“Nee, dat was niet de insteek bij het samenstellen van onze selectie. Dat vind ik namelijk geen goede gedachtegang. Op elk niveau gaat het erom dat je vooruitkijkt en zo goed mogelijk wilt presteren. En daarvoor wil je kwalitatief en kwantitatief een sterke spelersgroep samenstellen. Dat betekent in de meest ideale situatie: je houdt de kern bij elkaar en voegt aan de bovenkant drie aanwinsten toe. Wanneer er dan aan de onderkant drie spelers afvloeien, gaat automatisch je basisniveau omhoog. Bij SWZ lopen we echter vaak tegen hetzelfde struikelblok aan en dat is ons spelersbudget. Dat is nu eenmaal niet zo hoog, vergeleken met andere ploegen in de Topklasse. En dat maakt de onderhandelingen met directe versterkingen niet gemakkelijk.
We zaten voorafgaand dit seizoen met best veel spelers om tafel, konden de jongens een grote sportieve uitdaging bieden en hebben de randvoorwaarden goed geregeld. Toch blijkt dat veel voetballers uiteindelijk kiezen voor een hoofdklasser in de buurt, waar ze meer kunnen verdienen. Nou, dat is prima, dan gaan we kneiterhard met de jongens die we wél hebben aan de slag. De eerste wedstrijden hebben aangetoond dat, mits we compleet zijn, SWZ voor heel veel ploegen een lastige tegenstander kan zijn.”
Vooronderstellingen
Berry Zandink: “Doordat ons elftal in grote lijnen hetzelfde is gebleven, is het in de kunst om de voorbereiding iedereen dezelfde kansen te geven. Dat geldt dus ook voor de jongens die vorig jaar onder je leiding op de bank zaten. En dan moet je vooral niet zoeken naar beelden die jouw vooronderstelling bevestigen. Zo van: ‘Zie je wel, zijn eerste aanname is weer slecht.’ Of: ‘Hij staat net als vorig jaar niet goed opengedraaid.’ De eerste oefenwedstrijden speelden we daarom met drie blokjes, waarbij elk blokje een halfuur speeltijd kreeg. En uiteraard werk je gaandeweg de voorbereiding toe naar je basiselftal.
Dit is mijn tweede seizoen bij SWZ. Toen ik hier vorig jaar begon, moesten de jongens wennen aan mijn selectiebeleid. De trainers die hier voor mij werkten, namen meestal een grote bank mee, met zes of zeven wisselspelers. Ik kies echter bewust voor vier veldspelers en een tweede keeper op de bank. De reden: er kan altijd iemand op het laatste moment afhaken. Dan heb je in ieder geval drie volwaardige spelers die je kunt inbrengen. De jongens die buiten de wedstrijdselectie vallen, moeten met het tweede elftal mee. Dat was hier niet gebruikelijk. Het is natuurlijk teleurstellend als je ambities hebt voor het eerste elftal, je daarvoor niet wordt geselecteerd en in plaats daarvan ’s ochtends vroeg ergens in Groningen moet voetballen. Ik vind echter dat ook deze voetballers wedstrijdritme moeten krijgen. Oké, dat doen ze weliswaar op een lager niveau, maar als ik ze later voor het eerste elftal inbreng, hebben ze in ieder geval speelminuten in de benen.”
Je hoort trainers vaak zeggen dat de kwaliteit van de wisselspelers de sterkte van de selectie bepaalt. Maar kleven er ook nadelen aan een brede bank?
Berry Zandink: “Wij hebben bij SWZ zoals gezegd niet de financiële middelen waarmee we elke positie dubbel kunnen bezetten. En vooropgesteld: ik ben absoluut niet jaloers op clubs waar elk seizoen achttien nieuwe spelers komen, en er zestien jongens vertrekken. Dan krijg je nooit de kans om aan een ploeg te bouwen. Wij hadden dit seizoen het geluk dat er slechts twee basisspelers vertrokken en dat hebben we goed kunnen opvangen. Momenteel werken we met een selectie van 22 spelers. Dat lijkt veel, maar als er in de voorbereiding vier jongens wegvallen, wordt het meteen al krapjes. Daar komt bij dat niet elke speler het niveau van de Topklasse heeft. Dat hoeft ook niet trouwens. Een brede bank klinkt heel mooi, maar vergeet niet dat dit ook problemen kan opleveren. Een paar jaar geleden sprak ik een trainer, voorafgaand onze eerste competitiewedstrijd. ‘Berry, wij hebben de beste groep sinds jaren. Ik kan twintig gelijkwaardige spelers opstellen’, vertelde hij me enthousiast. Na de winterstop speelden we tegen dezelfde ploeg – en wat denk je? Diezelfde trainer vertelde me nu dat hij helemaal gek werd van zijn ontevreden wisselspelers. Hij was meer psycholoog dan voetbaltrainer en moest iedereen tevreden zien te houden.”
En dus?
Berry Zandink: “Zeg jij het maar, wat is wijsheid? Ik denk dat ten eerste de rolverdeling duidelijk moet zijn. Elke speler moet binnen de groep zijn plek kennen, weten wat van hem wordt verwacht en zich realiseren wat zijn rol is in het teamproces. Daar hameren we op tijdens onze individuele gesprekken met de spelers. Met de jongens die zeker van hun plaats zijn, zit je vanzelfsprekend niet zolang om tafel. Bij de wisselspelers kan dat een ander verhaal zijn, vooral als ze niet begrijpen waarom ze ernaast staan. Maar geloof me: diep in hun hart weten voetballers, dus ook de jongens die buiten de basisopstelling vallen, heel goed hoe de rollen zijn verdeeld. Vraag je ze echter om een favoriete opstelling te maken dan zet iedereen zichzelf in de basis. Hoewel ik er dus van overtuigd ben dat ook de wisselspelers hun plek kennen, moeten ze daar natuurlijk nooit genoegen mee nemen. Daarom geef ik wisselspelers tijdens een individueel gesprek, maar ook bijvoorbeeld na afloop van een training als iemand vraagt waarom hij niet speelt, aan wat hij aan zijn spel moet verbeteren voor een basisplaats. En vraag ik hem: ben jij ook bereid om te investeren in jezelf? Wat kan ik voor jou betekenen, zodat je een betere voetballer wordt? Op deze manier houden de jongens perspectief – niemand wil immers in een uitzichtloze positie zitten – en omgekeerd zorg jij ervoor dat je ze betrokken bij je team houdt. Daarom probeer je ze ook altijd gefocust te houden: blijf nou fit, blijf gretig en zorg dat je je onderscheidt als je eens met het tweede elftal moet voetballen. Want als jouw moment eens komt, dan moet je er klaar voor zijn. Een onderdeel van de rolverdeling is dat je je selectie kunt opdelen in gradaties. Bij ons knokken vijftien à zestien jongens om de elf basisplaatsen. Daarachter zitten een paar aanstormende talenten. En één of twee jeugdspelers en soms een voetballer die er in het tweede elftal bovenuit steekt. De jeugd- en tweede-elftalspelers laten we elke woensdag meetrainen om ze te belonen, maar ook zodat ze tijdens de 11:11-partijen kunnen wennen aan het topklasseniveau. We spelen namelijk altijd met de basis tegen de reserves. Het mes snijdt dan aan twee kanten: de basisspelers raken op elkaar ingespeeld en het niveau van je wissels gaat omhoog, doordat ze onder verhoogde weerstand voetballen. Op deze manier kunnen ze groeien en doorontwikkelen, wordt je ondergrens beter en neemt dus uiteindelijk het niveau van je selectie toe.”
Hoe bepaalt u uw wissels tijdens de wedstrijd?
Berry Zandink: “Ik ben geen trainer die wisselt omdat hij nu eenmaal drie spelers eruit mag halen. Dat lijkt me vrij logisch als je in de Topklasse voetbalt. We maken onze spelers dan ook vanaf de eerste dag duidelijk: ‘Fantastisch dat jij op een hoog niveau wilt voetballen, maar dat schept ook verplichtingen.’ En ja, daar horen soms ook teleurstellingen bij. Tijdens de wedstrijden kijk ik puur naar wat het elftal nodig heeft. Een voorbeeld: we speelden onlangs een wedstrijd in Rosmalen, waarbij ik geen enkele nieuwe speler heb ingebracht. Terwijl we wel een speler, een controlerende middenvelder, heel lang lieten warmlopen. Hij was namelijk op verschillende posities de eerste keuze om in te vallen. Eerst raakte onze rechtsback geblesseerd, maar later bleek dat hij toch kon doorspelen. We stonden dat duel lange tijd met 0-1 voor, Rosmalen had al een rode kaart gekregen en dus wilden we graag de tweede treffer maken om de wedstrijd in het slot te gooien. Dat lukte echter niet. Onze aanvallende middenvelder zat niet in de wedstrijd, maar die wilden we niet wisselen voor een defensieve kracht omdat we dan onze druk naar voren niet meer goed konden uitvoeren. En dus besloten we om de ploeg te laten staan. Ik vind dat zo’n jongen dan wel een uitleg verdient. Dat heb ik dus meteen na de wedstrijd, en vervolgens uitgebreider op de dinsdagtraining dan ook gedaan. Niet om mijn werkwijze te verantwoorden, want uiteindelijk worden de trainers aangesteld om de beslissingen te nemen, maar wel om een speler een inkijkje in jouw werkwijze te geven, zodat ze zich realiseren dat ik geen kunstje met ze uithaal. Heb je een basisplaats afgedwongen, dag mag je ook weleens een week minder goed spelen. Als je maar keihard blijft werken. Natuurlijk hebben mijn voetballers geen oneindig krediet. Maar wat bereik je ermee als je iemand bij elke slechte wedstrijd naar de kant haalt? Wanneer je dan iemand voor de warming-up uit de dug-out stuurt, denken zeven jongens die in het veld staan: ‘Word ik er zo uitgehaald?’ Nee, ik geloof erin dat je je beoogde basis vertrouwen moet geven, ervoor moet zorgen dat die jongens lekker in hun vel zitten. En dan hoop je natuurlijk dat de spelers die invallen, hun steentje bijdragen aan de wedstrijd.”
Wissel in blessuretijd
Het komt bijna elke wedstrijd voor: een voetballer, rekkend en strekkend langs de zijlijn, terwijl de stadionklok de negentig minuten al is gepasseerd. Met een wissel in blessuretijd willen trainers het ritme van de tegenstander breken en meer tijd winnen, om een voorsprong of gelijkspel over de streep te trekken. “Wij bezondigen ons daar ook weleens aan”, bekent Berry Zandink. “Bezondigen, ja – want ik begrijp dat het voor een voetballer nooit leuk is om pas in de absolute slotfase van een wedstrijd in te mogen vallen. Toch verwacht ik op dergelijke momenten een professionele houding van zowel de speler die het veld inkomt als van diegene die het veld verlaat. Uiteindelijk gaat het erom dat we met z’n allen het resultaat over de streep trekken. Lukt dat, dan is de sfeer automatisch vaak goed en doet ook niemand moeilijk. Wanneer een speler zijn wissel niet begrijpt, wil ik hem na afloop van een wedstrijd gerust uitleg geven. Meestal gebeurt dit op de eerste trainingsavond, zodat alle scherpe kantjes qua emoties van de wedstrijd er wel wat af zijn. Ik neem daar dan uitgebreid de tijd voor, zodat ik de speler inzicht verschaf in mijn denkwijze. Daar kan hij het dan mee eens zijn of niet, maar dan ben je in ieder geval wel ‘on speaking terms’. Ik kan mij echter wel mateloos irriteren aan zo’n Kazim van Feyenoord. Na zijn wissel theatraal een kratje bidons omschoppen en het dan goedkoop afdoen met de dooddoener dat hij zo teleurgesteld is in zijn eigen prestatie. Mijn mening is dat je daar als trainer op in moet grijpen, en ik neem aan dat Van Bronckhorst dat ook wel heeft gedaan, want dergelijke spelers kunnen een etterend gezwel in je spelersgroep worden. Zeker wanneer ze ook nog eens bondjes proberen te sluiten met de andere wisselspelers. Dergelijke spelers zijn in mijn ogen niet in staat hun eigen ego ondergeschikt te maken aan het teambelang. Bovendien zou Kazim moeten beseffen dat zijn gedrag ook nog eens gekopieerd wordt op allerlei niveaus en door alle leeftijdscategorieën.”
