“Bij het schrijven van de methode in 2005 was ik Hoofd Opleiding bij Germinal Beerschot en de methode werd eerder uit een buikgevoel ontwikkeld. Er was een grote invloed vanuit Nederland: enerzijds was ik werkzaam in een club met een Ajax-filosofie, anderzijds werd ik beïnvloed door de trainerscursussen van de KNVB. Bij Germinal Beerschot kreeg ik de kans om een jeugdopleiding helemaal op te bouwen en de Ajax-filosofie in een Belgische context te vertalen. Vanaf 2007 ging ik bij Club Brugge aan de slag en had ik opnieuw de kans om een Academy neer te zetten. Vanaf 2011 stroomde ik door als sportmanager, een interessante stap die me toeliet de ontwikkeling van jeugdvoetballers in een meer realistisch perspectief te bekijken. Vanaf 2012 was het tijd voor een sabbatical: ik was dertien jaar onafgebroken aan de slag in een club en had behoefte aan nieuwe impulsen en invloeden. De ervaringen van de afgelopen jaren heb ik van me afgegooid en heb me helemaal opengesteld voor nieuwe benaderingen. Daarbij ben ik stapsgewijs te werk gegaan.”
Eigen bril
Henk Mariman: “Als coach of Hoofd Opleiding bekijken we meer door de eigen bril dan we denken. Bij het maken van keuzes en het ontwikkelen van visies vertrekken we vaak vanuit onze eigen structuur. Wat we doen op het voetbalveld is niet altijd waardevrij en we geven maar al te graag onze eigen opinie. Dat is negatief voor de ontwikkeling van het individu, want elke speler heeft andere behoeften. In eerste instantie ben ik op zoek gegaan naar opleidingen die me uit mijn comfortzone konden halen. De cursus ‘master in coaching’ aan het Cruyff Institute heeft me meer inzicht gegeven in mijn rol als coach of leider. En het gaf me de kans om uit mijn Belgische patronen te stappen. Stap voor stap heb ik meer inzicht gekregen in de perceptie die we hebben ten opzichte van elkaar. We zien wat we willen zien en hebben het als coach uitermate moeilijk om onze mening niet bij de ander te leggen. In de coachgesprekken vertrekken we helemaal niet vanuit de behoeften van de speler en we geven vooringenomen gestuurd advies. Ook de gesprekken met Jan van Loon (KNVB) hebben me meer inzicht gegeven in de interactie met anderen. Deze insteek was van groot belang bij het ontwikkelen van de voetbalmethode. Hoe kon ik een model ontwikkelen waarbij de speler het vertrekpunt is en waar ik als ontwikkelaar zo min mogelijk een eigen opinie neerleg?”
Jeugdopleidingen
Henk Mariman: “In de tussentijd heb ik zo veel mogelijk jeugdopleidingen in Europa bezocht. In Nederland ben ik bij FC Groningen, AZ Alkmaar, De Graafschap, Sparta Rotterdam, NEC Nijmegen en Feyenoord Rotterdam geweest. Ik ben ook op bezoek geweest bij FC Köln in Duitsland, Espanyol en FC Barcelona in Spanje en Southampton, Chelsea, Tottenham Hotspur en Crystal Palace in Engeland. In de beginperiode ging ik bij mijn bezoek eerst langs bij het Hoofd Opleiding, maar daar ben ik van afgestapt. Het gaf me geen objectief beeld. Het leek me beter om eerst de wedstrijden trainingsrealiteit te bekijken en vervolgens pas in gesprek te gaan met de verantwoordelijken. Mijn meetpunt was de wedstrijd en de connectie met de training. In welke mate is er een relatie met wat er echt in de wedstrijd gebeurt. Daarbij heb ik naar de doelstellingen van de trainingssessies gekeken en de vormen die de coaches kozen. Zo zag ik opleidingen die de link met de wedstrijd goed voor elkaar hadden. Maar bij heel wat opleidingen is er echt veel bewegingsruimte voor de coach. De visie staat wel op papier, maar de vertaalslag wordt niet gemeten. Het is de coach die beslist hoe de training er uitziet. Natuurlijk moeten voetbalcoaches voldoende ruimte krijgen voor eigen initiatief. Maar er is ook een risico aan verbonden: in welke mate is de inhoud goed doorgesproken en afgestemd op de visie van de club? En daar knelt het. Coaches nemen te makkelijk vormen over van elkaar. Ze nemen best practices over van bekende clubs, kopiëren bestaande vormen van anderen of hebben gewoon hun eigen opinie uitgewerkt. Als je op het einde van een trainingssessie een coach bevraagt, krijg je vaak een antwoord in die richting. Raar, want het vertrekpunt moet toch de speler zijn en niet de vorm? Bepaalde pass- en trapvormen, zoals de driehoeken en vierkanten, zie je in heel Europa. Maar leveren ze voldoende ontwikkelingsrendement op?”
Wedstrijdecht?
Henk Mariman: “Daarnaast kan men vragen stellen over de connectie van de vormen met de wedstrijd. Onderzoek in Engeland heeft uitgewezen dat er in zestig procent van de vormen zonder keuzes en tegenstanders wordt getraind. Maar hoe staat het dan met de andere veertig procent? In welke zijn de vormen wedstrijdecht? Is er een richting in de vormen? Is er een afgebakende ruimte? Is er sprake van posities? Wordt de vorm op de juiste plaats georganiseerd? Allemaal logische vragen, maar de trainingsrealiteit ziet er jammer genoeg vaak anders uit. Er wordt te veel aandacht besteed aan niet-wedstrijdechte vormen. Je ziet bijvoorbeeld wedstrijdvormen met vakken en kaatsers naast het doel, maar creëren ze dezelfde weerstanden als in de echte wedstrijd? Het is goed om dit binnen je club te onderzoeken. Elke coach kiest zijn eigen regels in de vormen en dat brengt het product vaak verder van de wedstrijd af. Coaches gebruiken een te ruim repertoire aan vormen en dit staat vaak de essentie in de weg. De verscheidenheid is te groot. Bij het trainen van speelwijze is het beter om keuzes te maken: een beperkt aantal fundamentele oefenvormen waar de coach zijn creativiteit in kwijt kan en het proces kan uittekenen. Geen vooraf bepaalde vaste vormen, maar een toolbox waar de coach keuze heeft uit een aantal essentiële oefenvormen die hij vervolgens zelf kan construeren. Vormen die vertrekken vanuit de realiteit en kan afstemmen op de individuen in het team. Nu zie je vaak vaste oefenvormen in een databank, maar deze vormen zijn te log en vertrekken niet vanuit de speler. De coach moet de mogelijkheid hebben om zijn vormen af te stemmen op de noden van het team en de spelers.”
Experts
Henk Mariman: “Ik ben ook langsgegaan bij Marjan Kok van de faculteit bewegingswetenschappen aan de Universiteit van Amsterdam. Ze heeft me nieuwe inzichten gegeven rond didactiek en motorisch leren. Vooral het onbewust leren was een interessante benadering. In sommige landen besteden coaches zestig procent van de trainingstijd aan gerichte instructie. Coaches denken dat ze veel vragen stellen en openstaan voor interactie met spelers. Het echte gedrag van coaches ziet er anders uit: we houden de touwtjes graag in eigen handen. In het onbewuste leerproces blijven we weg van rechtstreekse instructie en proberen we de spelers te beïnvloeden door de vorm op een bepaalde manier te organiseren of bepaalde opdrachten te geven. Laten we de niet alleen de wedstrijd voor de spelers behouden. Ook in de trainingssessie is het tijd voor een andere benadering.
In elke jeugdopleiding zie je heel wat aspecten van buiten het voetbal binnenwaaien: core stability, verschillende soorten krachttraining, loopscholing, coördinatietraining etc. Toch is het vaak moeilijk om de relatie met het voetbal én de wedstrijd te vinden. Je ziet allerlei algemene vormen van coördinatietraining terug (ladders, hordes etc.) maar de specifieke bewegingen van een speler in een bepaalde positie zie je amper terug: het wegdraaien op het middenveld, het springen bij een kopduel en het landen, de sprint van de buitenspeler naar de achterlijn en de voorzet. Waarom laten we steeds meer algemene invloeden toe in het jeugdvoetbal en schuiven we de specifieke steeds meer terzijde? Vervolgens heb ik in België een expertmeeting georganiseerd en heb ik een twintigtal specialisten (hoofdcoaches, jeugdcoaches, mental coaches, physical coaches, specialisten in krachttraining etc.) bij elkaar gebracht. Op deze avond heb ik ‘De Voetbalmethode’ voorgesteld en de experts geconfronteerd met hun specifieke vakgebied. Welke aspecten kan ik meenemen in mijn methode als de wedstrijd mijn uitgangspunt is? Die avond was essentieel voor de structuur van de methode, want (op aangeven van de experts) hebben we alle aspecten die geen directe relatie hebben (en die op dit moment nog niet op de juiste manier zijn vertaald) met de wedstrijd geschrapt. Zo is er in de methode geen plaats voor bijvoorbeeld coördinatietraining en core stability en richten we ons enkel op core business: voetbal.”
Topcoaches
Henk Mariman: “Verder heb ik nog heel wat verschillende deskundigen in het binnen- en buitenland gesproken. Maar het leukste onderdeel was de ontwikkeling van de voetbalinhoud. Als Hoofd Opleiding zit je jaren in dezelfde club en pik je wel wat ontwikkelingen mee. Maar voetbalinhoud wordt niet zo snel gedeeld met andere clubs. Je blijft dus makkelijk in hetzelfde kringetje draaien. Het was fantastisch dat hoofdcoaches bereid waren om inhoudelijk te sparren en het gaf me de kans om de voetbalinhoud te toetsen en te vergelijken. Ondere andere Hein Vanhaezebrouck, Franky Dury, Frankie Vercauteren, Harm Van Veldhoven, Paul Van Gastel, Morten Olsen en Sef Vergoossen zijn de revue gepasseerd. Ik heb nog andere interessante topcoaches gesproken. Met name Sef Vergoossen heeft driemaal de tijd genomen om over inhoudelijke onderdelen te discussiëren. Wát een vakman! Ook Pascal Jansen van PSV heeft me meermaals getriggerd met zijn benadering. Ook hier ga je als coach makkelijk één bepaalde richting in. Het discussiëren met verschillende coaches leert je om open te staan voor andere benaderingen. Een praktijkvoorbeeld: wat doen de centrale verdedigers als de rechterflankaanvaller van de tegenpartij de bal heeft? Houden ze positie voor het doel of kan de linker centrale verdediger de linkerflankverdediger steunen? Wanneer kan de linker centrale verdediger steunen en wat gebeurt en vervolgens in het centrum? Het was een verrijkende periode. Ik kan het elke jeugd- en hoofdcoach aanraden. Nadien heb ik een aantal try-outs met coaches van verschillende niveaus gedaan. Hoe kan je vanuit je eigen clubcultuur je voetbalvisie ontwikkelen? Hoe kan je vervolgens vanuit deze visie je trainingssessie ontwikkelen? Deze cursus heeft het hele onderzoek bevestigd: coaches nemen te makkelijk oefenvormen over van elkaar en de aanpak van de coach en de inhoud en opbouw van de training verschilt nauwelijks in de leeftijdsgroepen. Ook wetenschappelijk onderzoek heeft dit uitgewezen. We hebben dus nog stappen te gaan.”
De ogen trainen
Henk Mariman: “Ook perceptie krijgt extra aandacht in de boekenreeks. We besteden in onze coaching vooral aandacht aan de uitvoering en in de tweede plaats aan de keuzes die de spelers maken. Maar de aspecten orïentatie en perceptie komen nauwelijks aan bod. Een simpele oefenvorm in de opleiding van FC Barcelona bevestigde het belang: even over de schouder kijken en kaatsen als de tegenstander doordekt. Ook de Duitser Horst Wein gaf me het belang aan: we moeten de ogen trainen! Het is onmogelijk om verder alle ervaringen en gesprekken in een artikel te gieten: ze zijn allemaal in de methode verwerkt!”
