“Als we het hebben over de omschakeling na balverlies, dan willen wij de bal het liefst snel weer terugveroveren. Dus niet achteruitlopen en weer in de organisatie komen, maar actief druk op de bal zetten om hem te veroveren. Daarmee bemoeilijk je ook de eventuele tegenaanval. Dat drukzetten op de bal moet collectief en in sprint gebeuren. We verplaatsen ons, maar wel collectief, zodat we compact blijven. Als we de bal veroveren, kun je bij sommige tegenstanders hetzelfde verwachten: zij zetten ook weer direct druk op de bal. Dat was bijvoorbeeld zichtbaar in de wedstrijd tegen Bayer Leverkusen (2-1 winst, red.), bij beide ploegen. Alleen vind ik dat Leverkusen na balverovering relatief voorspelbaar doorvoetbalt, namelijk in hetzelfde tempo. In mijn ogen is het beter om ofwel gecontroleerd balbezit te bewerkstelligen, ofwel in twee passes voor het doel van de tegenpartij te staan. Tegen Leverkusen was onderdeel van het plan om na balverovering niet in hetzelfde tempo door te voetballen, maar om na ‘uithalen’ te openen naar de andere kant. Daar lag extreem veel ruimte omdat Leverkusen het veld erg klein maakte. (zie tekening 2)
En dreig je uitgespeeld te worden bij het drukzetten na balverlies, dan moet je maar een professionele overtreding maken. Niet elke keer, want dan speld je jezelf een brevet van onvermogen op, maar op een slimme manier. Xabi Alonso van Bayern doet niet anders, terwijl juist dit iets is wat beter moet bij ons. In topvoetbal hoort dat er ook bij. Dit is dan ook een van de aspecten die we in deze fase regelmatig met videofragmenten van onszelf laten zien aan onze spelers. Om de omschakeling te trainen gebruiken we bijvoorbeeld een positiespel in de buurt van de middencirkel en twee doelen met keepers die op de zestienmeterlijnen staan. Het aantal van het positiespel is variabel, afhankelijk van het aantal spelers dat meedoet. Buiten het vak staan vier of twee spelers die aangespeeld kunnen worden zodra het ondertal de bal verovert. Op dat moment moet het overtal omschakelen (na balverlies), dus in sprint, en proberen een doelpunt te voorkomen. (zie tekening 3)
Weer een andere trainingsvorm om aandacht te schenken aan aan het drukzetten en de omschakeling is een groot positiespel rond de middenlijn. Op 25-30 meter van beide grote doelen staan zes ‘poorten’ gemaakt van palen. De ploeg in balbezit probeert door die palen de medespeler aan de andere kant te bereiken. Omdat je met gelijke aantallen speelt, zullen er ook veel omschakelmomenten zijn. Na balverovering dus direct kijken of je door een poort kunt spelen. Dat laatste is relatief snel gedaan als er niet direct druk op de bal wordt gegeven. Daarom moet je de poorten ook groot genoeg maken. Daarna volgt het ‘toetje’: binnen twee of drie keer raken afmaken op het doel met keeper. Dat laatste kan eventueel nog onder weerstand van maximaal één verdediger zijn.” (zie tekening 4)
Passlijnen afschermen
Ton Lokhoff: “Tijdens het verdedigen is bij ons het afschermen van passlijnen heel belangrijk. Daar hebben we een mooie oefening voor. We gebruiken een heel voetbalveld, maar niet de complete breedte. Er zijn vier vakken en twee eindzones. De eerste bal begint bij een tweetal dat vrij afrondt op de keeper. Die maakt al dan niet een redding en probeert daarna een medespeler in het dichtstbijzijnde vak te bereiken. De twee spitsen proberen dat te voorkomen door de passlijnen af te snijden, maar omdat zij maar met twee zijn (tegen vier), zal dat daar nog moeilijk zijn. Vervolgens probeert de partij in balbezit weer een linie verder te komen, terwijl het verdedigende viertal in het tweede vak dit probeert te voorkomen. Zij moeten schuiven naar de balkant. Zodra de partij in balbezit een open passlijn ziet, moet er over de grond gepasst worden. Natuurlijk is het laatste tweetal in de vrije zones niet wedstrijdecht, maar ook geldt weer dat dit slechts het toetje van de oefening is. Een bijzaak bij het belangrijkste accent binnen deze oefening: het afschermen van passlijnen. Na het afwerken door de twee spitsen, die gewoon met buitenspel spelen, moeten zij snel weer terug om toch te proberen de eerste pass van de keeper te voorkomen.” (zie tekening 5)
Tussen linies
Ton Lokhoff: “Hoe verdedigend een tegenpartij ook speelt, er is altijd ruimte tussen de linies. Kevin De Bruyne was daar een kei in. Staan er twee linies van vier spelers voor het zestienmetergebied, dan zie je vaak zogenaamde vierkanten waarbinnen een slimme speler goed kan bewegen. De Bruyne kwam vaak vanuit het middelste vierkant naar het vierkant bij ons linksvoor. Hij was dan aanspeelbaar voor de indribbelende verdediger en hij had het vermogen om te draaien en een actie te maken. (zie tekening 6) Natuurlijk is dit een specifieke kwaliteit van De Bruyne, maar nu met een speler als Thomas Draxler hebben we er weer eentje en ik vind ook dat we dat mogen verwachten van een aantal spelers binnen het team als we willen acteren op het niveau dat we nastreven.”
Analyse
Ton Lokhoff: “In de Bundesliga kunnen alle clubs gebruikmaken van het scoutingssysteem Scouting Feed om tegenstanders te analyseren. We kunnen dus van alle wedstrijden de beelden zien waarbij het prettige is dat je het gehele veld ziet, en niet het ingezoomde TV-beeld. In samenwerking met onze video-analist selecteer ik zo’n 25 fragmenten, verdeeld over de onderwerpen ‘aanvallen’, ‘verdedigen’, ‘balverlies’, ‘balverovering’ en spelhervattingen. Deze presenteer ik aan de spelersgroep op de dag voor de wedstrijd of soms op de dag van de wedstrijd. Daarbij realiseer ik me goed dat dit voor sommige spelers een geschikte manier is, maar voor andere spelers weer minder. Daarom moet je je als trainer ook niet blindstaren op videobeelden en het veldwerk of de individuele bespreking evengoed gebruiken om een speler voor te bereiden op de tegenstander.”
Bespreking
Ton Lokhoff: “Tijdens de eerste helft bekijken we als technische staf wat er besproken moet worden tijdens de rust. Bij een thuiswedstrijd komen we dan eerst even bij elkaar in de trainerskamer, terwijl we de spelers zich laten verzorgen, de emoties kunnen laten bedaren en hun eerste rust pakken. Vervolgens zetten we tijdens de rustbespreking de puntjes op de i, waarbij het bijvoorbeeld kan gaan om de manier van drukzetten en de hoogte waar we dit willen doen. Dat kan per helft en ook binnen een helft verschillen, afhankelijk van het scoreverloop of de kwaliteiten van de tegenstander ten opzichte van ons. In onze thuiswedstrijd tegen PSV vonden wij dat zij in de eerste helft veel te veel balbezit hadden. Daarmee werden zij niet gevaarlijk met uitzondering van één grote kans van Maher vlak voor rust, maar het zorgde er vooral voor dat wij zelf niet in ons spel kwamen. We verdedigden te passief. In de rust spraken we af meer naar voren te verdedigen en we kregen in de tweede helft inderdaad meer het initiatief. Bij Stuttgart hadden we destijds de mogelijkheid om tijdens de rustbespreking gebruik te maken van videobeelden, die snel klaargezet konden worden door onze video-analist. Dat hebben we tijdens die tien wedstrijden misschien twee keer daadwerkelijk gedaan. Een mooi voorbeeld waarbij het echt een uitkomst bleek te zijn, was een geval met Carlos Gruezo. Een jongen van toen achttien jaar, uit Ecuador, geen woord Duits sprekend. Hij speelde op zes en moest tijdens de opbouw weleens tussen onze centrale verdedigers komen. Maar wat deed hij? Hij deed het constant waardoor ons spel voorspelbaar werd. Met beelden uit de eerste helft konden we dit rechtzetten. Dat had misschien ook aan het whiteboard gekund, maar nu lukte het ook.” goed dat dit voor sommige spelers een geschikte manier is, maar voor andere spelers weer minder. Daarom moet je je als trainer ook niet blindstaren op videobeelden en het veldwerk of de individuele bespreking evengoed gebruiken om een speler voor te bereiden op de tegenstander.”
Verschil uit/thuis
Ton Lokhoff: “Initiatief is bij ons nog een duidelijk verbeterpunt tijdens uitwedstrijden. Thuis kunnen we een geweldig palmares overleggen en pakken we heel veel punten, terwijl we uit nog te vaak gelijkspelen waar Bayern München dan relatief eenvoudig weet te winnen. Dat is het verschil tussen top en net daaronder. We hoeven in uitwedstrijden echt niet met de poort open te gaan spelen. Het kan best zijn dat we iets meer gegroepeerd op eigen helft komen te spelen, maar dan wel met de bedoeling om na balverovering met volle overtuiging voor de counter te gaan. Oftewel, we moeten er als technische staf voor waken dat ‘gegroepeerd verdedigen op eigen helft’ niet uitmondt in passiviteit. Het is van groot belang dat deze manier van spelen een middel is om juist heel snel eruit te komen met en tempoversnelling naar voren”
