Spartaanse principes
‘Bij het formuleren van spelprincipes zijn we heel gericht te werk gegaan. We hebben er bewust voor gekozen om, in plaats van principes top-down te implementeren, de trainers optimaal deelgenoot te maken van het proces. Er zijn diverse sessies georganiseerd, waarin we met trainers van de onderbouw hebben gediscussieerd over wat we bij Sparta bij de jongere leeftijdsgroepen belangrijk vinden. In een woordweb is van alles komen te staan wat met aanvallen, verdedigen en omschakelen te maken heeft. Vanuit deze brainstorm hebben we geprobeerd om punten te clusteren tot een principe. En daarbij zijn we ook van onze missie en visie uitgegaan. Zo willen we bij Sparta attractief spelen en strijdvaardig zijn. Hetgeen uit de brainstorm kwam, hebben we als het ware naast onze missie en visie gelegd. Pas dan kun je komen tot een omschrijving van principes, die passen bij wat je als club wilt. In ons geval dus: Spartaanse principes. Uiteindelijk hebben we de gekozen principes nog eens verder uitgewerkt, voor zowel linie als individu.’
Tijd nemen
‘Een van de punten die uit de brainstorm naar voren kwam, was het ‘aannemen met het goede been’. Voor spelers in de onderbouw is dat al een belangrijk accent. Al pratende hebben we dat uitgewerkt tot een individueel punt binnen het principe ‘spelers zonder bal zorgen dat de bal over de grond of door de lucht naar hen gespeeld kan worden’. Door het zo te formuleren, wordt het voor iedereen nóg duidelijker. Het aannemen met het goede been is leuk, maar het gaat om het uiteindelijke doel en dus het vervolg. Wat doe je ná je aanname? Ik vind de manier waarop bijvoorbeeld dit principe tot stand is gekomen, wel aangeven hoe belangrijk het is dat je er met elkaar de tijd voor neemt. Elke club heeft zo zijn eigen kernwaarden en leidt op volgens een bepaalde visie. De manier waarop een principe geformuleerd wordt, heeft gevolgen voor de manier waarop je je oefenvormen maakt en de manier waarop je coacht. Na verloop van tijd is het mogelijk dat bepaalde principes iets worden bijgesteld, maar dat is juist goed. Want alles in constant in beweging en in ontwikkeling.’
Waardevol
‘Het proces om te komen tot principes hebben we allemaal als erg waardevol ervaren. Het samen praten over voetbal, de manier van opleiden en uiteindelijk het komen tot de inhoud. Juist door er met elkaar zo goed over te discussiëren zijn er principes ontstaan, waaraan iedereen zich als het ware verbindt. We zijn er allemaal deelgenoot van gemaakt, staan erachter en daardoor wordt het breed gedragen. Net als het feit dat principes kunnen veranderen, is trouwens ook de taal die we met elkaar spreken aan verandering onderhevig. Zeker in de onderbouw is het nodig dat je principes én woorden gebruikt die door spelers worden begrepen. Tijdens het schrijven heb ik samen met Ruben den Uil, de Performance Coach van de club, steeds voor terugkoppeling naar de trainers van de onderbouw gezorgd. Het plan dat we met elkaar hebben geformuleerd is een document, een leidraad. Maar bovenal is het dynamisch.’
Beperken
‘Uiteindelijk zijn we, in samenspraak met Hoofd Jeugdopleidingen Dolf Roks, gekomen tot elf principes. Deze elf principes zijn verdeeld over de teamfuncties aanvallen (vier), verdedigen (vier), omschakelen van aanvallen naar verdedigen (één) en omschakelen van verdedigen naar aanvallen (twee). Het is heel goed geweest dat we het hierbij hebben gehouden, want juist het beperken kent een aantal grote voordelen. Des te minder principes je hebt, des te eerder iets wordt herhaald. Die herhaling is, zeker in de onderbouw, heel erg nodig om verankering bij de spelers te bewerkstelligen. Daarnaast is het aantal principes per teamfunctie voor spelers in de onderbouw nu goed te onthouden: als ik een speler zou vragen op welke vier zaken we letten bij het aanvallen, dan is de kans groter dat hij dat weet dan wanneer het om zes principes zou gaan. Tot slot werkt het beperken van het aantal principes ook voor ons als trainers heel goed. We worden ‘gedwongen’ om ons te richten op hetgeen er is afgesproken en dat geeft richting. Ook in de keuze voor oefenvormen worden we tot nadenken aangezet, want er wordt bij Sparta Rotterdam altijd onder weerstand getraind. Als het bijvoorbeeld gaat over het principe ‘het creëren van de derde man’, dan moet de trainer proberen dat in een vorm met weerstand te gieten. Het gaat dan onder andere over de ruimtes, regels en uitdagingen voor elk individu. Deze trainingsvoorbereiding doet een trainer niet alleen, ook daar is samenwerking met andere trainers in de onderbouw van belang.’
Sluipen en proppen
‘Als je het hebt over principes, dan hoort daar ook de coaching van de trainers bij. Het spreken van de juiste taal, daar besteden we veel aandacht aan in de onderbouw: welke coaching heeft welke leeftijdsgroep nodig? Neem als voorbeeld het laag zitten binnen verdedigen, het door de knieën gaan. Bij de Onder 8 spreken we dan van ‘sluipen’, bij de Onder 11 wordt die term echter al niet meer gebruikt. Een ander voorbeeld binnen verdedigen draait om het principe ‘iedereen houdt de as dicht en maakt het veld klein’. Dit wordt door de spelers van de Onder 12 ‘proppen’ genoemd. Dat is een term die bij hen leeft en die nu ook door de trainer-coach tijdens wedstrijden wordt gebruikt. Op deze manier wordt een principe van de kinderen zélf, en is er dus op het gebied van de principes ook sprake van interactie tussen trainers en spelers. De terminologie kan per leeftijdsgroep verschillen, maar het principe blijft hetzelfde.’
Subprincipes
‘Het principe van ‘het dichthouden van de as’ hebben we zoals eerder gezegd uitgewerkt naar linie en individu. Het subprincipe voor een linie is dat de onderlinge afstanden bij 6-tegen-6 maximaal vijf meter mogen bedragen. Bij 8-tegen-8 mag dat zeven tot tien meter zijn. Ook komen binnen een linie alle spelers naar de kant van de bal. Wanneer we kijken naar het individu mag er tussen de diepste aanvaller en de laatste verdediger maximaal vijftien meter zitten bij 6-tegen-6 en ongeveer 25 meter bij 8-tegen-8. De keeper bewaakt het gebied dat hierachter ligt. Dit gaat niet in één keer goed en dat hoeft ook niet. Het werken met principes zorgt voor herhaling en doordat je er steeds weer met elkaar op terugkomt, zie je verbeteringen.’
Rust
‘Wat ik zelf een groot voordeel van het werken met principes vind, is de rust en de structuur die ermee gepaard gaat. Er is meer duidelijkheid over waar we met elkaar op letten, wat we belangrijk vinden en hoe we dit trainbaar maken. Op wedstrijddagen benoemen we vooraf de principes nog een keer, waarna de spelers het veld op gaan. Als blijkt dat we in de wedstrijd vooral veel aan het aanvallen zijn, is de coaching daar meer op gericht. Maar doordat iedereen, zowel trainers als spelers, dezelfde principes hanteert en min of meer dezelfde taal spreekt, gaan spelers sneller stappen maken. Een kind leert immers beter doordat er meer structuur is aangebracht en er wordt herhaald.’
Verschil
‘Binnen de gehele onderbouw krijgt elk team alle elf principes aangeboden, het is aan de trainer-coach om op detailniveau het verschil te maken. Een volgende stap gaat zijn dat we deze principes ook visueel aan de spelers terug willen koppelen, door middel van wedstrijdbeelden en illustraties. We hebben, door het werken met principes, het voetbalspel overzichtelijker gemaakt voor jonge spelers. En dat is zeker in de onderbouw een positieve verandering.’
