In ‘groeispurt’ zit niet voor niets het woordje ‘spurt’. Kenmerkend voor deze periode is dat een kind in de meeste gevallen in een hele korte tijd erg hard groeit. Tijdens de groeispurt vindt de lengtegroei als eerste plaats. De botten gaan als eerste groeien en vervolgens moeten spierweefsel, peesweefsel en gewrichten zich daarop aanpassen. Dat aanpassen verloopt moeizaam en leidt tot risicofactoren en blessures. Denk aan stijve gewrichten, gevoelig kraakbeen en/of een haperende motoriek. Dat sporters in hun groeispurt blessuregevoelig zijn, was al bekend, maar nog nooit zo duidelijk als nu. Alien van der Sluis concludeert dit op basis van een onderzoek dat ze deed onder jeugdvoetballers van FC Groningen en een groep jongeren die meedoen aan het talentprogramma van de tennisbond. Haar advies: kijk goed wanneer een sporttalent écht gaat groeien – daar zijn tools voor – en als het eenmaal zover is, pas dan het trainingsschema aan.
Verschil chronologische en biologische leeftijd
Alien van der Sluis: ‘Het is voor trainer-coaches belangrijk om helder te hebben wat het verschil is tussen kalenderleeftijd (ook wel chronologische leeftijd genoemd) en biologische leeftijd. Want iemand die jonger is, kan fysiek gezien namelijk toch verder zijn dan een speler die al ouder is. Voor mijn onderzoek hebben we een groep spelers gedurende drie jaar gevolgd, rondom hun groeispurt (het moment van meest intensieve groei). Wat duidelijk werd is dat spelers in het jaar van de groeispurt significant meer blessures hadden dan in het jaar ervoor en dan in het jaar daarna. Het gaat er dus om dat je als trainer-coach wilt weten wanneer een speler in de groeispurt komt. Want pas als je dát weet, kun je preventief maatregelen nemen waardoor de kans op blessures afneemt. Als een speler al in de groeispurt zit, ben je vaak te laat met het aanpassen van trainingsbelasting. In de praktijk blijkt dat veel spelers die geblesseerd uitvallen, al een tijdje last hadden van klachten. Ze hebben ermee doorgelopen totdat het echt niet meer ging.’
Individuele moment
‘Trainer-coaches van elftallen Onder 12 tot en met Onder 16 krijgen allemaal in meer of mindere mate te maken met spelers die in de groeispurt komen. Of met spelers die daar al in zitten. Het lastige daarbij is, dat momenten van intensieve groei nooit tegelijkertijd plaatsvinden. De ene speler is al op zijn twaalfde begonnen met groeien, een ander op zijn dertiende een weer een ander pas op zijn vijftiende. Hoe ga je daarmee om? Een van de belangrijkste conclusies uit het onderzoek: als je het écht goed wilt doen, houd dan rekening met dat individuele moment van groei. Om dat moment te bepalen, zul je spelers moeten meten. Een van de manieren waarop je dat kunt doen is, zoals wij ook bij ons onderzoek hebben gedaan, door gebruik te maken van het Maturity Offset Protocol (MOP).’
Wat is het Maturity Offset Protocol (MOP)?
De Maturity Offset is de afwijking tussen de biologische leeftijd in de adolescentiefase en de kalenderleeftijd. Dankzij de bijbehorende formule kan geconcludeerd worden of een kind een vroege, gemiddelde of late rijping heeft. Je kunt van elk individu dus uitrekenen hoe lang het nog duurt voordat een kind in zijn ‘peak height velocity’ (het toppunt van groei) zit. Ook voor voetbaltrainers is dat belangrijk, en dan met name in preventieve zin. Want als je weet dat iemand twee jaar voor zijn PHV zit, en diegene is nu twaalf jaar en acht maanden oud, dan weet je dat het PHV op veertien jaar en acht maanden bereikt wordt. Van der Sluis concludeert dat je een half jaar voor en een half jaar na het moment van PHV gevoeliger bent voor blessures dan in de periode daaromheen en dat je als trainer-coach daarop kunt inspelen. Maar dat inspelen kan dus alleen wanneer je het individuele moment van groei hebt weten te bepalen.
Ingewikkeld
‘Op het eerste oog lijkt het Maturity Offset Protocol nogal ingewikkeld, maar in de praktijk valt het mee. Je kunt in bijvoorbeeld Microsoft Excel de formule invullen waarna de berekening automatisch wordt gedaan. Met het MOP kun je op basis van één meting van de gevraagde waarden (beenlengte, zittende lengte, staande lengte en gewicht) een inschatting maken van het
moment waarop iemand het snelst gaat groeien. Hierbij moet wel opgemerkt worden dat des te verder een speler van zijn PHV afzit, des te onnauwkeuriger de uitkomst is. Oftewel: het kan
raadzaam zijn om wat vaker te meten. Bovenal moet dat meten nauwkeurig gebeuren. Als je de zithoogte meet, ga je uit van de maximale afstand in centimeters tussen de kruin en het
oppervlakte waarop de speler zit. De beenlengte wordt berekend door de zithoogte van de stahoogte af te halen.’
Rondom moment van groei
‘Het is goed mogelijk dat spelers die qua kalenderleeftijd even oud zijn, lichamelijk enkele jaren van elkaar verschillen. Vooral op het gebied van de fysieke capaciteiten kunnen de verschillen enorm uiteenlopen, terwijl deze spelers toch met of tegen elkaar spelen. Hier spreken we van vroegrijpers of laatrijpers. We kunnen deze verschillen en problemen die hiermee
gepaard gaan goed in kaart brengen door de spelers herhaaldelijk te meten en te wegen. Voor ons onderzoek hebben we een groep spelers gedurende drie jaar gevolgd, rondom dat moment van groei. Wat we eerst hebben gedaan, is het bepalen van het moment van de PHV. Een voorbeeld: bij een speler ligt de PHV op dertien jaar en zes maanden. Vervolgens zijn we gaan kijken naar de blessures in de zes maanden voor de PHV en naar de blessures in de zes maanden na de PHV. Dat volledige jaar hebben we qua blessures vervolgens vergeleken met blessures in het hele jaar daarvóór én het hele jaar daarna. Onze conclusie is dat spelers in het jaar van de PHV significant meer blessures hadden. In het jaar voorafgaand aan het
jaar waarin de PHV optrad, misten spelers gemiddeld zevenenhalve trainings- en/ of wedstrijddag. In het jaar van PHV lag dat twee keer zo hoog en in het jaar ná de PHV nam het weer af.’
Onderschat
‘Het bepalen van de PHV is van groot belang, omdat tijdens deze periode de spelers gevoeliger zijn voor overbelasting en blessures. Er zijn in het verleden wel vaker onderzoeken gedaan naar blessures bij groepen spelers tussen de twaalf en vijftien jaar, maar nooit specifiek rondom individueel bepaalde periodes van groeispurt. Je ziet in veel blessureonderzoeken ook dat blessures pas worden geturfd op het moment dat een speler écht niet meer kon spelen. Terwijl je genoeg spelers hebt die (te) lang doorlopen met pijnklachten. Daarom vermoed ik dat blessures, met name overbelastingblessures, in tijden van de groeispurt erg worden onderschat.Spelers durven niet altijd aan te geven dat ze klachten hebben, omdat ze bijvoorbeeld bang zijn dan uit de basiself te verdwijnen.’
Vragen stellen
‘Op basis van ons onderzoek adviseer ik trainers om methoden te gebruiken waarbij je de klachten van spelers nauwgezetter volgt. Wij hebben dat in samenwerking met de tennisbond KNLTB bij tennissers gedaan, met behulp van het Oslo Sports Trauma Centre Questionnaire. We stellen op wekelijkse basis vragen en de uitkomsten daarvan worden met de sporter
besproken. Een voorbeeld van een vraag die gesteld werd: in hoeverre had je last van klachten waardoor je trainingen minder goed hebben kunnen doen? Hier lieten we spelers vervolgens een score voor geven, variërend van 0 (geen klachten) tot 25. Door structureel die vragen te stellen werden zaken inzichtelijk en kwamen we gemakkelijk in gesprek: ‘Je speelt nu al vier weken lang met pijn, wat is er aan de hand?
Splitsen in groepen
‘Om rekening te houden met fysieke verschillen zie je dat groepen spelers wel ingedeeld worden op chronologische leeftijd. Spelers geboren in de periode januari-juni trainen in een
groep, en spelers geboren in de periode augustus-december trainen met elkaar. Een dergelijke verdeling gebeurt regelmatig en daar is niets mis mee. Een indeling op chronologische leeftijd houdt echter geen rekening met of spelers wel of geen groeispurt hebben gehad. Want in de groep spelers die geboren zijn tussen januari en juni zitten waarschijnlijk
spelers die hun PHV beleven, maar ook in die andere groep is dat het geval. Zodra je van elke speler het PHV hebt bepaald, kun je rekening houden met het individuele moment waarop spelers in de groei komen en hun eventueel verminderde belastbaarheid als gevolg daarvan. Bovendien kun je je groep gaan splitsen op basis van biologische leeftijd en beter recht doen aan fysieke verschillen die als gevolg daarvan optreden. Als je van een speler weet dat zijn PHV op 13,5 jaar ligt, kun je hem voordat hij zijn groeispurt heeft gehad (en hij fysiek gezien dus nog ‘jonger’ is) bij bepaalde delen van de training bijvoorbeeld laten trainen met spelers die eveneens nog voor hun groeispurt zitten. Op het moment dat de speler dertien jaar wordt, kun je blessurepreventieve maatregelen nemen: die speler kun je op het moment dat je je groep splitst, dus in de groep plaatsen die je wat meer ontziet. Daarnaast is het raadzaam om in het jaar van de groeispurt wél regelmatig (maandelijks) lengtegroei te gaan meten, om op korte termijn beter zicht te hebben op intensieve momenten van groei. Het gaat hierbij niet alleen om het meten van lichaamslengte, maar bijvoorbeeld ook om veranderingen in gewicht, BMI en vetpercentage. Dat moet wel gebeuren door een ervaren iemand en steeds dezelfde persoon, om de gegevens zo zuiver mogelijk te houden.’
Ervaren belasting
‘Mijn co-promotor Michel Brink van Bewegingswetenschappen heeft in samenwerking met Wouter Frencken van FC Groningen een onderzoek gedaan naar het verschil tussen de geplande
trainingsbelasting door de trainer en de daadwerkelijke belasting van de individuele spelers. Aan trainers werd gevraagd om vooraf in te schatten hoe zwaar een training was, spelers moesten diezelfde training na afloop een score geven. Er bleek een discrepantie tussen de inschatting van de trainer voor de zwaarte van een training en de daadwerkelijke belasting van de spelers. Zeker wanneer spelers in de groei zitten, kan het voor trainers interessant en leerzaam zijn om deze ervaren belasting van spelers goed in kaart te brengen.’
In alle drie de vormen die hier worden beschreven, houd je als trainer-coach rekening met het individuele moment van groei. Bij de indelingen zoals gemaakt in trainingsvorm 1, wordt de belasting aangepast. Spelers in groep A krijgen vaker rust of er wordt wat korter gespeeld. Maar waar je als trainer vooral op moet letten, is op het feit of de mechanische belasting aangepast wordt. Dus dat je probeert te voorkomen dat steeds dezelfde lichaamsstructuren (spieren, pezen en gewrichten) worden belast door bijvoorbeeld veel springen, wenden en/of keren. Want juist door telkens dezelfde beweging te maken ontstaan blessures, vooral bij spelers die in of rondom het jaar van PHV zitten. Wanneer je je groep niet splitst, zijn er ook mogelijkheden om bepaalde spelers (relatieve) rust te geven. In trainingsvorm 2 zet je ze vaker in als kaatser. In trainingsvorm 3 voorkom je te lange mechanische belasting door te switchen van een afwerkvorm naar een partijspel.
