Jeugd Voetbal Trainer talentherkenning. Dat werd een grote lijst met factoren, opgesteld door een zogenaamde ‘werkgroep’ waarin Luc van Agt en jeugdtrainers onder wie Bastiaan als coördinator van FUNdament zaten. Per factor moesten zij het belang aangeven. Op die manier ontstond er een soort weging. De ene factor telt voor 1 procent mee, de andere voor 14 procent of alles wat daartussen valt. En sommige factoren zijn afgevallen, omdat ze – vergeleken met andere factoren – door iedereen als minder belangrijk werden aangemerkt. Ongetwijfeld is het model niet perfect en zal het worden bijgeschaafd. Dat bijschaven zal gematigd plaatsvinden, omdat we de uitkomsten over de komende jaren heen wel graag met elkaar willen kunnen blijven vergelijken. We willen na vier jaar op z’n minst iets kunnen zeggen van onze scouting aan de poorten van FUNdament. Als we bijvoorbeeld kijken naar de spelers die na die vier jaar doorgaan naar de D1, waar bevonden zij zich in de ranglijsten van scoren naar aanleiding van ons model? Welke toppers van over vier jaar stonden nog niet in de top van de ranglijst vier jaar eerder, en over welke factoren kunnen we dan dus iets zeggen? En welke factoren lijken een rol te spelen bij spelers die afvallen? Als bijvoorbeeld blijkt dat de D1-spelers van straks in het verleden geen andere sporten naast voetbal deden, dan moeten we de huidige score op die factor (‘hoe meer andere sporten, des te beter’) veranderen.”
Factoren
Ruud van Elk: “De onderstaande factoren maken deel uit van het model:
• Geboortemaand; als we kijken naar de verdeling van de geboortemaanden van onze spelers, of de spelers op de scoutingslijsten van de afgelopen jaren, zien we een onevenredige nadruk op de eerste zes maanden. In ons model krijgt een speler die later in het jaar geboren is, een gunstiger score dan een speler die eerder in het jaar is geboren. Vorig jaar hebben onze scouts al meegekregen dat ze voor iedere gescoute jongen die in januari was geboren ook een speler uit december moesten aandragen, en februari- november etc. Hierdoor is er al wat meer spreiding van geboortemaanden en bewustwording bij de scouts ontstaan. Nu is het niet zo dat wij verwachten dat er over een paar jaar een perfecte spreiding is per geboortemaand aangezien de eerste selectie bij de amateurclubs blijft. Dit laatste heeft in de praktijk gevolgen voor wie de grootste kans maken om door de PSV-scouts gezien te worden. Om dit enigszins te ondervangen willen we dan ook geboortemaandscoutingsdagen organiseren in de toekomst: bijvoorbeeld, in oktober organiseren we een activiteit waarbij alle jongens die in een bepaald geboortejaar in oktober zijn geboren.
• Opleidingsniveau vader en opleidingsniveau moeder, samen ‘Gemiddeld opleidingsniveau ouders’; hier proberen we de omgeving beter in beeld te krijgen. Opleiding kan ons iets meer info geven over de achtergrond van de ouders en dus over de omgeving van de speler. Uiteraard is voor ons de intelligentie van de ouders niet doorslaggevend.
• Sportverleden ouders; kan ons iets zeggen over de sportbeleving van de ouders en of sport een belangrijk aspect is in de opvoeding van de speler. Recreatief of op professioneel niveau ervaring kan ons iets zeggen over hoe ouders kijken naar sportbeleving.
• Sportverleden (andere sporten) kind; als het kind ook andere sporten doet of heeft gedaan, kan dat een voordeel zijn. Puur het breedmotorische aspect, maar ook geeft het ons meer informatie over de omgeving en interesses van de speler.
• Voetbalverleden kind (in jaren); de jongens die het kortste voetbalverleden hebben, krijgen de meest gunstige score. Want hij is dus ‘nu al’ opgevallen terwijl hij nog maar kort op voetballen zit. Bij deze factor waren ook flinke verschillen in score te zien: sommigen zaten al vier jaar op voetbal, terwijl anderen misschien nog geen jaar bij de amateurclub speelden.
• Voetbaluren per week (op club en thuis); hier geldt juist: hoe meer voetbaluren iemand maakt per week, hoe hoger de score. Want hier vinden we doorgaans de echte liefhebbers. Ook hier zagen we een grote diversiteit in scores, van 1 tot en met 20 uur per week.
• Algemene indruk van de PSV-trainer; welke indruk heeft de PSV-staf van de ouders en speler in kwestie?
• Oordeel van de scout; we hebben deze factor bewust wat lager ingezet vanwege twee redenen. De groep kinderen die door deze testbatterij gingen, waren reeds door de scouts aangedragen. Daardoor zou een soort ‘bias’ (een afwijking ten opzichte van de verwachte waarde) kunnen ontstaan. In de tweede plaats is het zo dat scouts het vaak niet met elkaar eens zijn zodra het niet gaat om spelers die duidelijk aan de bovenkant of onderkant van een groep talenten zitten. Omdat het scoutingsoordeel moeilijk te interpreteren bleek, is deze factor relatief gering in het model meegenomen.
• 10 meter sprint; deze factor telt een stuk zwaarder dan 20 meter, omdat we juist de eerste meters, de explosiviteit zo belangrijk vinden.
• 20 meter sprint; gaat het bij 10 meter vooral om explosiviteit, bij 20 meter gaat het vooral om snelheid. Dat laatste is beter trainbaar. Daarnaast is het zo dat 20 meter al een flinke afstand is voor de pupillen over wie we het hebben. • Dribbelparcours met bal; hier scoren we de tijd die een speler doet over een bochtig dribbelparcours.
• Beweegtest; hier wordt naar de kwaliteit van bewegen gekeken. Krijg je van vier beoordelaars allemaal een 1, dan scoor je dus optimaal. Het model is opgebouwd volgens het principe ‘hoe lager je scoort, des te beter’. Onder meer de antwoorden op de onderstaande aspecten uit de vragenlijst aan de ouders zijn uiteindelijk niet meegenomen in het model:
• Lengte vader en lengte moeder, samen ‘Gemiddelde lengte ouders’; deze factor hebben we uiteindelijk niet meegenomen omdat hij als relatief onbelangrijk uit de bus kwam, vergeleken met de andere factoren. Het mag duidelijk zijn dat we het hier dus alleen over spelers hebben en niet over keepers, bij wie we méér geïnteresseerd zullen zijn in de verwachte lengte.
• Welk belang hechten ouders aan winnen, ontwikkelen en plezierbeleving van hun kind; deze factor is uiteindelijk komen te vervallen, omdat in een groot deel van de gevallen sociaal wenselijke antwoorden kwamen van de ouders in de vragenlijst.
Onze huidige spelers beoordelen we op hun kwaliteiten: valt een speler vooral op doordat hij goed kan dribbelen, altijd goede passes verstuurt of pakt hij veel ballen af? Zoiets zouden we ook graag bij de scouting willen. Dus dat we op basis van typische kenmerken van een verdediger, middenvelder en aanvaller een team samenstellen. Als voorbeeld, we weten namelijk dat een ‘gemiddelde’ verdediger meer grofmotorisch is aangelegd dan een aanvaller. En van een verdediger wil je graag dat hij goed is in ballen afpakken, terwijl je bij aanvallers eerder naar de dribbel, de passeeractie en het scoren kijkt.”
