Wie nog steeds gelooft in het aloude en stoffige 1:4:3:3-systeem, met klassieke vleugelspelers, een middenveld met de punt naar voren/achteren en een inschuivende centrale verdediger, komt bedrogen uit. Het voetbal evolueert, wordt steeds dynamischer, sneller, krachtiger en slimmer. Het rondspelen van de bal om maar op balbezit te spelen, het ‘tikkie breed’ en ‘tikkie terug’, zijn uit. Spelprincipes vormen al enige tijd de basis van het nieuwe voetbal: uitspelen in plaats van rondspelen. De Voetbaltrainer zocht Ronnie Pander op en sprak over de spelprincipes binnen de jeugdopleiding van SC Heerenveen.
Systemen
Ronnie Pander: ‘Wij komen tot de conclusie dat je in spelsystemen, als je gewoon duizend foto’s van die wedstrijd neemt, zult zien dat je vaak anders staat dan je van tevoren had afgesproken met elkaar. En ook tegen andere tegenstanders doe je weleens een aanpassing. Dat maakt dat je onafhankelijk van hoe je staat op het veld of tegen wie je speelt, je wel een eigen identiteit wilt hebben. Of je dat nu doet in een 1:4:3:3-, 1:4:4:2- of 1:5:3:2-systeem, je moet herkenbaar zijn. Wij willen herkenbaar zijn als club. En dan maakt het systeem niet uit. Of je nu met een ‘valse’ rechtsbuiten of met een ‘echte’ rechtsbuiten speelt, dat is denk ik het item. En dan word je herkenbaar voor je spelers. We merken steeds meer dat het systeem niet meer altijd heilig is. En je wilt sommige dingen erg graag, maar je kijkt ook naar de poppetjes die je tot je beschikking hebt. Heerenveen staat erom bekend dat we jarenlang hele goede rechtsbuitens hebben voortgebracht. Maar nu spelen we bij het eerste elftal met Ødegaard op rechts en dat is een heel ander type. Maar we willen in de spelprincipes wel hetzelfde zijn.’
Spelprincipes
‘In de jeugdafdeling hebben wij onze eigen spelprincipes samengesteld waar we ons aan willen houden. De hoofdtrainer, Jurgen Streppel, maakt hierin wel zijn eigen keuzes. Maar dat houdt voor ons ook in dat we binnen de jeugd ze in meerdere systemen willen laten spelen, maar dat we binnen die verschillende systemen wel onze principes willen houden. Op die manier willen we ervoor zorgen dat, wie hier ook de hoofdtrainer van het eerste elftal is, er aantrekkelijke spelers doorstromen vanuit de jeugd. Dat is onze insteek. We willen elk jaar spelers doorschuiven naar het eerste elftal.’
Aanvallende spelprincipes:
• Wij lopen niet met de bal, wij spelen de bal
• De bal vooruit spelen
• De bal willen hebben
• Snelle spelhervattingen
• Altijd diepte voor de bal (minimaal één)
Verdedigende spelprincipes:
• 2:1 verdedigen
• De bal niet door het midden (de as dicht)
• Geen spelers in het zestienmetergebied
• De bal terug, wij vooruit
Spelprincipe tijdens omschakeling verdedigend:
• De eerste bal mag niet vooruit gespeeld worden
Spelprincipes tijdens omschakeling aanvallend:
• Diepte voor breedte
• Lopende spelers
‘We zijn dit jaar begonnen met deze spelprincipes en dat is ook echt wel in ontwikkeling. Aan het begin van het voetbalseizoen zijn we met alle (jeugd) trainers vanuit de club en onze Hoofd Opleidingen, ex-international Jeffrey Talan, bij elkaar gekomen en hebben we deze spelprincipes op papier gezet. Door het er met elkaar over te hebben, te discussiëren, zijn we tot de conclusie gekomen dat dit de belangrijkste en uiteindelijk de meest herkenbare zijn voor onze jeugdopleiding. Het zijn er twaalf geworden, maar we merken ook dat je die er alle twaalf niet zomaar in krijgt. Dat heeft tijd nodig om te laten beklijven bij onze spelers.’
Prioriteiten
‘We zijn begonnen om er vier uit te pikken en daar in het eerste blok aandacht aan te geven:
• De bal niet door het midden (de as dicht)
• Diepte voor breedtespel
• 2:1 verdedigen
• Als er ergens ook maar een bal teruggaat, dan sluiten wij als team aan
Gaandeweg het jaar merk je dat sommige principes makkelijker worden ingeslepen dan andere. De as dicht houden bijvoorbeeld, dat wordt al een begrip binnen de spelersgroep. Aansluiten op het moment dat er een bal teruggaat ook. Je ziet als trainer dat dit steeds makkelijker en dus beter wordt. Maar sommige spelprincipes zijn wat moeilijker om erin te laten slijpen en vragen meer aandacht. De spelers roepen het wel, maar dat is veel meer herkennen, kijken en er komen nog eens technische handelingen bij. En misschien komt deze situatie ook minder vaak voor. In dat geval gaan we deze creëren. Dat vraagt inzichtelijk ook weer veel meer. Als wij van onze verdedigers eisen dat ze naar voren spelen, betekent dat ook iets voor onze middenvelders en aanvallers. Het is niet altijd zo dat hij hem maar breed speelt omdat hij dat zo wil, maar vaak doordat zijn medespelers deze voorwaarde creëren waardoor hij alleen maar breed kán spelen.’
Rode lijn
‘Wij proberen alle twaalf spelprincipes weg te zetten vanaf Onder 11 naar Onder 21. Eerst trainen we de principes veel in de vrije ruimte, dan trainen we de richting erbij, daarna de posities en linies. Daarin maken we binnen de jeugdafdeling bewuste stapjes. Op die manier wordt het steeds uitgebreider.’
POP
‘De laatste weken zijn onze Onder 11 en Onder 13 op de training gefilmd in het aanvalsspel en de spelprincipes die daar vanuit onze opleiding bij horen. De volgende stap is om ook beeld te krijgen van onze Onder 15 betreffende deze spelprincipes, om een goede bibliotheek op te bouwen. Uiteindelijk kunnen we dan ook monitoren wat de specifieke ontwikkeling per speler is geweest en waar nog verbetering in zit. Maar ook in persoonlijke gesprekken met spelers ligt de aandacht op deze spelprincipes. Onze spelers hebben allemaal hun eigen persoonlijk ontwikkelingsplan en daarbinnen worden ze beoordeeld.’
DNA
‘Je moet als club ergens voor staan. Je moet een DNA hebben. Die cultuur die hebben we hier heel helder, maar op het veld moet het ook duidelijk zijn. En ik denk dat we daar nog een slag kunnen maken en dat spelprincipes absoluut handvatten geven om dat voor elkaar te krijgen. Als je nu in ons eerste elftal naar de heel aanvallend ingestelde Denzel Dumfries kijkt, of naar een heel verdedigende back, dan maakt dat iets uit in je spelsysteem, maar niet in je spelprincipes. De voetbalwereld verandert, bijvoorbeeld wat betreft het atletisch vermogen, maar hier mogen je principes niet onder lijden en dus mogen die niet veranderen.’
De training
‘We hebben de vier spelprincipes besproken die we als eerste erin willen hebben. Op dit moment worden die spelprincipes getraind zoals de desbetreffende trainer deze zelf invult, maar we willen straks bijvoorbeeld de maandag invullen door een item centraal te stellen binnen de hele jeugdopleiding. Een spelprincipe-dag. Een speler van Onder 11 moet uiteraard ook weten wat elk spelprincipe inhoudt in een hogere leeftijdscategorie. Ook dat willen we herkenbaar maken bij onze spelers. In onze ogen gaat het niet lukken om alle twaalf spelprincipes er in een voetbaljaar in te slijpen. Je moet namelijk voorkomen dat een spelprincipe er half in zit en je te snel naar de volgende doorknalt, want dan is je vorige alweer verwaterd. En uiteraard is dit verschil per individu nog eens duidelijker merkbaar. Een speler die het goed en snel oppikt, vragen we dan ook om zijn medespelers hierin mee te nemen, want dan kunnen we eventueel naar de volgende. Op die manier merk je ook des te meer dat het gaat leven. Dus we hebben er dan ook niet meteen een tijdsplan aan vast gehangen wanneer al deze principes er dan ingeslepen moeten zitten. We pakken op de donderdagochtend veelal linies bij elkaar om in kleinere groepen te trainen. Op deze manier proberen we dan ook een vervolg te geven aan onze principes, niet alleen in de groepstrainingen, maar ook in deze linietrainingen wat dan zelfs weer wordt toegespitst op het individu. Dit is wel meer vanuit het persoonlijk ontwikkelingsplan van de spelers, maar ook hier komen onze principes weer naar voren.’
De wedstrijd
‘Wat willen wij? Deze vraag wordt vaak gesteld. En wat hoort bij ons? Natuurlijk heb je het nog over een formatie, alleen hebben de spelers hierin wel meer vrijheden dan dat dit vroeger was. De tegenstander speelt hier ook een rol in. Tegen Ajax zal het gebied waarin onze spelprincipes voorkomen ergens anders liggen op het veld dan tegen een club aan de onderkant. Maar onze principes blijven overeind staan. Ook op de wedstrijddag komen onze spelprincipes aan bod. Ik probeer veel te variëren in mijn wedstrijdbesprekingen. Ik kijk naar hoe de week was, wat we getraind hebben en wat daar dan bij hoorde. De ene keer ben ik aan het woord, een andere keer laat ik de groep aan het woord of geef ik de bespreking vorm door beelden te laten zien van wat ik gezien heb op televisie in bijvoorbeeld de top van het voetbal. Zo ben ik altijd aan het zoeken om de ploeg te prikkelen of individuen te ‘pakken’. Het moet namelijk ook iets van de groep zelf worden, die moeten erin geloven en het dan ook uitvoeren. Ik vraag veel aan mijn spelers, stuur ze soms wel een richting op, maar dan krijg je meestal een goed beeld en dus antwoord van de groep. Alleen is het nog wel moeilijk binnen deze leeftijdscategorie (JO17) om punten specifiek te benoemen, helemaal naar elkaar. Het is dan te veel algemeen, de middenvelders of de aanvallers lopen niet goed vrij. Maar man en paard noemen vinden ze vaak lastig. Dit is wel is wel iets wat ze moeten leren. Na het weekend wordt de wedstrijd met de groep geëvalueerd. Per linie en per individu, vaak ook met beelden erbij.’
Doelen
‘Voor mij is het ultieme doel dat ik aan het einde van de rit, als spelers bij de Onder 17 weggaan naar de Onder 19, spelers aflever die een stuk bewuster zijn geworden. De mindset verandert gedurende het jaar bij de spelers. Dat merk je. Spelers komen nu écht om te trainen. Ze moeten zich bewust worden dat ze prof kunnen worden. Daar moet ik met ze naartoe groeien. Winnen staat voorop, maar ontwikkelen is ook een groot goed voor ons als club. Binnen die ontwikkeling zijn onze spelprincipes dus ook van groot belang. Wij willen herkenbaar zijn, daar moeten onze spelprincipes aan bijdragen. Misschien is die herkenbaarheid wel ons allergrootste doel. We willen een kweekvijver zijn voor het eerste elftal. Michel Vlap is daar het mooiste en meest recente voorbeeld van. Zulke talenten willen we elk jaar, meerdere keren, afleveren. De volgende is ons nieuwe streven!’
