In 2001 is het Keurmerk Jeugdopleidingen door de KNVB geïntroduceerd om de kwaliteit van jeugdopleidingen in het Nederlandse voetbal te waarborgen en te verbeteren. Jeugdopleidingen konden op grond van hun kwaliteit maximaal vier sterren behalen. Veel jeugdopleidingen van (voornamelijk) BVO’s hebben zich sindsdien laten certificeren. Dit heeft geleid tot een grote sprong voorwaarts in de kwaliteit van het opleiden van jeugdspelers. Het Keurmerk bleek een innovatie in zijn tijd.
Waarom is het Kwaliteit & Performance Programma geïntroduceerd?
Sinds 2001 is het Nederlandse voetballandschap dusdanig veranderd dat de wijze van certificeren niet meer voldeed. Ook waren en zijn de ons omringende en concurrerende landen bezig om hun jeugdopleidingen structureel te verbeteren. Er was daarom behoefte aan een nieuwe kwaliteitsimpuls. Als we internationaal leidend willen blijven als opleidingsland, is vernieuwing op vele fronten noodzakelijk:
• in de samenwerking tussen KNVB en clubs
• in onze opleidingsprogramma’s
• op het gebied van scouting en talentherkenning
• in de samenwerking met het onderwijs
• in het toepassen van innovatie en wetenschap
• in het creëren van een inspirerend leerklimaat voor spelers en coaches
• in het verder ontwikkelen van (technisch) kader.
Met diverse experts uit het amateuren betaald voetbal is vanaf het seizoen 2012/2013 een nieuw Kwaliteit & Performance Programma voor jeugdopleidingen in Nederland ontwikkeld, waarmee de lat opnieuw hoger kan worden gelegd. Het nieuwe Kwaliteit & Performance Programma vervangt daarom het oude certificeringssysteem uit 2001. De manier waarop clubs zullen worden ondersteund om systematisch hun jeugdopleiding te evalueren en te verbeteren is innovatief en vooruitstrevend.
Wat is het doel van het Kwaliteit & Performance Programma?
Het Kwaliteit & Performance Programma biedt verenigingen de mogelijkheid om hun jeugdopleiding op basis van kwaliteit te onderscheiden en zichzelf te positioneren in het voetballandschap. De nadruk tijdens het programma ligt op ontwikkelen en verbeteren. Het is een zogenaamd ‘ontwikkelingsgericht certificeringsmodel’ dat niet alleen leidt tot certificering, maar de vereniging ook handvatten en concrete aanbevelingen geeft om de jeugdopleiding te verbeteren. Met het nieuwe Kwaliteit & Performance Programma wordt getracht de jeugdopleidingen in Nederland een nieuwe kwaliteitsimpuls te geven.
Wat zijn de uitgangspunten van het Kwaliteit & Performance Programma?
Het Kwaliteit & Performance Programma richt zich op het doorlichten en ontwikkelen van jeugdopleidingen, waarbij clubs een certificaat kunnen behalen. Door de jeugdopleiding te toetsen op minimale kwaliteitseisen worden sterke punten en verbeterpunten in beeld gebracht. De kwaliteitseisen zijn ondergebracht bij de volgende onderwerpen: beleid en bestuur, teams, kader, trainings- en wedstrijdprogramma, samenwerking in de regio, innovatie en kennisdeling, accommodatie en voorzieningen, resultaten en verantwoording, talentherkenning, talentontwikkeling en leerklimaat. Aan de hand van de geconstateerde verbeterpunten worden vervolgens adviezen geformuleerd. Deze adviezen sluiten aan op de ambities en visie van de club. Het Kwaliteit & Performance Programma is één integraal model voor de gehele voetbalpiramide, dus zowel voor betaald- als amateurvoetbal. Het Kwaliteit & Performance Programma kent de volgende uitgangspunten: • Het biedt ruimte voor de eigenheid en het onderscheidende vermogen van de club • Het legt de nadruk op ontwikkelen & verbeteren en niet op controleren & beheersen • De kwaliteitszorgsystematiek moet aansluiten op de visie en filosofie van de club • Het biedt de mogelijkheid tot benchmarken en te leren van best practices • In het proces wordt de administratieve last voor een club tot een minimum beperkt • De nieuwe werkwijze moet clubs kansen bieden voor marketing en communicatie • De club blijft te allen tijde zelf verantwoordelijk voor de kwaliteit van haar jeugdopleiding, de KNVB kan hierin echter faciliteren en/of adviseren • Het model maakt de transitie van papier naar praktijk ofwel van ‘Wat moeten we doen om een certificaat te halen?’ naar ‘Hoe zorgen we voor een optimaal opleidingsprogramma en leerklimaat?’
Hoe ziet de deelname aan het Kwaliteit & Performance Programma eruit?
Zodra een club deel wil nemen aan het programma, volgt eerst een adviesgesprek. In dat adviesgesprek wordt het ambitieniveau van de club bepaald. Ieder ambitieniveau (lokaal, regionaal, nationaal, internationaal) kent kwaliteitseisen waar de jeugdopleiding vervolgens op beoordeeld wordt tijdens een audit. De audit heeft als doel om de sterke punten en verbeterpunten in beeld te brengen door de praktijksituatie zo goed mogelijk inzichtelijk te maken. De verbeterpunten staan vervolgens centraal tijdens de review waarvoor, in overleg met de club, een agenda en een intern en extern reviewteam worden samengesteld. Bij een review worden mensen van de club en mensen buiten de club betrokken die een goede bijdrage kunnen leveren aan de thema’s die gekozen zijn. Het doel is van elkaar leren en concrete aanbevelingen opstellen die de club kan implementeren.
Hoe worden de clubs gecertificeerd?
Clubs met een sterke jeugdopleiding kunnen zich met behulp van het Kwaliteit & Performance Programma voor Jeugdopleidingen op hun eigen niveau positioneren in de voetbalpiramide. Deelname leidt naar de erkenning als:
1. Lokale Jeugdopleiding
2. Regionale Jeugdopleiding
3. Nationale Voetbalacademie
4. Internationale Voetbalacademie
1. TRAJECT
Hoe heeft het traject er in 2014/2015 uitgezien?
In het seizoen 2014/2015 is het Kwaliteit & Performance Programma uitgevoerd in het amateur- en betaald voetbal. Maar liefst 25 amateurverenigingen hebben het programma in het eerste seizoen doorlopen. Deze clubs zijn verspreid over het hele land. Op Limburg na hebben uit elke provincie clubs deelgenomen. Van de deelnemende clubs zijn er zestien gecertificeerd, waarvan negen clubs de status Regionale Jeugdopleiding hebben ontvangen en zeven clubs de status Lokale Jeugdopleiding. Op het moment van schrijven doorlopen de overige clubs het programma of zijn in afwachting van het toekennen van een status.
2. ANALYSE
Wat heeft een analyse van de clubs opgeleverd?
Alle deelnemende clubs streven naar een beter rendement van hun jeugdopleiding, oftewel een hogere en betere doorstroom van jeugdspelers naar de eerste selectie. We zien bij deze clubs dat het aandeel ‘eigen jeugd’ afneemt naarmate het eerste elftal op een hoger competitieniveau uitkomt. Uitzondering hierop zijn twee deelnemende clubs waarvan het eerste elftal in de Vierde Klasse uitkomt. Beide clubs geven aan dat ze het als lastig ervaren om jeugdspelers te behouden voor de senioren. Vaak stromen deze spelers uit naar andere amateurverenigingen waar ze op hoger competitieniveau kunnen spelen. Uit het eerste seizoen blijkt verder dat clubs met de status van Regionale Jeugdopleiding met hun eerste elftal uitkomen in de Eerste Klasse of hoger en dat zij beschikken over 750 leden of meer. Bij clubs met de status Lokale Jeugdopleiding loopt het competitieniveau van het eerste elftal uiteen van de Vierde tot en met de Eerste Klasse en wordt (vooralsnog) een ledenaantal van 500 of hoger geconstateerd. Deelnemende clubs hebben over het algemeen een goed opgeleid kader. Van de Hoofden Jeugdopleidingen/ Technisch Jeugdcoördinatoren in het amateurvoetbal heeft circa driekwart een UEFA B diploma (74%). Veel clubs noemen het hebben van een UEFA B-licentie een voorwaarde om deze functie uit te oefenen. De gecertificeerde clubs streven verder min of meer een gelijke speelwijze na. Iedere club benoemt de formatie 1:4:3:3 als uitgangspunt, waarbij enkele clubs het inschuiven van een centrale verdediger naar het middenveld benoemen om een overtal te creëren op het middenveld. In het beschrijven van de speelwijze zijn, bij vrijwel alle clubs, (één van) de volgende termen opgenomen: aanvallend, attractief, creatief, dominant, verzorgd. Waarbij vaak meer aandacht wordt besteed aan een beschrijving van de teamfunctie aanvallen in verhouding tot verdedigen en omschakelen.
3. SUCCESFACTOREN
Wat is er na een seizoen te zeggen over de succesfactoren bij de diverse clubs?
Als een van de succesfactoren wordt genoemd het aanstellen van een Hoofd Jeugdopleiding die het voetbaltechnisch beleid uitdraagt en bewaakt. Daarbij maakt een Hoofd Jeugdopleiding wel deel uit van een technische commissie/technisch hart om samenhang met de restorganisatie te borgen. In sommige gevallen kiezen clubs ervoor een technisch eindverantwoordelijke aan te stellen voor zowel de jeugdopleiding als de senioren, om eenduidig beleid door te voeren. Het aanstellen van een Hoofd Jeugdopleiding brengt echter ook een valkuil met zich mee. Een club kan te afhankelijk worden van één professional. Omwille van de continuïteit is het van belang het voetbaltechnisch beleid te verankeren in de club. Om het voetbaltechnisch beleid eigen te maken worden bestuur, commissies en trainers betrokken bij de ontwikkeling ervan. Clubs onderstrepen de kwaliteit van het technisch kader als belangrijke succesfactor. Daarbij wordt erkend dat van trainers meer gevraagd wordt dan enkel een voetbaltechnische achtergrond. Een pedagogische achtergrond wordt vaker een criterium dat van jeugdtrainers verlangd wordt. Niet alleen de kwaliteit van trainers is doorslaggevend, ook het onderlinge leerklimaat. Clubs streven naar formele en informele situaties waar trainers aan elkaar verbonden worden, met als doel een klimaat creëren waarin ze elkaar ontwikkelen en tot betere prestaties stimuleren.
4. UITDAGINGEN
Waar liggen voor clubs nog uitdagingen?
Bij een aantal clubs is de doorstroom van de jeugdopleiding naar het eerste elftal een onderwerp dat veel aandacht vraagt. Er wordt op verschillende manieren mee omgegaan en belangrijk daarbij is met name de rol van het tweede elftal. Het blijkt voor veel clubs lastig om spelers in de leeftijdscategorie 19 t/m 23 jaar te behouden voor een club, wanneer zij nog onvoldoende aansluiting ervaren bij het eerste elftal. Dit zijn echter wel spelers die de club wil behouden, omdat ze potentie hebben op termijn voor het eerste elftal uit te komen. Veel clubs zoeken naar een verdieping van het voetbaltechnisch beleid. De ervaring leert dat het technisch kader hier onvoldoende aan toekomt door gebrek aan tijd. Het technisch kader is vaak parttime of op vrijwillige basis in dienst. Daarnaast vragen uitvoerende werkzaamheden veel tijd, wat ervoor zorgt dat er minder over het voetbaltechnisch beleid gesproken wordt. Interne scouting, ook wel teamindeling en selectiebeleid, vraagt veel aandacht van clubs. Om duidelijkheid te verschaffen naar spelers en ouders besteden clubs veel aandacht aan de organisatie en procedure. Duidelijke inhoudelijke beoordelingscriteria blijven echter vaak afwezig. Veel clubs zijn op zoek naar een verbinding tussen het voetbaltechnisch beleid en de beoordelingscriteria voor teamindeling en selectiebeleid. Clubs worstelen met de inzet van digitale hulpmiddelen, zoals een spelervolgsysteem. Veel clubs besteden tijd en middelen bij het implementeren van dergelijke systemen, waarbij het gebruik na een periode weer afneemt. De ervaring leert dat het tijd vraagt van het technisch kader en het doel om hier gebruik van te maken onduidelijk blijkt. De relevantie om van een spelervolgsysteem gebruik te maken lijkt dan niet aanwezig wat ervoor zorgt dat er inconsequent gebruik van wordt gemaakt.
