Spelprincipes zijn niet meer weg te denken uit het voetbal, of het nu gaat om de herkenbare speelstijl van eerste elftallen of de principes die worden gehanteerd in de jeugdopleidingen. Ook bij de jeugdopleiding van PSV, de club die dit seizoen wederom bovenin meedraait in de Eredivisie, zijn met alle trainers richtlijnen opgesteld aan het begin van het seizoen. Volgens Joonas Kolkka verschillen de spelprincipes bij jeugdopleidingen in Nederland echter niet zo veel van elkaar en gaat het vooral om het effectief toepassen ervan.
Joonas Kolkka: ‘Wij hebben vanuit PSV richtlijnen waarmee we willen spelen, maar we zijn als trainer-coach ook vrij om daar naar eigen inzicht van af te wijken als we daar een goede reden voor hebben. Het gaat om opleiden en dus gaat het in de praktijk soms net even iets anders. We spelen op de PSV-manier, maar afhankelijk van de ontwikkeling van spelers en het team kiezen we er soms voor om een beetje van de spelprincipes af te wijken.’
Kunt u een voorbeeld geven welke spelprincipes u toepast en hoe u deze op een logische manier moeilijker maakt naarmate spelers ouder worden?
‘Bij het omschakelen naar verdedigen is ons principe om zo snel mogelijk druk te zetten op de bal. De dichtstbijzijnde speler moet direct druk op de bal zetten en iedereen moet daarin meedoen. Het liefst willen we binnen vijf seconden de bal heroveren omdat de tegenstander dan nog niet georganiseerd is. Maar er zijn natuurlijk ook situaties dat het niet kan, en dat moeten spelers ook leren: dat het beter is om iemand op te houden zodat de tegenstander misschien wel terugspeelt naar de keeper. Dat kost tijd, en dan heb je als team weer de mogelijkheid goed te organiseren en door goed te verdedigen de bal te veroveren.
Als we moeten verdedigen, zakt het eerste elftal van PSV in tot ongeveer vijftien meter over de middenlijn en sturen ze de tegenstander naar een kant. Als er dan zwakke opbouwers zijn, willen ze hen aan de bal krijgen of juist een lange bal forceren. PSV heeft goede koppers dus dat kan een goede manier zijn om af te wisselen en de tegenstander niet in hun spel te laten komen. Dat is natuurlijk meer tactisch bij het eerste elftal dan bij de jeugd. In de jeugd zijn we bezig iedereen mee te laten verdedigen, de onderlinge afstanden goed te hebben en goed samen te werken tijdens het verdedigen. Zij zijn natuurlijk nog jong dus moeten ze bijvoorbeeld nog leren te kantelen richting de bal.’
Balverovering
‘Bij balverovering willen we direct de diepte zoeken, we willen lopende mensen hebben en degene met bal moet vooruit spelen als dat kan. Soms kan dat niet, en dan moeten ze ook de keuze kunnen maken om balbezit te houden. Het principe ‘diepte gaat voor breedte’ is er nog wel, maar je moet wel balbezit houden. Dat is veel veranderd de laatste jaren. Wij konden heel goed positiespel spelen, maar vaak was het voor de tegenstander heel makkelijk te verdedigen. Zij organiseerden zich gewoon en dan konden we wel positiespel spelen maar niet echt gevaarlijk worden. Dat is juist de verandering: in de praktijk was het vaak eerder ‘breedte gaat voor diepte’ dan andersom. Mede door de positiespelen. Dat hebben we met PSV wel aangepakt en dat zie je ook terug in het moderne voetbal. Zoveel topclubs spelen eigenlijk countervoetbal en dat is effectief als je het goed doet. Dat moeten we onze spelers tijdens de jeugdopleiding ook leren. En dat zie je ook terug in wedstrijden: tegen de middenmoot in de competitie kunnen we goed spelen, maar tegen de topclubs hebben we het moeilijker. Zij verdedigen ook goed en dan komt het vaak neer op de omschakelmomenten.’
Speciale spelprincipes voor het opleiden
‘Het is wel goed om te beseffen dat er verschillen zijn tussen het eerste elftal, waar winnen het belangrijkste is, en de jeugd. Jeugdspelers moeten altijd willen winnen en daar trainen we ook weleens op, maar dat is in de jeugd nog niet het belangrijkste. Dan denk ik meer aan de standaard principes die we hanteren bij aanvallen, omschakelen en verdedigen. Binnen de teamfunctie aanvallen is het spelprincipe dat we een voetballende oplossing zoeken tijdens de opbouw ondanks hevige druk. Bij de jeugd willen we als de tegenstander ons vastzet gewoon door de druk heen spelen, en dus moeten spelers gaan handelen om dit te kunnen doen. Terwijl PSV 1 dan misschien zou kiezen voor hun aanspeelpunt voorin zoals met Luuk de Jong in de vorm van een lange bal. Dat willen we overigens de jeugd ook wel leren: als ze ouder worden, moeten ze gaan herkennen wanneer een lange bal een goede optie is. Maar dat is pas later in de opleiding.
Bij de jongere spelers willen we dat ze zo veel mogelijk in de situaties komen, ze moeten het opbouwen onder druk steeds weer proberen en leren van hun fouten. Dat is soms heel moeilijk, maar dan helpen we ze wel door oplossingen te vinden om onder de druk uit te kunnen spelen. Kunnen of moeten we met vier man opbouwen, of met drie? Misschien is er maar één spits, en dan kunnen de centrale verdedigers gewoon wat verder uit elkaar gaan en de rest ruimte maken. Dan kunnen ze met z’n tweeën de tegenstander uitspelen.
Wij proberen spelers te leren situaties te herkennen, en dat ze snappen hoe ze een situatie zo goed mogelijk kunnen uitspelen. En ook dat ze begrijpen wat de zwakke punten van een tegenstander zijn, en hun eigen sterke punten.’
