De Voetbalmonitor is het systeem waarin zoveel mogelijk data uit de opleiding van Nederlandse betaaldvoetbalorganisaties verzameld worden, om beleidsmakers in staat te stellen hun beslissingen te nemen op basis van feiten. De Voetbaltrainer praat erover met Teun Jacobs en Jan Verbeek. Jacobs is binnen de KNVB Manager Voetbaltechnische Zaken, Verbeek Researcher. Beleid op basis van data is nodig, vinden beiden: ‘We hebben in het Nederlandse voetbal te lang op basis van aannames beslissingen genomen.’
Tussen het seizoen 2012/2013 en 2017/2018 speelden 6896 jeugdspelers in de teams Onder 13 t/m Onder 19 in de opleidingen van bvo’s in Nederland. Samen speelden ze in die tijd 152.311 wedstrijden in competitie-, beker- of vriendschappelijk verband. Mooie cijfers, maar wie zijn die spelers en wat kunnen we allemaal met deze gegevens? Om dat in beeld te brengen, ontwikkelde de KNVB de Voetbalmonitor, het systeem dat gebruikers in staat stelt op een cijfermatig verantwoorde manier beleidsbeslissingen te kunnen nemen.
De Voetbalmonitor wordt beschikbaar gesteld aan alle bvo-opleidingen in Nederland. Kunt u vertellen wat de ontstaansgeschiedenis is van de Voetbalmonitor?
Teun Jacobs: ‘De Voetbalmonitor is voortgekomen uit het Kwaliteit & Performance Model. Een onderdeel van dat model was, dat we vonden dat we het rendement van een jeugdopleiding beter moesten kunnen meten. Dus de vraag beantwoorden: hoeveel spelers neemt een club in opleiding, wie zijn die spelers en hoeveel van hen halen uiteindelijk het betaalde voetbal – hetzij binnen dezelfde organisatie danwel elders in het betaald voetbal. In het K&P-programma staat dus ook dat verenigingen moeten meewerken aan de rendementsmeting door de KNVB, en dat doen ze ook graag. Maar het was al snel duidelijk dat je met die schat aan data meer kunt doen. Jan en ik zijn gaan filosoferen hoe we meer
beleidsmatige keuzes, zowel binnen bvo’s als binnen de KNVB, zouden kunnen ondersteunen door middel van data. En die data moeten dan wat zeggen over de pathways van jeugdspelers, kortom: welke route hebben die jeugdspelers afgelegd? Wanneer je daarover gaat praten, kom je erachter dat je eigenlijk nog veel meer wilt weten dan alleen die rendementskwestie. Zo werd het systeem dat oorspronkelijk bedoeld was als een rendementsmeter de Voetbalmonitor. Dit alles heeft ertoe geleid dat we nu heel veel data hebben op basis waarvan we zowel voor het betaald voetbal, het amateurvoetbal als voor ons eigen beleid heel interessante rapportages kunnen draaien.’
Hoe komt de KNVB aan al die data?
Jan Verbeek: ‘Wanneer een speler gaat voetballen, komt hij in de bestanden bij de KNVB. Hierdoor beschikt de bond over een enorme hoeveelheid informatie vanuit het ledenadministratiesysteem Sportlink. We willen deze informatie op grotere schaal beschikbaar maken en de statistieken
die eruit te halen zijn, ook breder gaan aanbieden. Zaak is uiteraard dat dit op een wijze gebeurt die recht doet aan alle privacywetgeving. Verder willen we meer verdieping aanbrengen per vereniging of zelfs op teamniveau. Dit kunnen we doen door gegevens uit de tabellen uit te splitsen naar verschillende achtergrondkenmerken en in te zoomen op specifieke subgroepen.
Daarnaast zijn we gaan kijken welke teams, beginnend bij Onder 13, vanaf het seizoen 2012/2013 onderdeel zijn geweest van de opleiding bij een bvo. Die teams hebben allemaal wedstrijden gespeeld. Welke spelers waren nu onderdeel van die wedstrijden? Elke speler heeft een unieke code. Door middel hiervan kun je allerlei verbanden leggen naar bijvoorbeeld gemeentes en verenigingen. Waar worden de spelers nu voornamelijk gescout? Inmiddels hebben we ongeveer 7100 spelers in het systeem zitten, die dus de afgelopen vijf jaren op enig momenteel onderdeel uitmaakten van de opleiding van een bvo vanaf Onder 13. Vervolgens kun je gaan meten wat het rendement van die spelers is geweest. Hoeveel spelers hebben hun debuut gemaakt in het eerste elftal? Bij welke amateurverenigingen zijn die spelers gescout? En op welke leeftijd? Hieruit kun je bijvoorbeeld opmaken in hoeverre het zin heeft om al op heel jonge leeftijd te scouten. Door de cijfermatige onderbouwing te kunnen geven hopen we beter gefundeerde uitspraken te kunnen doen over belangrijke beleidsmatige zaken. Bovendien verwachten we de periode waaruit we alle gegevens hebben, in de toekomst uit te kunnen breiden nog naar jongere categorieën.’
Teun Jacobs: ‘Waar de Voetbalmonitor ons ook in helpt, is kijken welk type trainer het hoogste aantal spelers aan het betaalde voetbal levert. Dat is momenteel een belangrijk discussiepunt. Wat werkt nu het beste, een trainer met jarenlange ervaring op een hoog niveau als speler of juist een trainer met jarenlange ervaring op dezelfde leeftijdsgroep? Dit levert belangrijke informatie op voor onze trainersopleidingen. Stel dat je zou kunnen concluderen dat diversiteit aan trainers uiteindelijk voor spelers heel belangrijk is om de top te kunnen halen, moet je er als opleider ook wel voor zorgen dat je die trainers met diverse achtergronden ook toegang krijgen tot de opleidingen. Natuurlijk kunnen we nu hier ter plekke bedenken dat het goed is wanneer een trainer met een sterk pedagogische achtergrond in een klas zit met een ex-betaald voetballer en een trainer met veel ervaring op het veld. Maar het is veel beter wanneer we dat kunnen onderbouwen met feiten die we halen uit de analyse van de weg die pakweg zevenduizend spelers hebben afgelegd.’
Is zo’n systeem ooit af? Je kunt je voorstellen dat je altijd weer nieuwe gegevens binnenkrijgt en daaraan andere wensen kunt koppelen, die ook haalbaar worden.
Jan Verbeek: ‘Dat klopt inderdaad, en dat zien we ook in de praktijk. Hoe meer we ermee bezig zijn, des te meer bedenken we wat we nog meer graag zouden willen weten. Nu zitten we nog met enige regelmaat in een situatie dat we de betreffende data nog niet in huis hebben. We weten veel, maar we weten bijvoorbeeld niet wat de spelers doordeweeks aan trainingen krijgen aangeboden. Stel dat we informatie zouden kunnen krijgen hoe vaak spelers getraind hebben in Onder 13, Onder 14 et cetera, en wat ze dan precies gedaan hebben, dan kunnen we ook die informatie weer in het systeem zetten. Dat zou ons weer veel output kunnen opleveren waar bvo’s, amateurverenigingen en uiteindelijk ook de KNVB op beleidsmatig terrein hun voordeel mee kunnen doen.’
Teun Jacobs: ‘Uiteindelijk hebben we gewoon de verenigingen nodig. Als zij het niet interessant vinden wat er uit al die rapportages te halen valt, dan doen we het voor niets. Om dat te voorkomen hebben we de Werkgroep Voetbalmonitor opgericht. Die bestaat uit vertegenwoordigers uit het betaald voetbal zoals Hoofden Opleidingen, trainer-coaches, Algemeen Directeuren en Technisch Directeuren. Om te beginnen hebben we laten zien wat we al gemaakt hadden, met daaraan de vraag gekoppeld: is dit waardevol? Het antwoord was bevestigend. In die werkgroep zijn we daarna doorlopend met elkaar in gesprek over definities. Een voorbeeld: wat is nu precies een debuut in het eerste elftal? Is een debuut een speler die in de laatste seconden invalt om tijd te winnen, en op wie daarna nooit meer een beroep wordt gedaan? Of spreken we van een debuut indien een speler drie wedstrijden is ingezet? Zo heb je ook het vraagstuk van de gecombineerde opleidingen. Indien een speler dan debuteert, door welke bvo is hij dan daadwerkelijk opgeleid? Met alle definities die daaruit zijn gekomen, zijn wij rapportages gaan bouwen voor elk lid van de werkgroep en zijn organisatie, specifiek op die bvo gericht. Allemaal zaken die juist voor die bvo interessant zouden kunnen zijn. Door
op deze manier het werkveld erbij te betrekken blijven het niet alleen loze cijfers maar wordt het zinvolle informatie waar bvo’s ook daadwerkelijk iets aan hebben.’
Hoe zorg je ervoor dat iedereen die enorme hoeveelheid gegevens ook juist interpreteert?
Teun Jacobs: ‘In de gevolgtrekking van hetgeen we produceren, willen we als bond geen grote rol spelen. Wij proberen hier een duidelijke scheiding aan te brengen. Wij zorgen voor de gegevens, de juiste vertaling in rapportages en de uitleg die daar eventueel bij hoort. Maar we kennen lang niet altijd de context waarin die gegevens tot stand zijn gekomen. Het interpreteren laten we dus aan de verenigingen over, die de omstandigheden beter kennen. Zo’n club kan dan bij een debuut van een speler op wie verder nooit meer een beroep is gedaan, zeggen: hij viel toen inderdaad in, maar we hadden een groot aantal blessures en dat was de reden. Normaliter had hij nog niet gedebuteerd, meteen de reden waarom daarna niet direct nieuwe wedstrijden zijn gevolgd.
Wel kunnen we als KNVB ‘voetbalbreed’ conclusies trekken. Wanneer we bijvoorbeeld kijken naar het rendement van spelers die al op acht- of negenjarige leeftijd een opleiding instromen, kun je zeggen dat dit in het algemeen heel laag is. Slechts weinig van die spelers halen het betaalde voetbal. Aan de andere kant is ook vast te stellen dat de spelers die al zo jong bij een bvo speelden en uiteindelijk ook het eerste elftal hebben gehaald, nu soms wel een vermogen waard zijn. Dan is het aan de verenigingen om te bepalen of zij dit willen, of juist niet. De vereniging moet de keuzes maken, dat is niet aan de KNVB.’
Jan Verbeek klapt zijn laptop open. Op het beeldscherm verschijnt een indrukwekkende kolom met namen. Het zijn de spelers die de afgelopen vijf seizoenen onderdeel uitmaakten van een jeugdopleiding van een bvo: circa zevenduizend voetballers die allen de droom koesterden ‘het te maken’ in het betaalde voetbal. Uiteraard is dit slechts een deel van hen echt gelukt, of zal het echt lukken. Achter hun namen een hele rij gegevens: de geboortedatum, de nationaliteit en geboorteplaats om te beginnen. Maar ook de leeftijd waarop de speler gedebuteerd heeft in het eerste elftal, de club waarvandaan hij kwam, het niveau waarop hij speelde. Ook al weten we dat het systeem misschien nooit helemaal klaar zal zijn, hoe ziet het er in de meest ideale situatie uit?
Jan Verbeek: ‘De bedoeling wordt dat verenigingen (op directieniveau, Hoofden Opleiding) een inlogcode krijgen zodat zij hun eigen cijfers kunnen zien. Zij kunnen dan zelf een aantal relatief eenvoudige tabellen maken over bijvoorbeeld de doorstroom of de scouting die op een bepaalde speler
is verricht. Uiteindelijk willen we dit systeem graag koppelen aan alle data die vanuit de Eredivisie beschikbaar komen. Dan is het ‘af’, in de zin dat je dan in de Voetbalmonitor alle gegevens van de loopbaan van een speler hebt, en die combineer je vervolgens met de prestaties die hij op eerste-elftalniveau levert. Al die zaken in een online omgeving en dan inloggen met je eigen code. Vervolgens de conclusies trekken die voor jouw specifieke organisatie van belang zijn. Stel nu eens dat je zou kunnen vaststellen dat spelers die als veertienjarige instromen bij een bvo zodra ze in een eerste elftal spelen gemiddeld een veel minder goede fysieke prestatie leveren dan zij die als twaalfjarige zijn binnengekomen. Die van veertien missen twee jaar training op topniveau. Dan zou je daarop beleid kunnen maken. Evenzeer wanneer zou blijken dat het juist niets uitmaakt. Of neem de veranderingen die de KNVB de laatste jaren heeft doorgevoerd op het gebied van competitievormen. Drie jaar geleden hebben we bijvoorbeeld de Onder 19-competitie op de schop genomen. Op basis van data die daaruit komen, kunnen we best wat conclusies trekken: wat heeft dit gedaan met de spelers? We willen graag kunnen zien wat de gevolgen zijn. Door een systeem als de Voetbalmonitor wordt
dat mogelijk.’
We hebben het tot nu toe vooral over zaken die rechtstreeks op de ontwikkeling van spelers betrekking hebben. Kun je uit het systeem ook nog andere beleidsmatige conclusies trekken?
Jan Verbeek: ‘Neem een discussie die we onlangs hadden, die ging over de zgn. poolvergoedingen: de betaling die bvo’s aan elkaar en aan amateurverenigingen verschuldigd zijn wanneer zij spelers overnemen. Hoe vaak komt dat nu daadwerkelijk voor? We hebben dus alle overgangen van spelers tussen verschillende opleidingen (en verschillende niveaus opleidingen) geanalyseerd en bekeken in hoeverre voor die overgang een poolvergoeding is betaald. Het zou prachtig zijn indien we dit soort data in de genoemde online omgeving kunnen aanbieden. Want we horen natuurlijk veel dat spelers te vroeg weggaan, met name ook naar het buitenland, en dat daar relatief weinig tegenover staat. Sommige clubs hangen daar zelfs de conclusie aan dat ze net zo goed kunnen stoppen met opleiden. Als we dit alles feitelijk kunnen onderbouwen met cijfers, kun je daarna wellicht nog steeds dezelfde gedachte hebben maar heb je hem wel gebaseerd op de feiten.’
Zoveel bvo’s als er zijn, zoveel verschillen tussen die verenigingen zijn er ook. In hoeverre hebben zij hier allemaal behoefte aan?
Jan Verbeek: ‘We hebben het systeem gepresenteerd door langs alle jeugdopleidingen van betaald-voetbalorganisaties te gaan. Het meest interessant waren voor de meeste verenigingen de data achter de scouting. Door dit systeem konden zij precies zien welke spelers zij binnen hun zgn. ‘scoutingsstraal’ (zie afbeelding 3) hadden gescout, en welke erbuiten. Je ziet dan ook welke spelers uit dat gebied wél door een andere bvo gescout zijn, maar dus niet door de betreffende bvo waarmee we praten. Deze spelers kunnen dus gemist zijn. Maar ook hier geldt dat de achtergrondinformatie belangrijk is. Zo hadden we onlangs een geval waarbij een speler jaren geleden naar de Onder 10 van een bvo buiten het scoutingsgebied ging, maar vooral omdat de club waar hij in de buurt woonde, zélf nog geen Onder 10 had. Dan mis je logischerwijs zo’n speler. De betreffende speler speelt overigens inmiddels wel in het eerste elftal bij de bvo die hem oorspronkelijk niet in de opleiding kreeg. Je moet altijd weten waaróm iets is gebeurd. Dat is ook de reden dat de KNVB zelf niet de conclusies wil trekken. Uiteindelijk moet het een flexibel, interactief maar ook simpel systeem zijn waarmee de verenigingen zelf uit de voeten kunnen en waaraan zij desgewenst ook zelf nog gegevens kunnen
hangen die zij van belang achten.’
Wordt de Voetbalmonitor dé kern van voetbalontwikkeling in Nederland?
Teun Jacobs: ‘Je moet altijd beseffen dat het data over het verleden zijn. Dus in feite zeg je: stel dat je nu voor de toekomst een beslissing neemt, wat zou die beslissing dan in het verleden betekend hebben indien je die toen had genomen? Het systeem moet in elk geval een grote mate gaan bijdragen dat we zoveel informatie beschikbaar hebben dat we op een nog meer verantwoorde wijze keuzes kunnen maken. De computer, de data én de mens moeten er uiteindelijk voor gaan zorgen dat de keuzes door de mensen beter gemaakt kunnen worden.’
