Data, statistieken, analyses: het gebruik ervan is al een tijd niet meer weg te denken uit het hedendaagse voetbal. Het verkrijgen van die gegevens is één ding, het optimaal profiteren is echter de uitdaging. Bij AFC Ajax is men enkele jaren geleden al gestart een brug te slaan tussen wetenschap en praktijk. Samen met de Vrije Universiteit Amsterdam én het miCoach Performance Center van Adidas is de club begonnen om spelers in een zo natuurlijk mogelijke omgeving te onderzoeken en te testen.
Vosse de Boode is vanaf het begin af aan nauw bij dat proces betrokken. Inmiddels werkt ze als coördinator Sport Science bij de Amsterdammers, en levert met haar team in die rol dagelijks een gerichte bijdrage aan de ontwikkeling van (potentiële) topvoetballers. In De Voetbaltrainer 232 praatte Vosse de Boode met ons over wendbaarheid. Deze aflevering gaat het over (sprint)snelheid.
Vertaalslag
Vosse de Boode: ‘Iedereen kent ze wel, die spelers die heel snel zijn op de eerste meters of die heel hoog kunnen springen. Ze zijn explosief. Explosiviteit wordt ook wel het leveren van power genoemd. Een stukje natuurkunde: power is kracht maal snelheid. Dus van een speler die explosief is, kun je zeggen dat hij zijn kracht in snelheid gebruikt. In ons lab kunnen we bij sprongtesten de snelheid meten waarmee spelers omhoog gaan, de totale hoogte die ze bereiken én de kracht die ze daarbij gebruiken. Als we zien dat iemand niet hoog komt, maar wél veel kracht gebruikt, weten we dat hij zijn kracht niet efficiënt inzet en de vertaalslag naar snelheid dus niet goed maakt. Kracht en snelheid, die twee zaken horen in het voetbal bij elkaar. Daarom zul je bij krachttraining voor voetballers dus ook de vertaalslag naar snelheid moeten maken. Dit geldt voor veldspelers maar natuurlijk ook voor keepers die snel naar een kant moeten duiken.’
Belang van snelheid
‘Bij Ajax meten we kracht, maar ook kijken we naar snelheid. Een manier om dit te doen is door sprinttesten af te nemen. Dankzij sprinttesten weet je wie de langzaamste en wie de snelste speler is. Dat is prima, je komt echter met alleen díe informatie niet veel verder. Het is voor trainers namelijk erg interessant om te kijken naar het volgende: gebruiken die snelle spelers hun snelheid ook in de wedstrijd? Mede op basis dáárvan worden keuzes gemaakt. Stel een trainer stelt iemand op als rechtsbuiten, met als onderbouwing dat hij op die positie iemand wil die snelheid heeft. Maar als in de wedstrijd nu blijkt dat die speler haast geen sprints maakt, omdat je bijvoorbeeld heel hoog drukzet en er weinig ruimte achter de laatste linie van de tegenstander ligt, kan er dan niet beter een ander type speler opgesteld worden? Of kun je als trainer-coach kleine aanpassingen doorvoeren in de manier van spelen, bijvoorbeeld door iets minder hoog druk te zetten, waardoor de snelheid van de 7 beter tot zijn recht komt? Het omgekeerde kan natuurlijk ook. Een trainer die een trage speler opstelt, maar waarbij na metingen blijkt dat die speler in zijn rol op die positie toch veel moet sprinten. Dan bestaat de kans dat hij eruit gelopen wordt door zijn tegenstander. De manier waarop de tegenstander speelt, telt hier natuurlijk mee. Dus daarom is het ook goed om spelers gedurende het hele seizoen te monitoren. Des te meer wedstrijden je meet, des te beter je iets kunt zeggen over het belang van snelheid voor een bepaalde speler, op zijn positie binnen de vereiste speelwijze.’
Efficiënter trainen
‘Op het moment dat we bij Ajax begonnen met het afnemen van sprinttesten, merkte een trainer op dat hij toch al wist wie de snelste en wie de langzaamste speler in zijn team was. Maar als je dat enkel met je blote oog waarneemt en dus objectieve gegevens mist, kun je je vergissen. Een trainer kan denken dat iemand langzaam is, maar uit wedstrijdbeelden blijkt dat diegene gewoon steeds te laat vertrekt. En dat terwijl uit sprinttesten blijkt dat hij wel snel kan lopen. Door samen te analyseren en gebruik te maken van objectieve gegevens, kun je tot opvallende conclusies komen én kun je daardoor efficiënter gaan trainen. Want in plaats van bij die speler trainingstijd te verdoen door te werken aan zijn snelheid, zijn we samen met hem gaan kijken naar hoe het komt dat hij net te laat bij situaties is. Dankzij objectieve gegevens ga je je richten op hetgeen er écht verbeterd kan worden. Je traint daardoor efficiënter en dat moet ook, want op
je negentiende moet je er in het profvoetbal in Nederland toch wel staan. Bij het testen van sprints gaan we uit van de wedstrijd. Het heeft weinig zin om te gaan werken met resultaten uit een honderd meter sprint, terwijl je weet dat spelers in de wedstrijd meestal tien en maximaal dertig meter sprinten.’
Sprinten en selectie
‘Bij het afnemen van sprinttesten speelt de leeftijd waaróp je dat doet een belangrijke rol. Want stel je doet dat bij twaalfjarigen, wat zeggen de uitkomsten van die sprinttest over de mate van snelheid op zijn achttiende? Wij hebben gedurende zes jaar sprintgegevens bijgehouden van spelers, gemeten tussen hun twaalfde en ongeveer hun negentiende. Die gegevens hebben we onlangs geanalyseerd. Wat blijkt? Van twaalfjarigen kun je tot ongeveer hun zestiende voorspellen of ze snel blijven. Zodra een speler vijftien of zestien is, spelen fysieke veranderingen een dermate grote rol, dat die mate van snelheid erg varieert en slecht te voorspellen is. Als iemand op zijn achttiende snel is, zal hij dat
hoogstwaarschijnlijk een aantal jaar daarop ook nog zijn. Momenteel zijn we bezig met een nieuwe studie, die gaat over de verschillende soorten snelheid. Je kunt door middel van sprinttesten iets zeggen over de startsnelheid van een speler, maar ook iets over zijn topsnelheid. Wat zeggen die gegevens nu over de wijze waarop hij die twee soorten snelheid gebruikt in de wedstrijd? Een 7 heeft misschien wel meer aan zijn topsnelheid. Bij een 6 of een 10 is precies het omgekeerde het geval en telt startsnelheid het meest. Dus binnen ‘snelheid’, maken we onderscheid. Het gaat er dan om hoe wedstrijdspecifiek je snelheid is. De koppeling naar de training wordt ook gemaakt, want stel je topsnelheid is belangrijk: kom je ook op trainingen dan in situaties waarin je je topsnelheid haalt? Of een ander voorbeeld van die koppeling: als je weinig wedstrijden speelt, bereik je dan je topsnelheid? Of raak je ondertraind?’
