“Dat ik op deze manier bij Cambuur zou vertrekken, had ik echt nooit verwacht. Ik had een tweejarig contract bij de club, met een clausule dat ik de verbintenis na één jaar kon opzeggen. Ik had uitstel van mijn beslissing aangevraagd. Dat deed ik om druk op de directie van Cambuur te zetten. Ik wilde zo snel mogelijk een goed team voor het volgende seizoen hebben. Toen kwam sc Heerenveen. Ik ben een Gelderlander die overal op de wereld gewerkt heeft en de sentimenten tussen de beide clubs niet goed kent. Het is niet zo dat ik Heerenveen een grotere of mooiere club vind, maar ik zie Heerenveen wel als een uitdaging. Natuurlijk realiseerde ik me dat veel mensen in Leeuwarden mijn overstap niet waardeerden. Maar na zo’n prachtig seizoen dacht ik dat ik wel een zeker krediet had opgebouwd. Dat bleek helaas niet zo te zijn.
Hoewel de gebeurtenissen op het trainingsveld vervelend waren, kijk ik met een goed gevoel terug op de supporters van Cambuur. Ze zijn het hele seizoen fantastisch geweest. Ik weet nog dat ik jaren geleden onder druk van de supporters moest vertrekken bij FC Groningen. Ik was een beginnende trainer en dat deed toen een geweldige aanslag op me. Gelukkig kon ik daar met mijn directe omgeving goed over praten. Ook nu wil mijn vrouw weten waar deze reacties bij die mensen vandaan komen, en vooral: wat dit met mij doet. Eigenlijk sta ik er zelf van te kijken hoe nuchter ik eronder ben. Een kleine groep doet dingen die totaal niet door de beugel kunnen. Het zij zo. Ik moet verder. Misschien komt dat toch doordat je ouder wordt. Ik kan beter relativeren dan vroeger.”
Afspraken
Dwight Lodeweges: “Ik tekende tijdens het seizoen 2012/2013 een contract bij Cambuur. Ik had dus tijd me te verdiepen in de club en de spelers. Het viel me toen al op dat de jongens prima voetbalopgevoed waren. Tijdens wedstrijden zag ik voetballers die hard werkten en beter wilden worden. Ook van andere mensen die wat dichter bij de selectie stonden, ontving ik veel positieve signalen. Dan ging het niet alleen over de trainingsarbeid, maar ook over de manier waarop jongens met elkaar omgingen. Normaal gedrag stond hoog in het vaandel. En dat merkte ik vanaf het eerste moment dat ik zelf voor de spelersgroep stond. We hebben nogal wat jongens bij elkaar gehaald, waarbij sommige karakters en persoonlijkheden erg van elkaar verschilden. Maar uiteindelijk respecteerde en waardeerde iedereen elkaar. Liep eens iemand uit de pas, dan werd diegene door de spelersgroep gecorrigeerd. De belangrijkste bijdrage die een trainer daaraan kan leveren is het scheppen van duidelijkheid. Een van de eerste dingen die ik bij een nieuwe selectie doe, is afspraken op papier zetten. Ik vraag mijn spelersgroep: ‘Wat vinden jullie normaal gedrag? Wat vinden we bijvoorbeeld van smartphones, de televisie laten aanstaan, oorbellen, petten, ’s ochtends ontbijten op de club en troep in de kleedkamer achterlaten?’ Dat zijn allemaal kleine dingen, waar spelers zelf inspraak in krijgen. Zodat het hun eigen regels worden. En als dat het geval is, dan is de kans groot dat ze elkaar corrigeren als iemand deze afspraken overschrijdt.
Ik vond dat de spelers die met Cambuur gepromoveerd waren, een kans in de Eredivisie moesten krijgen. Ze wilden zich ontzettend graag bewijzen. Het grote publiek aantonen dat ze meekonden op het hoogste niveau. Nou, laat het dan ook maar zien. Daarom hielden we bewust de kern van het elftal intact. Jongens als Martijn Barto, Wout Droste, Lucas Bijker, Martijn van der Laan, Mohammed el Makrini, Leonard Nienhuis en Erik Bakker – ze hebben zich allemaal fantastisch ontwikkeld. Zo was El Makrini altijd al balvast en een uitstekende balveroveraar, maar hij speelde vervolgens vaak breed of terug. Terwijl een onderschepping juist hét moment is om de eerste bal vooruit te geven. Dan ben je immers al vier spelers van de tegenstander kwijt. En vervolgens ben je levensgevaarlijk met een jongen als Marcel Ritzmaier, die een goede steekbal heeft op snelle vleugelspelers als Elvis Manu en Jody Lukoki. Dit is slechts één voorbeeld van een speler die door een andere denkwijze een andere voetballer is geworden. Die knop omzetten is slechts een eerste stap. Daarna moet je dat heel specifiek trainen en vooral herhalen. Dus van sjablonen naar steeds meer weerstand en ten slotte gerichte evaluaties. In ieder elftal zitten jongens die denken: ‘Onze trainer kan er niets van, want ik speel niet.’ Dat is niet erg. Zo lang je ook naar hen toe rustig, duidelijk en eerlijk bent, leg je een fundament voor een goede werkverhouding. Ik ben niet heel extravert of een grote lolbroek. Sla mijn spelers ook niet steeds op de schouders. Dat wil ik ook helemaal niet. Nee, mijn voetballers moeten weten wat er van hen verwacht wordt. ‘Oké trainer, dit gaan we doen. We gaan aan de slag.’
Een trainer moet zijn spelers begeleiden, maar ze ook laten geloven in zijn speelwijze. Dat aspect gaat samen met geven van vertrouwen. Met Cambuur wilden wij met verzorgd positiespel aanvallend voetballen. Bij zo’n spelopvatting moet je lef tonen. En juist dat is niet gemakkelijk als een speler sportief een moeilijke periode doormaakt. Jody Lukoki gleed bijvoorbeeld een fase even weg. We hebben hem echter continu aangemoedigd. ‘Maak die actie als je 1:1 staat. Altijd! Maar doe dat niet als een back rugdekking van twee verdedigers krijgt.’ Langzaam zagen we hem uit het dal klimmen. Hetzelfde gold voor Marcel Ritzmaier. Ook hij had even een mindere fase. Maar dat is toch niet heel vreemd? Die jongens konden alleen maar terugvallen op Jong Ajax en Jong PSV.”
Assistenten Dwight Lodeweges: “Bij mij is het heel belangrijk hoe ik me bij een club voel. Dan heb ik het over de mensen die er werken. Bij Cambuur heb ik met een geweldige staf gewerkt. Henk de Jong, Sandor van der Heide, Jan Bruin, keeperstrainer René Grotenhuis en de fysieke trainer Jeroen van Os zijn mannen die over veel voetbalverstand beschikken. Maar niet alleen de staf is belangrijk. Dat zijn ook de vrijwilligers en de werknemers op het kantoor. Deze mensen maken uiteindelijk de club. Zij hebben Cambuur jaren geleden in leven gehouden, toen er grote financiële problemen waren.
Henk de Jong werd vorig jaar met Cambuur kampioen. Hij heeft uitgesproken dat hij ambieerde om hier ooit hoofdtrainer te worden. Maar wij hebben elkaar gelukkig nooit als een bedreiging gezien. Henk zei direct: ‘Dwight, ik val terug in mijn rol als assistent-trainer.’ En andersom heb ik nooit gedacht: ‘Jullie zijn dan wel kampioen geworden, maar nu ben ik de hoofdtrainer. Ik zal jullie eens wat laten zien.’ Zo ontstond een heel normale en prettige werksituatie, waarbij we van elkaars kennis en kunde profiteerden.
Of een hoofdtrainer en zijn assistenten tegenpolen moeten zijn? Ik vind dat je elkaar juist moet aanvullen. Een technische staf moet elkaar aan het denken zetten. Niemand is te oud om te leren. Een voorbeeld: ik ben in juli vorig jaar op bezoek geweest bij Art Langeler. Hij was het seizoen ervoor met PEC Zwolle gepromoveerd. Art vertelde me dat een nieuwe club in de Eredivisie zo snel mogelijk de naïviteit moet kwijtraken. PEC Zwolle had toen ze net waren gepromoveerd vaak de bal, speelde verzorgd, creëerde weliswaar weinig kansen, maar voetbalde erg enthousiast en kreeg daar terecht de complimenten voor. Maar volgens Art liep PEC vaak tegen hetzelfde probleem aan. Na zeventig minuten sloeg de vermoeidheid toe. En daarvan profiteerden de veel meer ervaren tegenstanders. Een vergelijkbaar scenario hadden wij met Cambuur in de eerste seizoenshelft. Ook wij hadden veel balbezit, voetbalden best aardig, maar verloren veel wedstrijden doordat we even niet opletten. Feyenoord speelden wij in Leeuwarden de eerste helft helemaal aan gort. Totdat uit het niets vlak voor rust de 0-1 viel. Vroeg in de tweede helft viel het tweede doelpunt en de wedstrijd was gespeeld. Ajax verloren we in blessuretijd omdat afspraken bij een corner niet werden nagekomen. En als je dan niet uitkijkt, dan lijdt je voetbal eronder. Zoals bij ons voor de winterstop gebeurde.
Art vertelde me daarnaast een interessante rekensom. Volgens hem moest een promovendus incalculeren dat er in het begin van het seizoen weinig punten worden gepakt. Een nieuwe club verliest vaak de eerste wedstrijden, mede door onervarenheid en naïviteit. Het is dan zaak om vooral niet in paniek te raken. Een gepromoveerde club moet proberen om de eerste tien wedstrijden vijf punten te pakken. Dan weten de voetballers wat er op een hoger niveau wordt gevraagd. Ze moeten dan wel uit de volgende tien wedstrijden tien punten pakken. En de derde serie vijftien. Dan heeft een promovendus dus nog vier wedstrijden om de laatste punten bij elkaar te sprokkelen.
We gebruikten het trainingskamp in Portugal om terug naar de basis te gaan. Centraal stond: wat is voor ons nou belangrijk? Eigenlijk kwam iedereen tot dezelfde conclusie. We moesten niet dingen half doen. Dus kon het centrale verdedigingsduo 2:1 voetballen? Doe dat dan ook! Voetbalde een tegenstander met twee spitsen, die druk op onze verdedigers zetten? Zoek dan de ruimtes, die ergens anders komen te liggen. Maar doe dat dan wél met de volle overgave. Niet halfslachtig. Daarnaast hebben we veel besprekingen en gesprekken met de spelers gevoerd. We wilden van hen weten: ‘Wat zijn bedreigingen voor onze doelstellingen? Zijn dat de media, of de supporters?’ We verdeelden bijvoorbeeld de voetballers in kleine groepjes. Daar kwamen heel interessante dingen uit. Een van die jongens zei bijvoorbeeld: ‘Wij moeten ervoor waken dat we als collectief door de ondergrens zakken.’ Er zijn in een wedstrijd altijd jongens die niet flitsend spelen, maar dan moeten de voetballers die wél goed in hun vel zitten hen ondersteunen. Heb je drie jongens in de ploeg die een 4 scoren, dan is de kans groot dat je tegen een nederlaag aanloopt. Maar zijn er een paar spelers die een 5,5 halen en de rest heeft een ruime voldoende, dan kun je nog steeds wedstrijden winnen.
We eindigden het trainingskamp met een oefenwedstrijd tegen Lierse SK. Die speelden we met 4-1 helemaal van de mat. Direct na de winterstop volgden overwinningen op Go Ahead Eagles en Heerenveen. We voetbalden fris van de lever. Zowel het spel als ons rendement was uitstekend. Vaak hoor je mensen dan zeggen: ‘We hadden die bevestiging even nodig.’ Maar je krijgt nooit iets zomaar in de schoot geworpen. Een bevestiging is het resultaat van hard werken.”
Herkenbaarheid
Dwight Lodeweges: “Ik probeer altijd, waar ik ook werk, een voetballend elftal te krijgen. Voor Cambuur was ik een jaar trainer van VVOG, een hoofdklasser uit Harderwijk. Die mensen zeiden dit seizoen tegen me: ‘Dwight, hoe jij nu voetbalt met Cambuur, dat herkennen we van vorig jaar.’ Dat is voor mij het mooiste compliment voor een trainer. De kwaliteit van beide elftallen is natuurlijk niet met elkaar te vergelijken, maar blijkbaar herkenden mensen de speelwijze. Ik vind ook dat als een een trainer lang genoeg bij een club zit, en hij rustig zijn werk kan doen, je zijn ideeën terug moet kunnen zien.
Of Cambuur dit seizoen heeft verrast met herkenbaar voetbal? Daar zit een tegenstelling in, nietwaar? Ik denk dat iedere tegenstander tegen Cambuur wist wat hij kon verwachten. Maar veel ploegen konden ons niet tegenhouden. Ze wisten niet wat ze moesten doen, doordat wij ons plan goed uitvoerden. Daar heeft Cambuur heel grote stappen in gemaakt. Cambuur is dit seizoen gegroeid van een wispelturig elftal – we hadden wel een idee over onze speelwijze, maar maakten zelf de doelpunten niet – naar een volwassen eredivisieploeg. Dat hebben die jongens grandioos gedaan.
Ik hoorde tijdens de trainerscursus eens een uitspraak die ik nooit ben vergeten. ‘De cultuur van een land herken je in de manier van voetballen.’ Dat vind ik echt een waarheid als een koe. Pas hem toe op Nederland, en op de maatschappij waarin we leven. We zijn een dienstverlenend landje. We hebben eigenlijk geen grondstoffen. Daarom moeten we onze talen kennen, vooruitdenken en avontuurlijk, innovatief en ondernemend zijn. Over het algemeen past onze manier van voetballen heel goed bij deze karaktereigenschappen. Wij kunnen niet voetballen zoals de Duitsers – extreem gedisciplineerd en hardwerkend – of als Italianen, die met hun catenaccio het resultaat heilig verklaren. Bij Brazilië denk je aan samba, Copacabana en mooie vrouwen. Dus moet in dat land het voetbal ook mooi zijn. Nederland moet dus zeker niet naïef zijn en openstaan voor andere invloeden, maar wél dicht bij zichzelf blijven. We moeten het type voetbal spelen dat bij ons past, en dat de mensen in ons land willen zien.
Red Bull Salzburg was een ploeg waarin je de Hollandse school terugzag. Zij speelden niet volgens de Europese norm. ‘Wij gaan naar Amsterdam voor een puntje.’ Nee, Red Bull Salzburg verschool zich niet, ging naar voren, pakte Ajax aan en werd daarvoor beloond. Net zoals Ajax eerder dit seizoen zichzelf beloonde door Barcelona te verslaan. Ik vond het niet leuk voor Ajax dat ze verloren, maar de manier waarop die jonge trainer (Roger Schmidt, red.) zijn ploeg liet spelen was werkelijk fantastisch. Het voetbalidee van Red Bull Salzburg – gewoon je eigen spel spelen – was vergelijkbaar met wat we bij Cambuur wilden, al doen wij dat natuurlijk op een ander niveau.”
Voorbereiding
Dwight Lodeweges: “Een trainer moet altijd zorgen dat zijn spelers goed voorbereid zijn. Een van de belangrijkste dingen die ik van Sef Vergoossen leerde was dat een trainer zich nooit moet laten verrassen. Dit houdt in dat je altijd je huiswerk moet doen. De elementen van de tegenstander zoeken waaruit je je voordeel kunt halen. Dat zijn heel eenvoudige dingen. Zetten ze bij een doeltrap de tegenstander vast? En zo ja: hoe doen ze dat? Hoe gedraagt een ploeg zich bij de opbouw van de eigen verdedigers? Natuurlijk kan een tegenstander een andere tactiek hebben dan jij verwachtte, maar ik wil die kans zoveel mogelijk uitsluiten.
Ik ben geen trainer die lange besprekingen houdt. Je moet dingen niet moeilijker maken dan ze zijn. Daarom probeer ik het altijd zo simpel en kort mogelijk te houden. Mijn besprekingen duren tijdens het seizoen nooit langer dan twintig minuten. Alleen in de voorbereiding heb ik soms drie kwartier nodig. Dan deel ik mijn verhaal echter op in twee stukken, anders verliezen de jongens hun aandacht. Mensen bereik je niet met een golf aan informatie. Bij een stortvloed blijven sommige gedeeltes altijd droog. Maar wanneer het lang genoeg motregent, wordt alles mooi nat. Doordat ik een trainer ben die gelooft dat spelers door herhaling beter worden, worden mijn tactische besprekingen gaandeweg het seizoen dus ook steeds korter. Houdt een trainer vlak voor het einde van de competitie een lang verhaal, dan heeft hij onderweg iets niet goed gedaan.
Mijn wedstrijdvoorbereiding heeft bij iedere wedstrijd hetzelfde karakter. Eerst wordt onze tegenstander bekeken. Minimaal twee keer. Zowel een thuiswedstrijd als een uitduel, omdat sommige ploegen dan een heel andere spelopvatting hebben. Ik wil zoveel mogelijk de clubs zelf aan het werk zien. Ik wil namelijk heel specifiek kijken: wat doet deze ploeg bij balbezit en balverlies? De belangrijkste sterktes en zwaktes, zowel van de ploeg als iedere individuele speler, schrijven we op een flipover. Dat formulier komt in de kleedkamer te hangen, zodat onze spelers dan al een idee krijgen wat ze tijdens de wedstrijd kunnen verwachten. Met daarbij een conclusie: wat kan onze tegenstander goed? Op welke plekken zijn ze kwetsbaar? Ondertussen verzamelen wij videobeelden. Met die beelden is het belangrijk dat je de kern probeert te raken. Soms bestaat de kern uit zes beelden van dertig seconden. Een andere keer toon je zes minuten achter elkaar. De beelden laten wij voorafgaand aan de tactische training zien. En op basis daarvan gaan we een uur aan de slag tijdens een besloten oefensessie.
De dag voor de wedstrijd staat in het teken van een ‘feel good-training’. We spelen 11:11, doen korte partijen, oefenen spelhervattingen, spelen een rondo en ten slotte volgt de wedstrijdbespreking. Dan geef ik de opstelling, laat ik de spelhervattingen van ons en de tegenstander zien en herhaal ik kort de hoofdpunten. De dag na de wedstrijd bekijken we opnieuw beelden. Wat wilden we en wat kwam daarvan terecht? Zo behandelen we iedere wedstrijd als een project. En hoewel de tegenstanders natuurlijk verschillend zijn, is de aanloop naar de wedstrijd steeds hetzelfde. Tijdens de wedstrijdbespreking wordt vaak één vraag of thema er uitgelicht. Een voorbeeld is hoe we omgaan met balverlies. Dat overkomt natuurlijk iedere ploeg. Als wij tegen een team spelen dat zelf terugzakt en gokt op de snelle tegenaanval na een onderschepping, dan is het belangrijk dat je op de juiste plaats de bal verliest. Dus niet op het middenveld na een breedtepass, maar in de diepte. Dan heb je namelijk nog iedereen achter de bal. Ook is het van belang wat er de eerste vijf seconden na balverlies gebeurt. In mijn speelwijze moeten voetballers op hun eigen positie blijven staan. Ik wil bijvoorbeeld niet dat onze rechtsvoor altijd met zijn vleugelverdediger meeloopt, of dat een rechtsback altijd zijn directe tegenstander bewaakt – als die continu naar binnen trekt. Het is veel beter als je lopende mensen van de tegenstander in de zone opvangt. Dat heeft twee grote voordelen. Ten eerste hoef je zelf lang niet zoveel meters af te leggen. Daarnaast sta je, wanneer je een bal onderschept, allemaal meteen in positie. Voor zo’n speelwijze heb je dus vleugelspelers nodig die diepte pakken, zoals Elvis Manu en Jody Lukoki. Bovendien ontstaat voor middenvelders zo automatisch meer ruimte om te voetballen.
Met Cambuur hadden we bij balverlies een zogenaamde hotzone. Dit houdt in dat er tussen de laatste man en de spits maximaal dertig meter ruimte zit. Een lage hotzone – dicht bij de het eigen zestienmetergebied – wilden wij vanzelfsprekend niet. Meestal begonnen we onze thuiswedstrijden met een hoge hotzone. Dat betekent dat we hoog druk zetten, maar het lukt bijna geen enkele ploeg om dat een hele wedstrijd vol te houden. Daarom speelden we dus het grootste gedeelte van de wedstrijd met een medium hotzone: rond de middenlijn. Daar wilden wij in balbezit komen. Op die manier bereid je de ruimtes achter de rug van de tegenstander voor en heb je met een steekbal op snelle mensen voorin mogelijkheden om een ploeg pijn te doen. Bovendien konden wij onze medium hotzone conditioneel het langst volhouden. Doordat we met Cambuur zo compact speelden rond de middenlijn, kwamen we daar vaak in de persoonlijke duels. En werd het voor een tegenstander lastiger om erdoor te komen. Het is een verklaring voor het belachelijk lage aantal tegendoelpunten dat Cambuur dit seizoen heeft gekregen. Ik vind het belangrijk dat een ploeg mede bepaalt hoe er wordt gespeeld. Daarom geef ik mijn spelers inspraak in onze speelwijze. Of we met Cambuur in Amsterdam tegen Ajax voetbalden, of in eigen stadion tegen Roda JC – wij wilden ons niet aan de tegenstander aanpassen. Stem je je eigen tactiek compleet af op hoe de tegenstander voetbalt, dan moet je het een week later weer heel anders doen. Maar herhaal je steeds wat je wilt, dan weten voetballers na verloop van tijd precies wat ze zelf doen moeten. Maar ook wat hun ploeggenoten gaan doen. Het gevolg is dat rust in een elftal komt. En met rust in de ploeg durven spelers beslissingen uit te stellen. Met als uiteindelijke resultaat dat er continu nieuwe, kansrijke situaties ontstaan.”
Toekomst Dwight Lodeweges: “Wat ik de komende tijd ga doen? Ik ga een maand eerder op vakantie dan gepland. Mijn vrouw en ik zijn gek op fietsen en wandelen. Ik moet nog tijd inhalen met mijn kinderen en kleinkinderen en ga vaker naar de sportschool. En daarna beginnen we aan de volgende klus in Heerenveen.”
