“Wanneer wij de bal verliezen, komen we meteen in een 1:4:4:2-formatie. Daarbij gaat in beginsel de 10 hoogop staan ter ondersteuning van de centrale aanvaller. De buitenspelers moeten hun back volgen, die veelal ook wat hoger gaat staan. Daarin zat ook meteen een eerste coachmoment, want buitenspelers zijn veelal intuïtief en hebben nog weleens de neiging te blijven staan in de omschakeling. In plaats daarvan veroveren van de afvallende bal. De spelers moeten in beginsel overal tussenposities innemen (tekening 3). Van daaruit moeten zij met elkaar de situatie lezen en zeg ik doorgaans weer nauwelijks iets voor. De tegenstander heeft ook een trainer en die probeert dit natuurlijk te verstoren. Mijn spelers moeten dit doorzien en snel leren handelen al naar gelang de situatie.”
Je kunt je een tegenstander voorstellen die met de centrale verdedigers heel breed gaat staan, een middenvelder daartussen laat komen en die bal vanuit de keeper ook echt durft te spelen.
Ernest Faber: “Een interessante situatie. Je kunt verschillende dingen doen. Mijn spits en mijn 10 moeten zodanig positie kiezen, dat de bal naar ‘hun’ centrale verdedigers én die naar die inzakkende middenvelders bemoeilijkt wordt. Soms is dat niet te belopen. Dan kan van onze kant een middenvelder doorschuiven. Dit echter moeten zij het middenveld ondersteunen. Wanneer de tegenstander een doeltrap betekent het nodige voor de andere spelers, omdat we op het middenveld in beginsel nu 1:2 komen te staan. Spelers moeten zoeken naar de juiste tegenzet. Dat kan zijn dat een van onze centrale verdedigers doordekt op een middenvelder. Mijn backs moeten dan veel verder naar binnen gaan spelen. (tekening 4)
Het is er ook van afhankelijk, of wij misschien juist wel wíllen dat zij vanuit de opbouw die eerste bal naar een inzakkende middenvelder spelen. Mogelijk hebben wij geconstateerd dat zij daarin minder bedreven zijn, en kunnen we al in een vroeg stadium de bal veroveren. Als trainer geef ik een aantal manieren aan waarop de tegenstander wellicht wil gaan opbouwen, en de spelers moeten dan met elkaar bepalen hoe zij daarop inspelen. Zo dwing je af dat ze veel meer met elkaar bezig zijn. Bovendien, als ik vaak alles voorzeg en dat vervolgens een keer níet doe, gebeurt er ook meteen niets meer. Ons team is inmiddels vrij ver in het herkennen van deze situaties en het reageren daarop. Je hoeft niet altijd bovenop je man te staan. Door overal tussenposities heeft, zetten wij het helemaal vast. Dit doen we door de centrale verdedigers af te dekken. Op die wijze dwingen wij een lange bal af, waarop wij normaliter goed moeten kunnen reageren met onze kopsterke centrale verdedigers en goede bezetting centraal op het middenveld. Het is dus ook ingegeven door het type spelers dat je hebt. Onze twee controlerende middenvelders zijn erg goed in het in positie en ben je behalve de spits van de tegenstander ook een middenvelder (Ziyech in dit geval) kwijt. Door op deze manier in de zone te verdedigen, waarbij spelers dus niet blindelings achter hun man aan rennen, merk ik ook dat het vermogen en de drang om bij balverovering sneller vooruit te spelen, groter is.”
Bij elkaar blijven De Voetbaltrainer zag NEC-FC Twente (2-0) in het stadion, de wedstrijd erna tegen AZ (0-3 verlies) liep minder goed af. Waar zat het verschil?
Ernest Faber: “Met name in het gedrag van de spelers na de snelle 0-1 (AZ scoorde na 33 seconden, red.). Als je snel achterkomt in een wedstrijd, is het vaak niet slim om direct te proberen de schade te herstellen. Je kunt dan beter eerst even heel compact gaan spelen om te kijken of de tegenstander misschien toch andere dingen doet dan die we gezien hadden in de analyse. Dus kruip bij elkaar, houdt de boel achterin verder dicht. En ga van daaruit kijken hoe de hazen lopen in deze wedstrijd. In internationaal voetbal zie je niet anders. In plaats daarvan gingen we hoog drukzetten, waardoor we uit elkaar werden gespeeld. Het was beter geweest om vanuit de omschakeling te gaan spelen. Het was een kwestie van miscommunicatie. Het elftal viel qua speelwijze, met name bij het drukzetten uit elkaar. Blijven wij compact, zijn we heel moeilijk te kloppen. Doen we dat niet, hebben we het tegen iedereen loodzwaar.”
Deze speelwijze vergt inzicht, maar ook enorme discipline. Wat doet u met de spelers die daar moeite mee hebben?
Ernest Faber: “Om te beginnen wil ik niet werken met spelers die het niet als normaal beschouwen om het uiterste te doen om alles uit zichzelf te halen. Want dan haal je nooit resultaat. Dat is bij NEC dan ook helemaal geen issue. We proberen in een heel vroeg stadium al in beeld te krijgen, hoe een potentiële speler in elkaar steekt. Dat doen we door gesprekken te voeren, zowel door de trainer als door de directie, en beelden te bekijken van zowel trainingen als wedstrijden. Als het mogelijk is, bezoeken we graag zien hoe dit op absoluut topniveau wordt uitgevoerd. Dat is een niveau waar veel spelers graag naartoe zouden willen, dus dit spreekt ze aan. In de analyse kunnen we het aan de hand van onze eigen wedstrijden ook simpelweg laten zien. Als iemand zijn taken vergeet of niet goed uitvoert, worden wij direct heel kwetsbaar. Dan hoef je al bijna niets meer te zeggen. Iedereen kan het zien. De organisatie, zowel aanvallend als verdedigend, is gewoon van ontzettend groot belang. Met name het omschakelmoment is elementair. Hebben wij dat voor elkaar, dan zullen we succes hebben. Lukt het niet, dan hebben we problemen. En binnen de kaders van de afspraken die we maken, hebben de spelers echt heel veel vrijheden.”
We hebben het nu heel direct over het individueel beïnvloeden van spelers. We lazen dat u daar ook in breder verband, als het gaat om het denken als topsporter, mee bezig bent.
Ernest Faber: “Spelers zijn tegenwoordig meer dan vroeger op zichzelf gericht en moeten dus leren om nadrukkelijker met elkaar bezig te zijn. Voetballen op topniveau betekent ook dat je op topniveau moet zeggen wat je van elkaar vindt. Daarbij moet iedereen beseffen dat het allemaal als doelstelling heeft om te winnen. Een typering van het begrip ‘winnaar’ is ook, dat het altijd spelers betreft die met elkaar bezig zijn om te bepalen wat nodig is om wedstrijden daadwerkelijk te winnen. Dan heb je vooral over afspraken nakomen, en elkaar daarop wijzen. Je komt na een halve minuut 0-1 achter tegen AZ, en wat zie je dan gebeuren? Spelers gaan de afspraken vergeten. Ongetwijfeld met goede bedoelingen, maar op die momenten moet er in het team ingegrepen worden. Aan de bal 1:4:3:3 met vanuit de uitgangsposities veel vrijheden, zonder bal 1:4:4:2 met een compact veld, snel omschakelen bij balverlies, dicht bij elkaar als het even moeilijk is. Vier principes, dan hebben we succes. De realiteit heeft het laten zien. En niet terugvallen in oude, verkeerde gewoontes die er net uit waren. En dat moet dus duidelijk gezegd worden. Het heeft mijn grote voorkeur als ze dat zélf doen, zonder dat ik er altijd tussen moet zitten. In Nederland zeggen we op alle niveaus, ook bij de jongste jeugd, al veel te veel voor. Wat mij betreft stoppen we daar dan ook mee. Laat ze het maar zelf ervaren en naar elkaar uitspreken.”
Op een heel natuurlijke manier maken we nu eigenlijk de stap naar wat we ‘topsportmentaliteit’ noemen. Ernest Faber: “Om te beginnen wil ik niet werken met spelers die het niet als normaal beschouwen om het uiterste te doen om alles uit zichzelf te halen. Want dan haal je nooit resultaat. Dat is bij NEC dan ook helemaal geen issue. We proberen in een heel vroeg stadium al in beeld te krijgen, hoe een potentiële speler in elkaar steekt. Dat doen we door gesprekken te voeren, zowel door de trainer als door de directie, en beelden te bekijken van zowel trainingen als wedstrijden. Als het mogelijk is, bezoeken we de speler thuis. We praten ook over technische en tactische kwesties met hem, we vertellen hem over de manier waarop we met data werken. Wij geven heel veel data aan de spelers, zodat ze hun eigen ontwikkeling nadrukkelijk kunnen volgen. Dat doen we zowel op fysiek, technisch als tactisch terrein. Op Team Performance Exchange kunnen spelers zelf inloggen, en ik kan zien of ze dat ook werkelijk gedaan hebben. Zo maken we de kans dat we écht op één lijn zitten zo groot mogelijk. En dan gaan we met elkaar aan de slag, volgens het principe: ‘Wat vandaag goed is, moet morgen beter zijn’.”
